Хитай күндилик гезити «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң растлиқини испатлап қойди

Мухбиримиз ирадә
2020-02-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Хитай күндилик гезити» тарқатқан тәтқиқатчи адрян зензгә һуҗум қилинған видийода «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң ахбаратқа ашкариланған қурлирида йоқ бултаҗи барат екранда. 2020-Йили 23-феврал.
«Хитай күндилик гезити» тарқатқан тәтқиқатчи адрян зензгә һуҗум қилинған видийода «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң ахбаратқа ашкариланған қурлирида йоқ бултаҗи барат екранда. 2020-Йили 23-феврал.
Social Media

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, бу йил 17‏-феврал күни дунядики нопузлуқ таратқуларда хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йолға қоюватқан лагер түзүмигә аит йәнә бир мәхпий һөҗҗити бирла вақитта елан қилинип, зор ғулғула қозғиғаниди.

«Қарақаш һөҗҗәтлири» дәп аталған137 бәтлик һөҗҗәт хотәнниң қарақаш наһийәсигә қарашлиқ «бостан» аһалиләр районидики 650 дин артуқ аилигә четишлиқ 300 дәк кишиниң архипи болуп, һөҗҗәттә шу тәвәликтики кишиләрниң диний етиқади, күндилик һаяти, йүрүш-туруши, характери, ипадисидин башқа йәнә, лагерға қамалған вә кесилгән кишиләрниң исми, уларниң лагерға қамилиш яки кесилип кетиштики сәвәбигә аит мәлуматлар орун алған. Һөҗҗәт хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йүргүзгән кәң көләмлик тутқун һәрикитиниң маһийитини ашкарилап бериштә зор рол ойниған. 

Һалбуки, хитай һөкүмити вәқәдин кейинки баянатлирида худди илгирикигә охшашла бу һөҗҗәтләрниң сахтилиқини илгири сүргән. 23-Феврал күни, хитайниң һөкүмәт авази болған «хитай күндилик гезити» тивиттир арқилиқ «қарақаш һөҗҗәтлири» ни рәтләп ашкарилашта күч чиқарған тәтқиқатчи вә паалийәтчиләрдин бири болған адриян зензгә һуҗум қилинған бир видийо тарқатти. Мәзкур видийода бултаҗи барат, абдуләхәт йүсүп, хәбәр мәхсут вә маһинур турсун исимлик 4 киши сөзлитилгән. 

Видийониң кириш қисми «бизниң мухбирлиримиз адриян зенз илгири сүрүватқан қарақаш һөҗҗәтлиридики бултаҗи баратни тепип зиярәт қилди» дегән хәт билән башланған болуп, бултаҗи барат екранға чиқирилиду. У алди билән партийә вә һөкүмәтниң яхши сиясәтлири билән өзиниң хушал-хурам яшаватқанлиқини илгири сүргәндин кейин бирдинла пәйлини өзгәртип өзиниң лагерға қамалмиғанлиқини тәкитләйду. 
«Хитай күндилик гезити» гәрчә видийо арқилиқ адриян зенз илгири сүрүватқан «қарақаш һөҗҗәтлири» ниң ялғанлиқини илгири сүрмәкчи болған болсиму, бирақ у ойлимиған йәрдин өз қоли билән буниң чинлиқини дәлилләп бәргән. Тәтқиқатчи адриян зензниң тивиттирдики инкасидин қариғанда, бултаҗи баратниң исми тизимликниң ахбаратқа ашкариланған қисми болған 298-590 қурлирида әмәскән. 

Адириян зензниң изаһлишичә, қарақаш бостан мәһәллисидә һәрхил сәвәбләр билән лагерларға қамалған 337 кишигә аит тизимликтә һәқиқәтән 46 яшлиқ бултаҗи баратниң исми бар болуп, тизимликтә униң 2-йиғивелиш мәркизидә турғанлиқи вә униң ипадиси яхши болғанлиқтин қоюп берилип, бу һалитини давам қилишиға йол қоюлғанлиқи һәққидә изаһат берилгән. 

Қизиқарлиқи, бултаҗи баратниң исми адириян зензниң доклатидиму, хәлқаралиқ ахбаратларниң хәвәрлиридиму тилға елинип бақмиғаникән. Адриян зенз тивиттирдики инкасида мана бу нуқтини әскәртип туруп: «хитай һөкүмити өзиниң қолидиму қарақаш тизимлики барлиқини ашкарилап қойди. Бултаҗи баратниң исми мәйли мениң доклатимда яки хәлқаралиқ ахбаратларда тилға елинип бақмиған, қисқиси униң исми һөҗҗәтниң хәлқараға ашкариланған қисмида йоқ иди. Демәк бу хитайниң қолида бу тизимликниң толуқ нусхиси барлиқидин дерәк бериду» дәп язған. 

Америка әркинлик сарийиниң тәтқиқатчиси сараһ кук бүгүн бу һәқтики зияритимизни қобул қилди. У хитай һөкүмитиниң видийо арқилиқ әмәлийәтни ашкарилап қойғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: 

«Бундақ видийолар америкилиқ сиясәтчиләрни, тәтқиқатчи адриян зензни билидиған кишиләрни йәнә келип уйғур мәсилиси үстидә һәқиқәтән издәнгән кишиләрни өзигә ишәндүрәлмәйду. Әксичә хитай бу видийо билән ‹қарақаш һөҗҗәтлири' дики тизимликниң растлиқини испатлап қойди. Мәнчә хитайниң тәшвиқат аппарати болған ‹хитай күндилик гезити' ниң видийолири пәқәт әмәлийәт һәққидә мәлумати болмиған яки америкиға нисбәтән яхши көз қариши болмиған дөләтләрдики кишиләр арисидила бәлгилик пикир қалаймиқанчилиқи пәйда қилишқа яриши мумкин» 

Адриян зенз, абдувәли аюп вә асийә абләт қатарлиқ тәтқиқатчи вә паалийәтчиләрниң ортақ тиришчанлиқида дуняға ашкариланған бу «қарақаш һөҗҗәтлири» дики тизимликтә «гуманлиқ вә ишәнчсиз» дәп қаралған уйғурларниң намаз оқуғанлиқи, тәблиғ аңлиғанлиқи, сақал қойғанлиқи, һиҗабланғанлиқи, паспорт алғанлиқи, чәтәлгә чиққанлиқи, чәтәлләрдә туғқини болғанлиқи қатарлиқ сәвәбләр түпәйли тутқун қилинғанлиқи шуниңдәк бу хаһишларниң уларниң тутқун қилинип, лагерларға қамилиши яки кесилиши үчүн «җинайи дәлил» дәп қаралғанлиқи көрситилгән.

Хитай даирилири юқиридики видийода абдуләхәт йүсүп, хәбәр мәхсут қатарлиқ икки кишини сөзлитиш арқилиқ уларниң чәтәлләрдә уруқ-туғқини барлиқи сәвәблик лагерға қамалмиғанлиқини илгири сүргән. 

Сараһ кук ханим болса хитай һөкүмитиниң «қарақаш һөҗҗәтлири» да ашкариланған бу деталларниң чинлиқиниң гәп кәтмәйдиған бир пакитлиқини тәкитләш билән биргә, «хитай күндилик гезити» ниң техи йеқинда америка ташқи ишлар министирлиқи тәрипидин «чәтәл вакаләтханиси» қилип бәлгилинип тоғра болғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: «хитай күндилик гезитиниң бундақ видийо тарқитиши болупму шинҗаң райониға охшаш мустәқил журналистларниң бериши интайин қейин болған бир йәрдин туюқсизла бу 4 кишини зиярәт қилип видийо тарқитиши униң дөләт тәшвиқат машиниси икәнликидәк гуманларни күчәйтиду. Болупму униң чәтәл вакаләтчиси дәп тизимға алдурулуши керәклики һәтта униң йеқинда америка ташқи ишлар министирлиқи тәрипидин чәт дөләт әлчиханилири билән охшаш муамилә көридиған «чәтәл вакаләтханиси» дәп тизимға елинишиниң интайин тоғра қарар болғанлиқини күчлүк асас билән тәминләйду. Чүнки бу видийодин уларниң обйектип вә мустәқил әмәслики ениқ көрүнүп туриду» 

Дәрвәқә, америка ташқи ишлар министирлиқи 18-феврал сәйшәнбә күни шинхуа агентлиқи, хитай йәршари телевизийә тори, йәни «CGTN» Қанили, хитай хәлқара радийоси, хитай күндилик хәвәрлири, йәни «China Daily» вә хитай компартийәсиниң орган гезити болған «хәлқ гезити «қатарлиқларни «чәтәл вакаләтханиси» дәп тизимликкә елиш арқилиқ, бу органларниң хитай һөкүмитиниң биваситә қоманданлиқи астидики орунлар икәнликини тәкитлигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт