Xitay pakistandiki Uyghurlardin paydilinip teshwiqat élip bérishqa zor meblegh salmaqta

Muxbirimiz gülchéhre
2022.02.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitay pakistandiki Uyghurlardin paydilinip teshwiqat élip bérishqa zor meblegh salmaqta Chaghan bezmisidiki resim we wi'idiyolarni özining feysbok sehipiside ortaqlashqan islam'abadtiki xitay muhajirlar jem'iyitining re'isi abduqeyyum mejit(solda).
Social Media

Xitayning Uyghur diyarida ijra qiliwatqan irqiy qirghinchiliq, jümlidin mejburiy emgekke sélish we wehshiy basturush qilmishliri, xelq'ara jem'iyette küchlük küntertipke kéliwatqan bir mezgilde, xitay hökümitining xelq'ara jem'iyettin kelgen bésimgha qarshi öz qilmishliridin ténish üchün chet'ellerdiki elchixaniliridin paydilinip teshwiqatlirini kücheytiwatqanliqi melum.

Bolupmu xelq'arada béyjing qishliq olimpikini bayqut qilish chaqiriqliri yuqiri pellige chiqqan bir peytke toghra kelgen chaghan bayrimida, chet'ellerdiki xitay elchixaniliri bes-beste chaghanliq pa'aliyetlerni uyushturup, uni Uyghurlargha tutqan irqi qirghinchiliq, basturush siyasetlirini aqlash, olimpik ötküzüshini qizghin alqishlash hemde “Bir belwagh, bir yol” siyasitini teshwiq qilish sorunigha aylandurghanliqi ashkarilinanmaqta.

Pakistandiki xitay elchixanisi bilen “Xitay muhajirlar jem'iyiti” teng sahibxaniliq qilghan bu nöwetlik chaghan bayrimi del xitayning shu xildiki teshwiqat meydanining biri bolghan.

Pakistandiki “Ömer Uyghur wexpi” ning mes'uli ömerxan ependining radiyomizgha yetküzüshiche, pakistandiki bir qisim Uyghurlar, xitay konsulxanisi bilen xitay muhajirlar birleshmisining uyushturghan 2022-yilliq chaghan bayrimini kütüwélish köngül échish pa'aliyitige qatnishish teklipini tapshurup alghan. Bu nöwet islam'abadtiki sérina méhmanxanisida 14-féwral ötküzülgen bu chaghanliq pa'aliyet ilgiriki yillardikidinmu daghdughiliq orunlashturulghan bolup, xitaygha mayil Uyghurlardin 30 gha yéqin kishi qatnashqaniken.

Islam'abadtiki xitay muhajirlar jem'iyiti bilen pakistandiki xitay elchixanisi birliship orunlashturghan chaghanliq pa'aliyette xatire süret.
Islam'abadtiki xitay muhajirlar jem'iyiti bilen pakistandiki xitay elchixanisi birliship orunlashturghan chaghanliq pa'aliyette xatire süret.
Social Media

Bezi Uyghurlarning ömerge yetküzüshiche, elchixana xadimliri bu pa'aliyette mexsus “Mejburiy emgek”, “Irqi qirghinchiliq” dégenlerning Uyghur diyarida esla mewjut emesliki, eksiche barliq kishilerning bextiyar turmush kechürüwatqanliqini teshwiq qilip sözligen. Xitay elchixanisi pa'aliyette yene ata-anisi Uyghur élidin kelgen, özliri pakistan puqrasi bolsimu yenila özini xitay muhajiri dep tizimlatqan Uyghurlar üchün teyyarlighan jem'iy 100 ming dollargha yéqin mukapat pulini tarqatqaniken.

Ömer ependining éytishiche, iqtisadiy menpe'etni dep uruq-tughqanliri lagérlargha qamalghan, özliri xitayning irqi qirghinchiliq siyasetliridin xewerdar turuqluq yenila bezi Uyghurlarning bu pa'aliyetke qatnashqanliqi pakistandiki nurghun Uyghurlarni ghezeplendürmektiken. Ular ömer Uyghur wexpisidin, Uyghurluqidin tan'ghan bu kishilerning pakistanda xitayni aqlash heriketlirini toxtitishi üchün tedbir élishni sorighaniken.

Xitay elchixanisi bilen birliship bu chaghanliq pa'aliyetni uyushturghuchilardin islam'abadtiki xitay muhajirlar jem'iyitining re'isi abduqeyyum mejit chaghan bezmisidiki resim we wi'idiyolarni özining feysbok sehipiside ortaqlashqan. Bu süretlerdin “Chaghan we olimpikni qizghin kütüwalayli”, “Xitay-pakistan dostluqi menggü yashisun” dep yézilghan qizil renglik plakatlar, xitayning qizil bayraq we chaghanliq panusliri bilen bézelgen mezkur chaghanliq pa'aliyetke xitaylar, pakstanliqlar we az sanda Uyghurlarningmu ishtirak qilghanliqi melum.

Téléfonimizni alghan abduqeyyum gerche deslep xitay elchixanisining bu nöwetlik chaghan bezmisige qatnashqan =qatnashmighanliqi heqqidiki so'alimizgha nahayiti hayajan bilen in'glizche “Elwette! men junggo puqrasi, shinjangliq bolush süpitim bilen qatnashtim” dep jawab bergen bolsimu, elchixana qanche pul mukapat berdi? dégen so'alimizgha kelgende “Ménimu amérika bilen birliship junggogha qarshi chiqquzmaqchimu. . . .” dep téléfonni üzüwetti.

Esli tégi Uyghur bolghan abduqeyyum mejitning tordiki süretlik arxipliridin, uning uzun yillardin buyan xitay elchixanisining her türlük ziyapet we pa'aliyetlirige aktip qatnashqandin bashqa, bir qanche qétim xitayda mexsus muhajir süpitide xitay hökümiti uyushturghan ziyaretlerge hetta xitay xelq wekiller qurultiyighimu wekil süpitide qatnashqanliqi melum.

Xitayning rawalpindigha qurghan xitay puqraliri jem'iyitining Uyghurlargha mes'ul xadimi ezimjan'gha téléfonimiz ulandi.

U xitay konsulxanisining pul bergenlikini ret qilmidi, emma uning éytishiche, bu pul xitay hökümitining pakistandiki iqtisadi qiyin “Shinjang” liq a'ililerning pakistandiki tughulghan perzentlirige qilghan oqush yardem puli iken. U rawalpindidiki 400 balining oqush pulini xitay hökümitining bériwatqanliqini, xitay hökümitining 2009-yilidin bashlap 12 yildin buyan mushundaq yardem meblighi bilen teminlep kéliwatqanliqini éytti.

Uning sözige qarighanda, pakistandiki Uyghurlarning balilirining aliy mektepte oqush yaki téximu yuqirilap oqush arzusida bolghan pakistanliq oqughuchilargha “Qush mukapati” béridighanliqini élan qilghan.

Ezimjan Uyghur tilida xéli rawan sözliyeleydiken, emma u özini “Shinjangliq xitay puqrasi” dep tonuydiken. Uningdin Uyghur diyarida milyondin artuq Uyghurning lagérlargha qamalghanliqi we irqi qirghinchiliq mesilisige küz yumushidiki seweb heqqide sorighinimizda, u intayin yuqiri awazda özining xitay hökümitini pütünley qollaydighanliqini bildürüp: “Shinjangda siz dewatqan irqi qirghinchiliq dégen mewjut emes, men amérika bashchiliqidiki düshmen küchlerning shinjangda irqiy qirghinchiliq boluwatidu, dégenlirige reddiye bérimen” dédi.

“Xitay muhajirlar jem'iyiti” ning xizmetchi xadimi ezimjan ilgirimu radiyomiz ziyaritini qobul qilghanidi. 2019-Yili 3-ayda pakistandiki “Xitay muhajirlar jem'iyiti” teripidin Uyghurlargha 3-qétim tarqitilghan jedwel heqqide radiyomizning ziyaritini qobul qilghanda, u radi'omiz muxbirigha öziningmu bir balisining xitay paytexti béyjingda del mushu xil oqush mukapati bilen oquwatqanliqi ashkarilap qoyghanidi.

Pakistanning gilgit we rawalpindi qatarliq jaylirida nöwette 600 din köprek Uyghur a'ilisi yashawatqan bolup, pakistan'gha yerleshkinige 50 yildin ashqan bu Uyghurlar xitay puqraliqidin waz kéchip, alliqachan pakistan tewelikige ötüp bolghan bolsimu xitay hökümitining ularni “Xitay muhajirlar jem'iyiti” bilen birliship oxshimighan taktikilar arqiliq kontrol qilishqa urunup kéliwatqanliqi melum idi.

Xitay hökümitining pakistandiki elchixanisi arqiliq Uyghurlargha tarqatqan 3 qétimliq jedwelde pakistandiki Uyghurlarning a'ile ezaliri we Uyghur diyaridiki biwasite uruq-tughqanlirining ismi, adrési qatarliq toluq uchurini toldurush telep qilin'ghanidi.

Ömer ependining éytishiche, del mushu xildiki jedweldiki uchurlargha asasen xitay elchixanisi we xitay üchün xizmet qiliwatqan “Xitay muhajirlar jem'iyiti” pakistandiki Uyghurlar bilen alaqe ornitish we ularni kontrolluqqa élishqa urunup kelmektiken.

Ömer Uyghurning éytishiche, pakistanda xitaygha mayil Uyghurlar xitay hökümiti teripidin tartuqlinip mukapatlinip kéliwatqan bolsa, xitayning pakistandiki bu xil héli-mikirlirini ashkarilash bilen birge, Uyghurlar uchrawatqan irqi qirghinchiliq we basturushlar heqqide ashkara xelq'ara axbaratlargha sözlep kéliwatqan özi we wexpisi, xitay elchixanisi hemde “Xitay muhajirlar jem'iyiti” teripidin pakistan da'irilirige shikayet qilinip, tehdit we tenbihlirige uchrap kelmektiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.