Amérika tashqi ishlar ministiri xitayni Uyghur pa'aliyetchiler we lagér shahitlirining a'ilisige ziyankeshlik qilmasliqqa chaqirdi

• Muxbirimiz gülchéhre
  2019-11-05

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pampéyo, 5-Noyabir küni élan qilghan bayanatiDa mundaq dep bildürgen: “Xitay xelq jumhuriyitining, chet'ellerdiki Uyghur musulman pa'aliyetchiler we lagérdin qutulup chiqqanlarning a'ile tawabi'atlirini tutqun qilghanliqigha a'it nurghun xewerlerdin endishiliniwatimiz, ularning bezilirining a'ile tawabi'atlirining suyiqestke uchrishi amérika tashqi ishlar ministirliqi yuqiri derijilik emeldarliri bilen bolghan uchrishishlardin kéyin sadir bolghan.

Men amérika tashqi ishlar ministirliqi namidin, xitay hökümitining biwasite basturushlirigha qarshi turghan we tesir körsetken furqet jewdet, arafat erkin, zumret dawut qatarliq jesur shexslerdin we ularning a'ile tawabi'atliridin semimiy hal soraymen. Bolupmu zumret xanim yashan'ghan dadisining yéqinda wapat bolghanliqidin xewer tapqan. Xewerlerge qarighanda u shinjangda köp qétim xitay da'irilirining tutquni we soraqlirigha uchrighan we yéqinda namelum sewebler bilen wapat bolghan.

Uyghur heqqaniyet hékayichilarning jasariti, xitayning insan hoquqlirini depsende qilishi, jümlidin diniy erkinliklirini basturushigha alaqidar heqiqetni éniqlashta intayin muhim. Biz béyjingni yene bir nöwet chet'ellerde yashawatqan Uyghurlargha qaratqan barliq tehdit we parakendichiliklirini toxtitishqa, asassiz tutqun qilin'ghan Uyghurlarni qoyup bérishke we ularning a'ile tawabi'atliri bilen erkin alaqide bolushigha yol qoyushi we tesirge uchratmasliqqa chaqirimiz”.

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning mezkur bayanati élan qilin'ghandin kéyin, tashqi ishlar ministiri bayanatta alahide tilgha alghan shexslerdin amérikada pa'aliyet élip bériwatqan firqet jewdetni ziyaret qilduq. Firqet özining bu bayanatni körgendin kéyin zor ilham alghanliqini bildürdi we amérika tashqi ishlar ministirliqining öz a'ilisigila emes pütün Uyghurlarning weziyitige jiddiy köngül bölüwatqanliqini ipade qilsimu yenila Uyghurlarning meyli weten ichi yaki sirtida bolsun éghir bedel tölewatqanliqi, amérika we dunya jama'itini Uyghurlarning bu zulumdin baldurraq qutulushi üchün emeliy heriket qilishqa chaqiridighanliqini we öziningmu bu yolda her qandaq bedelge qarimay dawamliq tirishidighanliqini ipadilidi.

Firqet jewdetning ghuljidiki anisi bashta lagérgha élip kétilip andin 7 yilliq késilgenliki melum bolghanidi. Firqetning toxtimay metbu'atlargha xitayning uning anisi we Uyghurlargha qaratqan zulumlirini anglitip guwahliq bérishi we amérika tashqi ishlar ministirliqining bésimi seweblik xitay da'iriliri uning anisini 3 ay ilgiri qoyup bergen bolsimu, lékin uning anisining yenila xitay da'irilirining toxtimay tehdit qilishi we parakendichilikliridin qutulalmay kéliwatqanliqi melum.

Arafat erkinmu özining amérika tashqi ishlar ministiri pampéyo bilen körüshüp a'ilisining we Uyghurlarning lagérlargha qamilish ehwalidin melumat bergendin kéyin wetendiki anisi we uruq- tughqanlirining dawamliq tehditlerge uchrighanliqini bildürdi.

Amérika tashqi ishlar ministiri pampéyo lagér shahiti zumret dawutni mexsus tilgha élip uning dadisining namelum sewebler bilen ölüp ketkenlikini eskertkendin bashqa, özining shexsiy tiwittér bétide zumret dawutning dadisining wapatigha qayghurghanliqini bildürüp, zumrettin alahide hal soraydighanliqini ipadiligen.

Yéqindin buyan amérikida özining lagérdiki kechmishliri heqqide guwahliq bérishke bashlighan zumret dawut, Uyghur élide qalghan a'ile tawabi'atliriningmu zulum we ziyankeshlikke uchrawatqanliqidin endishe qilmaqta idi.

Zumret qayta ziyaritimizni qobul qilip, timen atisi dawut abduraxman hajimning ushtumtut ölümige “Xitay hökümitining, yéqindin buyanqi qiyin-qistaqliri seweb boldi” dégen gumanlirini otturigha qoydi.

Zumret 24-séntebir küni birleshken döletler teshkilatining 74-nöwetlik omumiy yighini échiliwatqan bir peytte amérika tashqi ishlar ministirliqi orunlashturghan “Shinjangdiki kishilik hoquq krizisi” témisida bir muhakime yighinida özining xitay da'iriliri teripidin 2018-yili 31-mart küni öyidin sewebsizla tutqun qilinip, lagérgha qamap qoyulush jeryanlirini sözlep ötken we xelq'ara jama'ettin Uyghurlargha yardem bérip, ularni bu zulumdin qutulduruwélishni telep qilghanidi. Zumret dawut, dadisining 11-öktebir wapat bolghanliq xewirini alghan. 13-Öktebirde bolsa xitay metbu'atliri uning akisining zumretning guwahliqlirini inkar qilghan widiyosini tarqatqanidi.