Қазақистанниң пәқәт бир шәһиридила 800 гә йеқин хитай пуқрасиниң қанунсиз туруватқанлиқи ениқланди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-11-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Қазақистан пуқралириниң хитайниң қазақистанда көпийип кетишигә қарши намайишидин көрүнүш. 2019-Йили 4-сентәбир. Алмута.
Қазақистан пуқралириниң хитайниң қазақистанда көпийип кетишигә қарши намайишидин көрүнүш. 2019-Йили 4-сентәбир. Алмута.
REUTERS

Мәлумки, буниңдин бир ай илгири қазақистан аммиви ахбарат васитилири вә бир қатар көзәткүчиләр алмута вилайитиниң бир хитай ширкитидә 70 хитай пуқрасиниң йәрлик көчмәнләр қанунини бузғанлиқи үчүн мәмликәттин қоғлап чиқирилғанлиқи һәққидә хәвәр қилғаниди. Хитай ишчилириниң қазақистандин чиқириветилиши өткән айда алмута вилайитиниң ескелдин наһийәсидә орунлашқан «ситич конструктион» ширкитидә хитай ишчилири вә йәрлик аһалә оттурисида йүз бәргән тоқунушидин келип чиққан болуп, тәкшүрүшләр нәтиҗисидә мәзкур ширкәттә ишләватқан 70 хитай пуқрасиниң әлдә қанунсиз йүргәнлики ениқланғаниди.

Йеқинда «азадлиқ» радийосида елан қилинған «йүзлигән хитайлиқларниң қазақистанға қанунсиз киргәнлики ениқланди» намлиқ мақалидә ейтилишичә, қазақистанниң атирав шәһиридә җинайәт гурупписи қурулуп, у хитай пуқралириға сахта һөҗҗәтләрни тәйярлаш билән шуғулланған. Мәзкур җинайәт гурупписи үстидин сот болуп, бу җәрянда уларниң 2 миңға йеқин хитай пуқрасиға қазақистанға қанунсиз кириш үчүн һөҗҗәт тәйярлимақчи болғанлиқи һәмдә 758 адәмниң қанунсиз тизимға елинғанлиқи ениқланған.

Мақалидә мундақ дейилгән: «қазақистанға сахта әмгәк көчмәнлирини киргүзүшкә нурсултан шәһириниң турғуни ярдәм бәргән. У бурун хитайда билим елип, аз вақит қазақистан ташқи ишлар министирлиқиниң консуллуқ хизмәт башқармисиниң виза бериш идарисидә ишлигән. Ташқи ишлар министирлиқидики тонушлириниң ярдими билән у чәтәлликләргә қанунсиз һөҗҗәтләр тәйярлап бәргән.»

Мақалидин мәлум болушичә, мәзкур җинайәт гурупписи 2015-2018-йиллар арилиқида мушу ишлар билән шуғулланған икән. Бу гуруппа хитайниң 2 миңға йеқин пуқрасиға виза елиш үчүн 35 кә йеқин сахта мәһкимиләр тәрипидин тәклипнамиләр әвәткән вә қазақистан йеридә 758 хитайлиқни қанунсиз тизимлиған. Бу җәһәттә мәзкур хитай пуқралириниң шәхсий ишлар бойичә кәлгәнлики ениқланған.

Мақалидә йәнә мундақ дейилгән: «җинайәт гурупписи мушу вақит арилиқида хитайдики башлиқидин әң аз дегәндә 140 милйон тәңгә алғанлиқи ениқланди. Униң 84, 5 милйони әмәлдарларниң, сақчи хизмәтчилири вә васитичиларниң янчуқиға чүшкән.»

Сиясәтшунас дос көшимниң қаришичә, бу йәрдә гәп пәқәт хитай пуқралиридила әмәс, бәлки бу қазақистанлиқ әмәлдарларниң парихорлуққа учриғанлиқиниң бир көрүнүши икән. У мундақ деди: «бәзилири буниңдин пул, пайда тапиду. Хитайларниң бу йәрдә қанунсиз қелиши үчүн көчмәнләр сақчилири ичидә пул елип, йүридиған мәккарларму бар. Мениң оюмчә, бу йәрдә мәмликәт чәтәлдин қанунсиз кириватқанларни тохтитиш вәзиписини атқуралмайватиду. Бу пәқәт хитайларғила мунасивәтлик әмәс. Биздә өзбекләрму, таҗикларму бар. Уларму қанунни бузуватиду. Қисқиси, буниң барлиқиға мәмликәт өзи әйиблик дәп ойлаймән.»

Қазақистанда хитай пуқралири йүзләп қанунсиз туруватқан бир мәзгилдә хитай қазақистанлиқларға виза бериш рәсмийәтлирини қийинлаштурувәткән. Буниң ақивитидә икки тәрәп пуқралири туғқан йоқлаш мумкинчиликлиридин мәһрум болмақта.

Бу һәқтә хитайдики қазақлар мәсилиси билән шуғуллиниватқан «атаюрт пидаийлири» тәшкилатиниң рәһбири ербол дәвлетбекули мундақ деди: «үч йилдин буян хитай қазақистандин хитайға чиқидиған виза мәсилисини қийинлаштурувәтти. Бу йәрдә әң биринчи зәрдаб чекиватқанлар хитайдин көчүп кәлгән қазақлар. Сәвәби һәммисиниң дегүдәк у яқта уруқ-туғқанлири қалди. Хитай һөкүмити пуқралиқтин чиқиш рәсмийитини қийинлаштуруп, виза бәрмәйватиду, қолидин келишичә тосалғулуқ қиливатиду. Әмди хитайларниң қазақистанға келиши оңайлишип кәтти. Улар саяһәт визиси билән келип, әркин ишләп, пул тепип кетиватиду. Бир атиравниң өзидила 2000 ға йеқин хитайниң қанунсиз туруватқанлиқи ениқланди. Чимкәнттә бир завутниң өзидә 3000 хитайниң ишләватқини ениқ. Өскәмән таш йолидики хитай ширкитидә 68 хитай пуқрасиниң қанунсиз ишләватқанлиқи ениқлинип, улар сот арқилиқ әлдин чиқириветилди. Әмди тәкшүрүлмигән қанчилиған йәрләр бар. Уларниң барлиқида хитайлар әркин-хатирҗәм ишләватиду. Уларниң келишиму оңай, кетишиму оңай.»

Ербол дәвлетбекули мушу йили хитайдики алий оқуш орунлириға чүшкән қазақистанлиқ оқуғучиларниңму виза елиш мәсилисидә көп қийинчилиқларға дуч кәлгәнликини оттуриға қоюп, йәнә мундақ деди: «биз мушу әһвалларни көздә тутуп, 1-ноябирда хитайниң алмутадики консулиға бардуқ вә виза мәсилисини йениклитиш тәлипини қойдуқ. Асасән хитайдин кәлгән қазақларға хитайдин тәклипнамә тәләп қилиниду. Тәклипнамә елиш үчүн у яқтики пуқралиқи бир туташ йоқитилған болуши керәк. Хитай хәлқ җумһурийитиниң пуқралар қанунида униң пуқралири иккинчи бир мәмликәтниң пуқралиқини қобул қилған күндин башлап хитай пуқралиқидин аптоматик һалда чиқирилиду дейилгән. Шундақ болуп туруп, хитай бир пуқрасиниму ундақ пуқралиқтин чиқармайду. Өзи кәлсун, өзи чиқсун дегән тәләпни қоюватиду. Барай десә виза бәрмәйду. Икки мәмликәттики қериндашлиримиз мана мушундақ қийинчилиқларға дуч келиватиду. Хитайда қазақлар берип-келип йүрсә, шәрқий түркистанда болуватқан сиясий әһвалларни, сиясий лагерларни, у йәрдә аз санлиқ милләтләргә көрситиливатқан бесимни дуняға ашкара қилип қойиду дегән қорқунч бар болуш керәк.»

Дос көшим әпәнди бу һәқтә мундақ деди: «мениңчә, буниң асасий сәвәби хитай мәмликәттә террорчилиққа, диний әсәбийликкә қарши күрәшни һәддидин ташқири ашурувәткәнликидин болса керәк. Буни биз хитайниң аз санлиқ милләтләргә қарита елип бериватқан бастуруш сияситидин көрүватимиз. Шәхсән мениң пикримчә, бу һәқтә башқа мәмликәтләр ейтиватиду. Бизниң қериндашлиримиз қамалғандин кейин бизму өткән йили хитайға нота әвәтишкә мәҗбур болдуқ. Шәхсән өзүмниң хитай бу мәсилини йеникләштүриду дегән оюм бар. Биз у яқтики қандашлиримиз мәсилисини хәлқара дәриҗидә йәниму көтүримиз. Буниң ахири қазақистандики хитайларғиму тегиши бәк мумкин. Һазир қазақистанда хитайға болған сәлбий көз қараш күчийиватиду. Буниң барлиқи хитайниң террорчилиқ вә диний әсәбийликкә қарши программисиниң чеграсидин чиқип, инсан һәқлирини бузуш дәриҗисигә көтүрүлүшиниң ақивити, дәп ойлаймән.»

Дос көшим бу йәрдә лагерлардин ташқири йәниму муһим мәсилиләрниң бар икәнликини, бәзи қошна мәмликәтләрниң уйғур елидә йүз бериватқан әһвалларға бипәрва қараватқанлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт