Mutexessisler mayk pompéyoning nutqini xitayda "Tüzüm özgertish" chaqiriqi dep bahalidi

Muxbirimiz irade
2020-07-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi "Nikson prézidént kutupxanisida" sözde. 2020-Yili 23 iyul.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi "Nikson prézidént kutupxanisida" sözde. 2020-Yili 23 iyul.
AP

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompé'o 23-iyul küni "Kommunist xitay we erkin dunyaning kélechiki" mawzuluq muhim nutuq sözlidi. U bu nutqida amérikaning yillardin béri xitaygha qaratqan siyasitini "Qarighularche" dep atidi shundaqla emdi dewrning özgergenlikini eskertip؛ "Biz eger shi jinping chüshi hökümran bolghan 21-esir emes, erkin 21-esirge érishimiz deydikenmiz, xitay bilen qarighularche munasiwet ornitishni teshebbus qilidighan siyasetni dawamlashturmasliqimiz, uninggha qaytmasliqimiz kérek. . . Eger erkin dunya özgermise, kommunist xitay bizni özgertiwétidu." dégen sözlerni qildi.

Biz amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning nutqi heqqide köz qarashlirini élish üchün amérikadiki bir qisim xitay ishliri mutexessislirini ziyaret qilduq.

Amérikadiki tonulghan xitay ishliri mutexessisi gordon chang mayk pompéyoning bu nutqini "Yépyéngi xitay siyasitining signali", dédi. U sözide "Menche mayk pompéyoning nutqi intayin zor tarixiy ehmiyetke ige. U amérikaning xitaygha qaritidighan yépyéngi siyasitining signali we men buni nahayiti yaxshi ehwal dep qaraymen" dédi.

Gordon chang ependi bu heqtiki köz qarishini "Dölet menpe'eti" namliq tor zhornilidimu élan qilghan. U maqaliside nurghun kishilerning amérikani "Yéngi soghuq urush" bashlawatidu, dep bahalawatqanliqini éytip, buni toghra dep qarimaydighanliqini, chünki xitayning amérikagha bolghan düshmenlikining yéngiliq emeslikini, eger bu yerde yéngiliq bar déyilse u halda bu yéngiliqning amérikaning xitayning düshmenlikini tonup yétishi ikenlikini bayan qilghan. U bu nuqtidin qarighanda mayk pompéyoning shu künki nutqida "Biz amérika 50 yildin béri xitaygha yürgüzüp kelgen 'munasiwet ornitish' siyasitini chörüp tashliduq, emdi biz xitay réjimini özgertishtin ibaret yépyéngi siyasetke quchaq achimiz" dégenlikini otturigha qoyghan.

Biz yene, amérikadiki nopuzluq istratégiye tetqiqat organliridin bolghan "Rand tetqiqat merkizi" ning xitay, yaponiye we teywen mesililiri boyiche mutexessisi doktor sikot xéroldnimu ziyaret qilduq. U amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning 23-iyul künidiki nutqining amérika xitay bilen 1972-yili diplomatik munasiwet ornatqan, 1979-yili munasiwetlerni eslige keltürgendin buyanqi sözligen eng derijidin tashqiri nutqi, dep bahalidi. Diqqet qozghaydighini, sikot héraldmu bu nutuqning réjim özgertish qararidek anglinidighanliqini éytti. U mundaq dédi: "Xitay bilen munasiwet ornatqandin buyan amérikaning tashqi ishlar ministiri derijisidiki biri xitay heqqide bundaq söz qilip baqmighan. 2017-Yilidiki dölet xewpzhliki istratégiyesi doklatida xitay bilen munasiwetler 'zor döletlerning riqabiti' dep katogoriyeleshtürülgenidi. Biraq pompéyo ependining bu nutqi amérika xitayda réjim özgertishni chaqiriwatqandek anglinidu. Bu, 'zor döletlerning riqabiti' din alliqachan halqip ketken bir ehwal"

U sözide yéqindin buyan amérikaning xyustondiki xitay konsulxanisini taqishi, Uyghur élidiki lagérlarni jaza lagéri dep atishi hem shundaqla xitayning xongkongdiki heriketlirini eyiblishi we teywen bilen bolghan alaqini tekitlishidek keyni-keynidin yüz bériwatqan weqelerdin qarighandimu amérikani heqiqeten xitaygha qaratqan pozitsiyisini özgertti, dep qarashqa bolidighanliqini éytti. Biraq u yene amérikaning yuqiriqidek heriket qilishigha xitayning özining seweb bolghanliqini tekitlidi.

Tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo shu kündiki nutqida alahide qilip bundin kéyin amérikaning xitaydiki erkinlikni söyidighan kishiler bilen qoyuq alaqe ornitidighanliqini we ularni kücheytidighanliqini alahide tekitlesh bilen birge, Uyghur élidiki lagérlarni "Jaza lagérliri" dep atighanidi.

Amérikadiki yene bir tonulghan siyasiy ishlar mutexessisi doktor andérs kor bizge élxet arqiliq qayturghan inkasida mayk pompéyoning bu nutqining heqiqeten amérikaning xitay siyasitidiki zor özgirishtin dérek béridighanliqini bildürdi. U élxétide: "Tramp hökümiti maqullighan Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni we xongkonggha alaqidar qanunlar hem shundaqla xitay hökümiti bilen xupiyane hemkarliship uning üchün xizmet qilghan kishilerni jazalishidin qarighanda amérikani bu jehette ré'al heriket qiliwatidu déyishke bolidu" dédi.

Tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo shu kündiki nutqida shimaliy atlantik ehdi teshkilati döletliri, g-20 we g-7 döletlirini xitaygha ortaq taqabil turushqa chaqirghan. U buning üchün erkin döletler birliship xitaygha taqabil turidighan yéngi bir gewde yaritishi kéreklikini tekitligen idi.

"Rand tetqiqat merkizi" ning tetqiqatchisi sikot hérold sözide "Eger amérika heqiqeten shérik döletlerningmu menpe'etini öz ichige alghan bir kölemlik istratégiye yaritip chiqalisa u halda bu hemkarliq tamamen mumkin" dep körsetti. U mundaq dédi: "Menche nurghun erkin döletler hazir xitayning heriketlirining heqiqeten qobul qilghili bolmaydighanliqini hés qilip yetti we ularda uninggha qarshi turush istikiningmu küchiyiwatqanliqini körüwalghili bolidu. Mesilen yaponiye uzundin buyan sénkako aralliri mesilisi we soda mesiliside xitayning tehditige uchrap keldi, jenubiy koriyemu shundaq. Awstraliye bilen yéngi zillandiye özining siyaset saheside xitayning tesirini chongqur hés qildi. Ularmu hazir asta-asta xitaygha taqabil turush üchün yéngi qedemlerni tashlawatidu. Mesilen, en'gliye yéqinda xu'awéy bilen 5-g bilen hemkarlishishini toxtatti, awstraliye xitayning jenubiy déngizda ilgiri sürüwatqan igilik hoquqini étirap qilmaydighanliqini jakarlidi shundaqla xongkong heqqide bir qisim tedbirlerni alidighanliqini éytti. Shunga men bu döletler bilen hemkarlishish pursiti heqiqeten mewjut dep qaraymen. Biraq ularning xitaygha taqabil turushta amérikani toluq qollap-quwwetlishi üchün amérika choqum shérik döletlerningmu menpe'etini öz ichige alidighan keng kölemlik istratégiye tüzüp chiqishi we bu döletlerge toluq ishench bérishi kérek".

Gordon chang ependi bolsa bu heqtiki sözide xitay hökümitining dunyagha ziyan salidighan heriketlirige qarita erkin dunyaning birlishishtin bashqa tallishi yoq, shunga bu döletler aqiwette birlikte xitaygha taqabil turidu, dep qaraymen" dédi.

Gordon chang yene: "Menche nurghun amérikaliqlar xitayning amérikagha bolghan düshmenlikige yenila sel qarawatidu. Ularning niyitining qanchilik qariliqini hés qilalmaywatidu. Xitay amérikagha jiddiy yosunda tehdit ep kéleleydu. Shunga biz derhal qarshi heriketke ötüshimiz, waqit israp qilmasliqimiz kérek" dep eskertti.

Toluq bet