«Алдап сетилған аяллар вә балиларни сетивелиш җинайитигә җазани күчәйтиш» тәклипи хитай хәлқ қурултийиға йәтти

Мухбиримиз гүлчеһрә
2016-03-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Йүткән балиларни издәш әлани чаплимақта.
Йүткән балиларни издәш әлани чаплимақта.
Social Media

Тәңритағ ториниң икки йиғин хәвиригә қариғанда 12-мартқичә 12-нөвәтлик мәмликәтлик хәлқ қурултийи 4-йиғиниға қатнашқан шинҗаң вәкилләр өмики йиғинға җәмий 216 парчә тәклип-тәвсийә сунған. Буниң ичидә «җинайи ишлар қануни» дики «алдап сетилған аяллар вә балиларни сетивелиш җинайитигә қаттиқ зәрбә бериш»кә қарита түзитиш киргүзүш тоғрисидики тәвсийә уйғур аммиси нуқтилиқ көңүл бөлүватқан мәсилә.

Хәвәрдә ениқлима берилишичә, «җинайи ишлар қануни»дики «алдап сетилған аяллар вә балиларни сетивелиш җинайитигә қаттиқ зәрбә бериш»кә қарита түзитиш киргүзүш тоғрисида тәвсийәдә аяллар вә балиларни алдап сетиш җинайитини қәтий тосуш оттуриға қоюлған, буниңда асаслиқ үч нуқта бар болуп: биринчи, қанунни қаттиқ иҗра қилип, алдап сетилған аяллар вә балиларни сетивелиш җинайитигә болған зәрбисини күчәйтиш; иккинчи, «җинайи ишлар қануни»ға йәниму түзитиш киргүзүп, алдап сетилған аяллар вә балиларни сетивелиш җинайитигә болған җазани йәниму күчәйтиш; үчинчи, көп хил шәкил арқилиқ қанунни омумлаштуруп, җәмийәттики һәр саһәгә, болупму деһқанларға «җинайи ишлар қануни»ға алақидар бәлгилимиләрни билдүрүш.

Хитайниң «җинайи ишлар қануни» ға асасән, аяллар, балилар елип сатқанларға бәш йилдин 10 йилғичә муддәтлик қамақ җазаси берилидиған болуп, бу үчтин юқири адәмни алдап сетиш қатарлиқ сәккиз әһвални өз ичигә алидиған болуп, 10 йилдин юқири муддәтлик қамақ җазасидин биваситә муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилиш, әһвали алаһидә еғир болғанларға өлүм җазаси бериш қатарлиқлар.

Хитай алий хәлқ сот мәһкимиси елан қилған толуқ болмиған статистикиларға асасланғанда, 2000-йилидин буян 16 делодики 25 адәмгә бала алдап сетиш җинайити билән өлүм җазаси берилгән, буниң ичидики баш җинайәтчи җяң кәйҗи башчилиқ қилған йүннәндики 36 кишилик бовақларни елип сетиш шайкиси 223 бовақни елип сатқан болуп, уларниң ичидики сани әң көп һесаблинидикән. Делодики алдап сетиветилгән балиларниң көпинчиси җәнубий хитай тәрәптики өлкиләрдин болуп,йәнә техи дөләт һалқиған вийетнамдики бовақларни сетиш қилмишиму бар икән.

Хитай һөкүмити тәшвиқатлирида қаттиқ җазалаш вә һәр тәрәплимә түзәш тәдбирлириниң тәдриҗий мукәммәлләштүрүш нәтиҗисидә бу түрлүк җинайәтләрниң садир болуш нисбити төвәнлигәнликини көрситиватқан болсиму, инкас вә учурлардин әксичә уйғур елида, балиларни алдап сетиш җинайити делолириниң садир болуш нисбити көрүнәрлик дәриҗидә ешип бармақта, һәтта балиларни алдаш, оғрилаштин тәрәққий қилип ашкара һалда булаш, гөрүгә еливелиш, булап кетиш дәриҗисигә берип йәткән. Өткән йили уйғур елида үндидардики достлар чәмбирикидә «бала елип сатидиғанларға өлүм җазаси бериш» ни қоллаш тоғрисидики сүрәтлик хәвәрләр тез сүрәт билән тарқилип, амминиң балилар вә аялларни алдап сетиш қилмишлириға болған чоңқур наразилиқи вә нәпритини толуқ ипадиләп бәрди. Уйғурлар иҗтимаий таратқуларда «бала оғрилиғанларға қилчә сала сүлиһ қилмай өлүм җазаси һөкүм қилиш керәк» дегән тәләп күчәйгәнлики мәлум.

Өз өйиниң ишик алдида ойнаветип йөтүп кәткән қизи сүрийәнби издәшни икки йилдин бери бир күнму тохтитип қоймиған дөрбелҗиндики елнур, иҗтимаий таратқуларда әнә шу тәклип үчүн аваз топлаш паалийитидә актип рол ойниған, йиткән балиларни издәш пидаийсиға айланған бәхтсиз аниларниң бири.

Елнур ханим, хәлқ қурултийи 4-йиғиниға қатнашқан вәкилләрниң йиғинға «алдап сетилған аяллар вә балиларни сетивелиш җинайитигә қаттиқ зәрбә бериш»кә қарита түзитиш киргүзүш тәклипи сунғанлиқини, амминиң бу җәһәттики инкаси вә актип паалийәтлириниң нәтиҗиси дәп қарйдиғанлиқини оттуриға қойди. У йәнә пикир қошуп мундақ деди: «аяллар вә балиларни алдап сетиш җинайитини қәтий тосуш үчүн адәм бедиклиригә кәңчлик қилишқа қәтий болмайду, әмма уларға өлүм җазаси бериш билән уларниң оғрилиған балиларға зиянкәшлик қилиш еһтималиму юқирилиши мумкин, шуңа җинайәтчиләрни өзлүкидин җинайитини иқрар қилидиған, балиларни ата-анисиға қайтуруп төвә қилишқа риғбәтләндүридиған тәдбирләр үстидә ойлиниш керәк. Бу хил җинайәтләрниң көпийип кетишини алдап сетиш җинайитигә зәрбә бериш салмиқиниң аҗизлиқидинла көрүшкә болмайду, мениңчә балиларни сетивалғучиларму бу хил җинайәтләрни тосушқа қийинлиқ туғдуруп келиватқан йәнә бир муһим амил балиларни сетивалғучиларғиму охашла еғир җаза көрүш зөрүр, бу хил җинайәтләрни пүтүнләй тосуш үчүн була купайә қилмайду, дөләт пүткүл җәмийәттә балиларниң қанунлуқ һоқуқини пүткүл күчи билән қоғдайдиған, балиларни алдап сетиш җинайәтчилирини ортақ паш қилип тосайдиған бир омумий кәйпият яритиш керәк.»

Йеқинқи йиллардин буян уйғур районида җинайәтчи унсурлар изчил түрдә хейим-хәтири төвән, пайдиси көп бу җинайәтни кәң көләмдә елип берип өлкә, район һәтта дөләт һалқиш дәриҗисигә берип йәтмәктә. Бу хил җинайәтләргә зәрбә бериш салмиқи тоғрисида зияритимизни қобул қилған «қаби» адвокатлар җәмийитидин исмини ашкарилашни халимиған бир уйғур адвокат, уйғур районида йүз бәргән бу хилдики җинайәтләрдә аялларни алдап сетиш асасән йоқ дейәрлик болсиму, бирқисим җинайәт шайкилири балиларниң өзини қоғдиялмаслиқидәк аҗизлиқидин пайдилинип кәлгүсиниң үмиди болған балиларға елип келиватқан зиянкәшликиниң кишини ойға салмай туралмайдиғанлиқини билдүрди. Бу адвокатниң чүшәндүрүшичә, қанун бойичә җинайәт садир қилғучи пәқәт сетиш мәқситидә алдаш, тутуп кетиш, сетивелиш, сетиш, тапшурувелиш, әвәтип бериш, өткүзүп бериш қилмишлириниң бирәрсини садир қилсила аяллар, балиларни алдап сетиш җинайити шәкилләндүргән болидикән. Җазаму униң қолланған васитилириниң хили вә қәбиһлик дәриҗисигә асасән бекитилидикән.

Адәттә аяллар, балиларни алдап сетиш җинайитидики тапшурвилиш, йошуруш, өткүзүп бериш, сетивелиш қатарлиқ қилмишлар бирликтә илип берилиду. Зиянкәшликкә учриғучи ситилғандин кийин җинайәт андин ахирлашқан болиду

Бу адвокат йәнә балиларни алдап сетиш җинайитиниң алдини елиштики бир қанчә пикрини оттуриға қоюп «қорумиға йәтмигән балилар зиянкәшликкә учриғучи болғанлиқи үчүн бу хил делоларда сатқан болсиму, сетивалған болсиму охшашла балиларни алдап сетиш җинайити бойичә бир тәрәп қилиш керәк, җинайәтчиләр амминиң өз һоқуқ-мәнпәәтини қоғдаш еңиниң төвәнлики вә саддилиқи қатарлиқ қолайлиқлардин пайдилинип кәтмәктә, ата-аниларму балиларни йүксәк мәсулийәт туйғуси билән қоғдиши керәк. Һошяр болуши зөрүр,аммиға балиларниң һоқуқ-мәнпәәтини қоғдашқа әһмийәт бериш вә қанун еңи тәрбийисини күчәйтиш керәк. Балиларни алдап сетиш қиилмишиға ортақ зәрбә бериш керәк.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт