Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo sherqiy "Türkistan islam herikiti" ni "Térrorluq teshkilati tizimliki" din resmiy öchürdi

Muxbirimiz alim séyitof
2020-11-05
Share
sherqiy-turkistan-islam-partiyesi.jpg Xitay yershari téléwiziye torida "Sherqiy türkistan islam herikiti" ni Uyghur aptonom rayonida bölgünchilik hujumi pilanlighan térrorluq guruppisi, dep teswirlen'gen sindin élin'ghan.
Photo: RFA

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 20-öktebir "Sherqiy türkistan islam herikiti" teshkilatini "Térrorluq teshkilati tizimliki" din resmiy öchürgen bolup, bu qarar amérika fédratsiye hökümet tor bétide 5-noyabir resmiy élan qilin'ghan. Amérikaning bu qarari xitay hökümiti Uyghurlarni térrorluq bilen qarilap irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan bügünki weziyette muhim ehmiyetke ige bolup, biz bu heqte Uyghur mesilisi mutexessisliri we weziyet analizchilirini ziyaret qilduq.

Amérika jorj washin'gton uniwérsitétidiki Uyghur mesililiri tetqiqatchisi doktor shan robéts bu qarardin bir az heyran qalghanliqini, emma ilgiriki xataliqni tüzitish jehettin bu qararning toghra ikenlikini bildürdi. Uning qarishiche, sherqiy türkistan islam herikiti teshkilatning rehbiri öltürülgendin kéyin bu teshkilat heqiqiy teshkilat süpitide mewjut bolmighan we yawropadiki bezi döletlerde we birleshken döletler teshkilatidimu xata halda "Térrorluq teshkilati" dep tizimlan'ghan. Xitay mezkur teshkilatning namidin istratégiyelik wasite süpitide paydilinip kelgen bolup, yéqinqi üch yildin buyan térrorluqqa qarshi turush bahaniside Uyghurlarni basturup kelgen we Uyghur rayonigha köchmenlerni yerleshtürgen.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependimu xitayning 18 yildin béri "Sherqiy türkistan islam herikiti" teshkilatini bahane qilip, Uyghurlargha "Térrorist" qalpiqi kiydürüp basturup kelgenlikini, amérikaning bu qarari xitaygha u töhmetning héchqandaq qanuniy asasi yoqluqini jakarlighanliqi dep qaraydighanliqini bildürdi.

Türkiye hajettepe uniwérsitétining oqutquchisi, istratégiye mutexessisi erkin ekrem ependi bu resmiy qararning xitayning barliq Uyghur teshkilatlirini térrorluq teshkilati dep eyblishige hemde buni bahane qilip ottura asiya döletlirige bésim qilishigha bérilgen küchlük zerbe ikenlikini, bu qararning öz nöwitide b d t ningmu mezkur teshkilatni "Térrorluq teshkilati tizimliki" din chiqiriwétishige türtke bolidighanliqini bildürdi.

Amérika bush hökümiti "11-Séntebir weqesi" din kéyin, yeni 2002-yili "Sherqiy türkistan islam herikiti" teshkilatini "Térrorluq teshkilati tizimliki" ge kirgüzgen bolup, xitay buningdin ilhamlinip, térrorluqni bahane qilip Uyghurlarni basturup kelgen, 2017-yildin kéyin Uyghurlargha dölet térrorizimi yürgüzüp, buni eksiche xelq'aragha "Térrorluqni tüp yiltizidin qurutush üchün Uyghurlarni terbiyelewatimiz" dep teshwiq qiliwatqanidi. Analizchilarning qarishiche, amérikaning bu qétim "Sherqiy türkistan islam herikiti" teshkilatini "Térrorluq teshkilati tizimliki" din resmiy chiqirip tashlishi, xitayning nöwette yenila térrorluqni bahane qilip Uyghurlargha étnik qirghinchiliq yürgüzüshige qarshi bérilgen küchlük signal iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet