Явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати қазақистандики уйғур мәктәплириниң әһвалиға әһмийәт бәрмәктә

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-09-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати вәкиллири билән учришиштин көрүнүш. 2019-Йили 6-сентәбир, алмута.
Явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати вәкиллири билән учришиштин көрүнүш. 2019-Йили 6-сентәбир, алмута.
RFA/Oyghan

Мәлумки, қазақистан мустәқиллиқ алғандин буян қазақистан һөкүмити қазақ тиллиқ мәктәпләрдин ташқири йәнә өзбек, таҗик вә уйғур тиллиқ миллий мәктәпләрниң раваҗлинишиғиму алаһидә әһмийәт берип кәлмәктә. Кейинки вақитларда болса, хәлқара тәшкилатлар мәзкур миллий мәктәпләрни зиярәт қилип, уларниң қазақистан билим бериш системисидики орнини, раваҗлиниш йөнилишлирини вә башқиму мәсилилирини тәтқиқ қилмақта.

Йеқинда явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати вәкиллири алмута шәһиридә паалийәт елип бериватқан абдулла розибақийеф намидики 153-мәктәп-гимназийәдә рәсмий зиярәттә болди. Мәзкур вәкилләр тәрипидә явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң аз санлиқ милләтләр ишлири бойичә алий комиссари ламберто занийер, тәшкилатниң аз санлиқ милләтләр ишлири бойичә ишханиси қармиқидики шәрқий явропа, асия вә балтиқ мәмликәтлири башқармисиниң рәһбири боб дин вә башқилар болди. Вәкилләр билән биргә шундақла алмута шәһиридики «өрлев» миллий кәсипни мукәммәлләштүрүш мәркизи хадимлириму болди. Учришишқа уйғур зиялийлири, мәктәп мәмурийити, муәллимләр вә оқуғучилар қатнашти.

Алди билән вәкилләр өмики мәктәпниң йеңиланған бинасини, шу җүмлидин улуғ мутәпәккур шаир йүсүп хас һаҗипниң 1000 йиллиқ тәвәллути һарписида униң исми билән аталған мәктәп кутупханисини зиярәт қилди.

Учришишни гимназийә мудири, алмута шәһәрлик алий кеңәш әзаси шавкәт өмәроф ечип, меһманларни тонуштурди. Андин сөзгә чиққан явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң аз санлиқ милләтләр ишлири бойичә алий комиссари ламберто занийер абдулла розибақийеф намидики мәзкур билим дәргаһиниң қазақистандики аз санлиқ милләтләрниң билим бериш системисини тәтқиқ қилишта зор үлгә болуп һесаблинидиғанлиқини, бу җәһәттә мәктәп мудири шавкәт өмәроф әмгикини юқири баһалайдиғанлиқини билдүрди. У йәнә мәктәпниң чоң нәтиҗиләргә еришиватқанлиқини тәкитлиди.

Нөвәттә сөзгә чиққан мәктәп мудири шавкәт өмәроф қазақистандики уйғур охшаш милләтләрниң өз ана тилида билим елиши үчүн барлиқ шараитларниң яритилғанлиқини, явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң көп тиллиқ билим бериш лайиһәси арқисида 2009-йили мәзкур мәктәптә көп тиллиқ билим бериш системисиниң киргүзүлгәнликини билдүрди. Шавкәт өмәроф бу җәһәттә бүгүнки аләмшумул заманда риқабәткә тақабил туралайдиған билимлик яшларни тәрбийәләшниң баш мәқсәт қилинғанлиқини, кейинки вақитларда мәктәпниң яхши көрсәткүчләргә еришиватқанлиқини оттуриға қойди.

Учришишта сөзгә чиққан «өрлев» миллий кәспини мукәммәлләштүрүш мәркизиниң рәиси гүлнас ахметова, җумһурийәтлик «уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири йершат әсмәтоф, «туран дуняси» җәмийәтлик фондиниң рәиси карлин мәхпироф вә башқилар гимназийәниң йәткән утуқлири, қазақистанда билим бериш системисиниң алаһидиликлири һәққидә өз пикирлирини билдүрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң аз санлиқ милләтләр ишлири бойичә алий комиссари ламберто занийер әпәнди мундақ деди: «мениң шуни ейтқум келидуки, бу интайин яхши мәктәп. Растини ейтсам, билим беришта төт тилни бирләштүрүш интайин қийин. Әмма бу йәрдә уйғур тилиниң бир пүтүн уйғур хәлқиниң тили сүпитидә, әйнән сақлинип қелиши муһимдур. Биз көп тиллиқ билим бериш лайиһәсидә қазақистанда 8 уйғур мәктипи билән ишләватимиз. Әлвәттә, мәзкур мәктәп бу лайиһәни әмәлгә ашурушта интайин үлгилик вә қизиқарлиқ мәктәп болуп һесаблиниду, дәп ойлаймән».

Явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң уйғур мәктәплиригә болған қизиқиши қачан башланди?

Абдулла розибақийеф намидики 153-мәктәп-гимназийә мудири шавкәт өмәроф әпәндиниң пикричә, қазақистандики пәқәт уйғурларла әмәс, бәлки башқиму дөләтләрдики аз санлиқ милләтләр мәктәплириниң тәрәққияти явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң даим назаритидә икән.

Шавкәт өмәроф мундақ деди: «биринчидин, уларниң тәтқиқ қиливатқини, шу мәктәпләрдә ана тилиниң даириси қанчилик, у қандақ тәрәққий етиватиду һәм униң үчүн немә ишлар қилиниватиду. Иккинчидин, шу милләтләрниң дөләт тилини өзләштүрүши қанчилик дәриҗидә. Қазақистанда көп тиллиқ билим бериш усули 2008-йили биринчи президентимиз назарбайеф нурсултан тәрипидин тәшәббус қилинди. Шу вақиттин тартип бу давамлишип келиватиду. Бу явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң программиси болғанлиқтин, улар биз билән һәмкарлишип ишләватиду.»

Көп тиллиқ билим бериш системисиниң уйғур тилиниң раваҗлинишиға сәлбий тәсири болуши мумкинму?

Шавкәт өмәроф йәнә мундақ деди: «ана тили қанчилик дәриҗидә тәрәққий етиватиду? ана тилида дәрсликләр барму? көп тиллиқни қандақ киргүздүңлар дегән соаллар қоюлди. Бизниң лайиһәмизму, қиливатқан ишимизму шу, йәни ана тили асасида көп тиллиқни раваҗландуруш. Барлиқ пәнләр биздә 100 пирсәнт ана тилида өтүватиду. Мәсилән, мәлум пәнләр ана тили вә қошумчә дөләт тили усулида өтиду.»

Шавкәт өмәроф шундақла уйғур мәктәплиридә уйғур тарихини оқутуш мәсилиси үстидиму тохталди.

Игилишимизчә, қазақистандики 60 тин ошуқ мәктәпләрдә билим еливатқан уйғур оқуғучилар ана тилидики дәрсликләр билән тәминлинидикән. Уйғур тили вә әдәбияти пени бойичә оқуш қораллири асасән уйғур апторлири тәрипидин тәйярлинип, қалған дәрсликләр рус вә қазақ тиллиридин тәрҗимә қилинидикән. Оқуш қораллирини нәшр қилишқа һөкүмәт тәрипидин мәхсус мәбләғ аҗритилмақтикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт