Қазақистанлиқ уйғурлар “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқини хатирилиди

Алмутадин ихтиярий мухбиримиз ойған тәйярлиди
2024.02.06
qazaqistan-5-fewral-07-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-05-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-01-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-02-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-03-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-04-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-06-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-09-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-10-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-11-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-12-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-13-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-14-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-15-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-17-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-5-fewral-16-1024

Алмутада “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқиға беғишланған хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2024-Йили 4-феврал, алмута RFA/Oyghan

4-Феврал күни алмута шәһириниң султанқорған мәһәллисидики “қорған” ресторанида 1997-йилидики 5-феврал ғулҗа қирғинчилиқиниң 27 йиллиқи хатириләнди. Хатириләш мурасимни дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкиллири уюштурди. Бу паалийәткә алмута шәһири вә әтраптики наһийәләрдин болуп дуня уйғур қурултийиниң әзалири вә җамаәт вәкиллиридин 100 дин артуқ адәм қатнашти.

Хатириләш паалийитигә риясәтчилик қилған дуня уйғур қурултийиниң әзаси рәһим мәңсүроф мәзкур йиғилишниң асасий сәвәби вә мәқситини чүшәндүрүп өтти. Андин азадлиқ вә әркинлик үчүн қурбан болған шеһитләргә атап қуран тилавәт қилинди.

Алмута вилайитиниң әмгәкчиқазақ наһийәси ғәйрәт йезиси яшлар мәшрипиниң асасчилириниң бири, дуня уйғур қурултийиниң вәкили бәхтишат мәмәтбақийеф “ғулҗа қирғинчилиқиниң келип чиқиши вә униң ақивәтлири” темисида доклат бәрди. У, или мәшрипи йетәкчилириниң әйни вақитта адаләтлик тәләп қилип тинч намайиш уюштурғанлиқи, әмма хитай һакимийитиниң намайишчиларни оққа тутуп, қирғинчилиқ пәйда қилғанлиқини тәкитләп өтти.

Мәзкур мурасимда сөз қилған вәкилләр, 5-феврал ғулҗа қирғинчилиқиниң тарихий савақлири, дуня уйғур қурултийиниң нөвәттики иш-паалийәтлири вә уни маддий вә мәниви җәһәттин қоллап-қуввәтләшниң муһимлиқи, ана тилни сақлаш, уйғурларниң узун әсирлик бай мәдәнийитини тәрғиб қилиш, яшларни миллий роһта тәрбийәләш вә башқиму мәсилиләр һәққидә тохтилип өтүшти.

Мәзкур мурасимда 1944-1949-йиллиридики шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмитиниң әзаси, миллий армийә генерали мәрһум зунун тейипофниң җийәни турсунай тейипованиң нутуқи җамаәтни қаттиқ тәсирләндүрди. Турсунай тейипова коммунист хитайлар уйғур дияриға бесип киргәндин буян уларниң қанлиқ сияситиниң бүгүнму давам қиливатқанлиқини баян қилди. У, буниңдин 27 йил илгири ғулҗа яшлириниң инсаний һәқ-һоқуқлирини қоғдаш үчүн елип барған тинч намайишиниң қанлиқ бастурулуши, кәчүрүшкә болмайдиған җинайәттур, деди.

Зияритимизни қобул қилған дуня уюр қурултийиниң әзаси, тилшунас, филологийә пәнлириниң намзат доктори дилнур қасимова ханим мундақ деди: “хитай вәтинимизгә бесип киргәндин буян хәлқимизни бикарға ишлитип, қийнаватиду, зиялийлиримизни түрмиләргә қамап, азаблаватиду, балиларни анилиридин айрип, уларни зар қақшитиватиду. Бүгүнки күндә дуня уйғур қурултийи башчилиқидики уйғур тәшкилатлири шу түрмиләрдә, лагерларда йетиватқан қериндашлиримизни қутқузуш үчүн һәрикәт қиливатиду. Әлвәттә, бүгүнки күндә шу қериндашлиримизни азад қилиш, вәтинимизниң мустәқиллиқини қолға кәлтүрүш, хәлқимизни хитай чаңгилидин азад қилиш үчүн, өзимиз биринчи болуп һәрикәт қилмисақ, ким бизни қутулдуруп қойиду? иккинчидин, биз қазақистанда яшаватимиз. Бу әлдә ана тилида мәктәплиримиз бар. Тоғра, муһаҗирәттики қериндашлиримиз ана тилимизни сақлап қелиш үчүн йәкшәнбилик мәктәпләрни, курсларни ечиватиду. Көп ишларни қиливатиду. Әмма биз қазақистандики уйғурлар бар имканийәтләрдин пайдилинип, миллий қәдрийәтлимизни сақлап қелиш үчүн әмәлий һәрикәт қилмисақ болмайду. Ғулҗа яшлири өз вақтида намайиш өткүзүп, өзлириниң мана мушундақ инсаний һәқлирини тәләп қилған, һәмдә шу йолда өзлириниң җанлирини қурбан қилған әмәсмиди! ? биз буниңдин ибрәт елишимиз керәк, дәп ойлаймән. ”

Дилнур қасимова 1997-йилидики ғулҗа қирғинчилиқи қурбанлирини хатириләш паалийәтлирини дуняниң һәрқайси җайлирида омумйүзлүк өткүзүп, уни пүткүл дуняға тонуштурушниң муһимлиқини тәкитлиди.

Радийомиз зияритини қобул қилған ғәйрәт йезиси яшлар мәшрипиниң асасчилириниң бири, дуня уйғур қурултийиниң вәкили бәхтишат мәмәтбақийеф мундақ деди: “бүгүнки бу хатириләш паалийитидә тарихимизға, ана тилимизға, мәдәнийитимизгә мунасивәтлик яхши вә тәсирлик пикирләр, тәклипләр оттуриға қоюлди. Һәқиқәтәнму ғулҗа қирғинчилиқиниң бизниң яшлиримизғиму көрсәткән тәсири чоңқур дәп ойлаймән. Шу вәқәдин кейин, болупму қазақистан мустәқил болғандин кейин биздә миллий қәдрийәтлиримизни сақлаш, тәшвиқ қилиш ишлири кәң қанат яйди. Болупму ғулҗа яшлириниң алға сүргән улуғ тәшәббуси-хәлқимизниң узун әсирлик миллий мәдәнийәт байлиқи-мәшрипимизни раваҗландуруш, уни тәшвиқ-тәрғиб қилиш, кейинки әвладларға үлгә-ибрәт сүпитидә қалдуруш нийити бизгә һәқиқәтәнму чоңқур тәсират қалдурди. Биз хәлқимизниң һөрлүки вә миллий қәдирийәтлирини сақлаш йолида өз җанлирини қурбан қилған әнә шундақ милләтпәрвәр шәхслиримизни, шу җүмлидин ғулҗа вәқәсидә мәрданилиқ билән мәйданға чиқип, өзлириниң инсаний һәқлири үчүн қурбан болған қериндашлиримизни әсләшни өзимизниң бурчи дәп һесаблаймиз. Биз хәлқимизниң бүгүнки тәләплирини дуняға тонуштуруватқан дуня уйғур қурултийиға, шу йолда җан пидалиқ билән һәрикәт қиливатқан барлиқ уйғур тәшкилатлириға, милләтпәрвәр шәхслиримизгә чәксиз миннәтдарлиқимизни билдүримиз. Ахирида дәйдиғиним, бирликимиз, иттипақлиқимиз һәргиз үзүлмигәй! ”

Алмутада өткүзүлгән “5-феврал ғулҗа қирғинчилиқи” ниң 27 йиллиқини хатириләш мурасиминиң қатнашқучилири бирдәк, дуня уйғур қурултийи башлиқ уйғур тәшкилатлириниң паалийәтлирини маддий вә мәнивий җәһәттин қоллап-қуввәтләштә буниңдин кейин актип иш елип баридиғанлиқини билдүрүшти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.