Pakistanliq oqughuchi kök bayraq bilen xitayning zongza bayrimini buzdi

Muxbirimiz gülchéhre
2022.06.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Pakistanliq oqughuchi kök bayraq bilen xitayning zongza bayrimini buzdi Islam'abadtiki pakistan döletlik ilim-pen we téxnologiye uniwérsitétida ötküzülgen tangzongza(端午) bayrimini tebriklesh pa'aliyitide Uyghur doppisini kiyip, sherqiy türkistan bayriqini üstige artip kirgen pakistanliq yash muhemmed osman esed. 2022-Yili 10-iyun.
Muhemmed Osman Esed teminligen

10-Iyun jüme küni chüshtin kéyin, islam'abadtiki pakistan döletlik ilim-pen we téxnologiye uniwérsitétida xitayning dü'enwu, yeni tangzongza bayrimi ötküzülgen. Mezkur uniwérsitétning oqughuchisi, pakistanliq yash muhemmed osman esed béshigha Uyghur doppisini kiyip, sherqiy türkistan bayriqini üstige artip kirish bilen pütün zaldikilerning diqqitini tartqan. U bu arqiliq pa'aliyet uyushturghuchi xitaylarni rahetsiz qilghan. Uning yalghuz kishilik namayishini zaldiki bezi pakistanliq oqughuchilar ashkara qollashqa jür'et qilalmighan bolsimu zaldin chiqip kétishke bashlighan.

Muhemmed osman esed bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, özining bu yalghuz kishilik namayish élip bérishtiki meqsitini ortaqlashti. U mundaq dédi: “Chünki bu heqte héchkim awaz chiqarmighanliqi üchün, pakistanda bir bashlinish bolushi kérek dep oylidim. Shundaqla pakistandiki xitaylarmu musulmanlarni chüshenmeydu we hörmet qilmaydu. Men bu arqiliq pakistan hökümitidiki mensepdarlarning pakistan xelqige wekillik qilalmaydighanliqini, meyli qandaq usulda bolsun weziyettin xewerdar pakistandiki musulman xelqining meydanini özgertelmeydighanliqi heqqide signal bérishni oylidim”.

Islam'abadtiki pakistan döletlik ilim-pen we téxnologiye uniwérsitétida ötküzülgen tangzongza(端午) bayrimini tebriklesh pa'aliyitide Uyghur doppisini kiyip, sherqiy türkistan bayriqini üstige artip kirgen pakistanliq yash muhemmed osman esed. 2022-Yili 10-iyun.

Biz uningdin Uyghurlarni we ular uchrawatqan irqiy qirghinchiliqni qachandin bashlap qandaq bilgenlikini soriduq, u mundaq dédi: “Men burun peqet xitayda pakistan'gha qoshna Uyghurlardin ibaret musulman xelq yashaydighanliqinila bilettim. Emma uniwérsitétqa kélip erkin halda intérnétqa chiqip xelq'araliq xewerlerdin we yene feysbok qatarliq ijtima'iy taratqulardin Uyghurlarning wetinining xitay teripidin ishghal qilin'ghanliqini, xitayning ularning diniy étiqad erkinlikini boghup zulum qilipla qalmay yéqindin buyan irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqigha da'ir melumatlargha ige boldum. Nurghun doklatlarni oqudum we Uyghurlargha bolghan hésdashliqim ichimge patmidi. Bolupmu keshmir we pelestindiki musulmanlar uchrawatqan mesililer qatarliq dunyaning bashqa jayliridiki mesililerge qarighanda Uyghur musulmanliri uchrawatqan zulumning, téximu éghir we jiddiylikini sélishturup chüshen'gendin kéyin, choqum Uyghurlar üchün bir ish qilishim we bu zulumni anglitish üchün awaz chiqirishim kéreklikini hés qildim”.

Pakistan döletlik ilim-pen we téxnologiye uniwérsitétining toridiki bu pa'aliyet heqqide chiqirilghan élan'gha qarighanda mezkur xitay féstiwalini uniwérsitétning xitay tili merkizi bilen xelq'araliq tinchliq we muqimliq merkizi birliship teshkilligen bolup, mektep rehberliri, oqutquchi-oqughuchilardin bashqa, xitay elchisi we xitay-pakistan iqtisadiy karidorigha munasiwetlik tarmaqlardin bezi emeldarlar teklip qilin'ghan.

Islam'abadtiki pakistan döletlik ilim-pen we téxnologiye uniwérsitétida ötküzülgen tangzongza(端午) bayrimini tebriklesh pa'aliyitide Uyghur doppisini kiyip, sherqiy türkistan bayriqini üstige artip kirgen pakistanliq yash muhemmed osman esed. 2022-Yili 10-iyun.

Muhemmed osman esed özi oquwatqan bu uniwérsitétta, xitay hökümitining orunlashturghan bayrimining del özining Uyghurlar üchün awaz chiqiridighan yaxshi purset bolidighanliqini oylighan. Gerche waqit qisqa bolsimu emma u bir tereptin mektepning imtihanigha teyyarliq qilip, yene bir tereptin namayishigha teyyarliq körgen. U namayishining tesirini kücheytish üchün Uyghur doppisini torlardin izdep körgen, emma tapalmay axiri, pakistandiki islam'abadqa yéqin rawalpindida ömer Uyghur wexpisidin ibaret bir Uyghur teshkilati barliqi heqqidiki uchurlarni tapqan. U, 9-iyun küni, mezkur ömer Uyghur wexpisining mes'uli ömer ependi bilen körüshüp, xitay hökümitining Uyghur we bashqa musulmanlargha élip bériwatqan zulum we irqiy qirghinchiliq siyasitige qarshi élip barmaqchi bolghan namayish pilanini éytqan. Ömer ependi uninggha bir Uyghur doppisi we sherqiy türkistan bayriqini bergen.

Muhemmed osman esedning éytishiche, mezkur uniwérsitétta yéqinqi yillarda xitaylar her yili mushuninggha oxshash xitay bayramlirini tebriklesh pa'aliyiti ötküzüp kéliwatqan bolup, bu, uning tunji qétim qatnishishi iken. Emma uning éytishiche pakistandiki xelq'araliq bir uniwérsitét sanalghan mezkur uniwérsitétta her türlük féstiwal, bayramlar ötküzülüp turidighan bolup, bu pa'aliyetler qur'an tilawiti bilen bashlinidiken. Emma xitayning bu bayramliq pa'aliyiti bolsa xitayche shé'ir oqush bilen bashlan'ghan. Pa'aliyette xitaylarning en'eniwi usullirini oynash, xitayche naxsha éytish, xitaylarning türlük örp-adetlirini tonushturush qatarliq nomurlar orundalghan. Pa'aliyet uyushturghuchilar, xitaylar yétishmigechke birqisim pakistanliq oqughuchilarni xitayche kiyindürüp nomur orundashqa qatnashturghaniken.

Muhemmed osman esedning éytishiche, pa'aliyet muweppeqiyetsiz bolghan, bashta zalgha tamashibinlar liq tolghan bolsimu, pa'aliyet sehnisidiki xitayche nutuqlarni, tonushturushlarni héchkim chüshenmigendin bashqa, naxsha éytiwatqan xitayning arqa körünüshige ishlitilgen widiyolardiki birqisim qiliqsiz körünüshler musulmanlargha nisbeten hörmetsizlik bolghachqa, nurghun kishiler rahetsizlen'gen we asta-asta zaldin ayrilishqa bashlighan.

Muhemmed osman esedning éytishiche, pa'aliyetni teshkilligüchiler uning bu yalghuz kishilik tinchliq bilen élip barghan naraziliq herikitini tosush üchün ashkara we yaki jiddiy bir tedbir almighan. Peqet pa'aliyet tertipini buzmasliq we téximu chong diqqet qozghashtin saqlinish üchün uning etrapigha bir qanche kishini olturghuzup qoyghan. Pa'aliyettin kéyin bir qisim kishiler we oqughuchilar uningdin bayraq heqqide sorighanda, u buning sherqiy türkistan bayriqi ikenlikini éytqan. Lékin u hazirghiche birer parakendichilikke uchrimighan. U özining herikitining téximu köp kishilerge tesir körsitishini ümid qilmaqtiken.

Muhemmed osman esedtin namayishni némishqa yalghuz élip barghanliqini, dost yaki sawaqdashlirining néme üchün ishtirak qilmighanliqini soriduq. U mundaq jawab berdi: “Pa'aliyetke kirishtin awwal bir qanche sawaqdash we tonushlarni tinch namayish élip baridighanliqimdin xewerlendürgenidim. Ularning beziliri özlirining méni qollaydighanliqini bildürgen bolsimu emma pa'aliyetke kirgende ular awarichiliktin ensirep özlirini qachurdi hetta méni bayraq bilen süretke tartip qoyushtinmu yaltaydi”.

Pakistanda pa'aliyet qiliwatqan ömer Uyghur wexpisining re'isi ömer ependi ziyaritimizni qobul qilip, muhemmed esedning uniwérsitéttiki naraziliq herikitining, tunji qétim bir pakistanliq teripidin Uyghurlarni qollap xitaygha qarshi élip bérilghan naraziliq herikiti ikenlikini bildürdi. Ömer ependi yene pakistan hökümiti iqtisadiy jehettin xitaygha qattiq béqinip qalghini üchün, Uyghurlar uchrawatqan zulumgha süküt qilipla qalmay hetta xitayni ashkara qollawatqan bir weziyette, muhemmed osmanning bu pidakarliqidin tesirlen'genlikini we qayil bolghanliqini bildürdi.

Muhemmed osmanning bildürüshiche, pakistandiki bezi islamiy axbarat organliri we bir qisim ölimalar “Sherqiy türkistan weziyiti” ni tonushturup turuwatqan bolsimu emma pakistan hökümiti bilen xitayning zich iqtisadiy baghlinishi seweblik, pakistan da'irilirining we organ taratqulirining bu mesilige izchil süküt qilip turuwalghanliqi we xitayning tetür teshwiqatlirigha maslishiwatqanliqidin epsuslanmaqtiken.

Muhemmed osman esed ziyaritimiz axirida, Uyghurlarning weziyitini anglighan we chüshen'gen pakistanliqlarning hergiz bu zulumgha qarap turmaydighanliqigha ishinidighanliqini bildürüsh bilen Uyghurlargha özining hésdashliqini yetküzüshimizni sorap mundaq dédi: “Men peqet addiy bir oqughuchi, emma Uyghurlar üchün dawamliq awaz chiqirimen we pakistandiki ömer Uyghur wexpisi bilen hemkarlishimen. Uyghurlarning zulumgha qarshi pa'aliyitige we pa'aliyetchilerning erkinlik üchün tölewatqan bedellirige hörmitimni bildürimen. Uyghur xelqining ümidsizlenmeslikini tileymen. Haman bir küni sherqiy türkstanning musteqilliqqa érishidighanliqigha, pakistanning shu waqitta yene bir qoshna dölet bolup silerni we dölitinglarni qollaydighanliqigha ishinimen”.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.