Американиң уйғурларни қоллаш сиясити қазақистан уйғурлирида күчлүк инкас қозғимақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-10-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка президент доналд трамп қанун лайиһәсигә имза қоюватқан көрүнүш. 2020-Йили 5-июн, вашингтон
Америка президент доналд трамп қанун лайиһәсигә имза қоюватқан көрүнүш. 2020-Йили 5-июн, вашингтон
AP

Американиң «2020-йиллиқ уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» ни рәсмий мақуллишиниң пүткүл дуня уйғурлирини қаттиқ һаяҗанға селип, хушал қилғанлиқи мәлум. Әмди мушу йеқинда америка президентиниң муавин дөләт бихәтәрлик мәслиһәтчиси матев поттиңгерниң уйғур елидики лагерларни «җаза лагерлири» дәп атиши, америка кеңәш палатасиниң икки партийәси намидин уйғур районидики уйғур вә башқа мусулманлар учраватқан бастуруш һәрикәтлириниң характерини «ирқий қирғинчилиқ» дәп бекитиш тәклипи муһаҗирәттики, шу җүмлидин қазақистандики уйғурларда қизиқ темиға айланмақта.

Буниңдин ташқири 31 нәпәр америка дөләт мәҗлис әзалириниң уйғурларниң америкада панаһлиниши вә уларниң мусапирлиқ салаһийити билән америкаға виза елишиниң асанлаштурулушини тәләп қилиши көпчиликниң диққитини тармақта.

Игилишимизчә, америка қошма штатлириниң хитайниң уйғур елидики уйғур вә башқиму түркий-мусулман хәлқләргә қаратқан бастуруш сияситини қаттиқ әйиблиши дуня уйғурлири тәрипидин сәмимий қоллап-қуввәтләнмәктикән. Мәзкур мәсилиләр болупму иҗтимаий таратқуларда күчлүк бәс-муназирә қозғиған.

Биз қазақистандики бир қатар уйғур зиялийлири вә паалийәтчилириниң мәзкур мәсилиләр һәқтики қарашлирини игилидуқ.

Қазақистан вә униң сиртида тонулған тарихчи, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди әпәндиниң пикричә, америка қошма штатлириниң пәқәт 2020-йилниң өзидила уйғурларға қилған наһайити көп яхшилиқлири қазақистан уйғурлириниму хушал қилидикән һәм шу сәвәбтин қазақистан уйғурлири американи қаттиқ һөрмәт қилидикән вә қоллайдикән. Чүнки уйғурларниң миллий-азадлиқ тарихида болмиған һадисиләрни америка әмәлгә ашуруватмақтикән. Шуларниң бири әнә шу «2020-йиллиқ уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» ниң рәсмий мақуллиниши икән.

Қәһриман ғоҗамбәрди мундақ деди: «һазир мана икки қанун тәйярлап, авам палатисидин өтти. Америка бүгүнки күндә хитайниң уйғурларға қаратқан ирқий қирғинчилиқиға қарши ембарго қолланған бирдин-бир дөләт. Һазир америкада уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селип, ишләпчиққан мәһсулатлирини байқут қилиш һәрикәтлири кетип бариду. Мушуниңға хәлқ наһайити хушал. Икки күн болди, кәлгән йеңилиқ шуки, бир түркүм сенаторлар хитайниң уйғурларға қаратқан сияситини ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп етирап қилиш тоғрилиқ қарар елишни тәклип қилған. Бүгүнки күндә пәқәтла америкадәк бир қудрәтлик дөләт уйғурларни қоллап, һәрикәт қиливатиду.»

Қәһриман ғоҗамбәрди йәнә американиң хитайға қарши қаратқан сияситини һазир пәйдин-пәй явропа иттипақиниңму қоллаватқанлиқини тәкитләп, келәчәктә униң америка билән бир сәптә болидиғанлиқини үмид қилди.

Атақлиқ шаир абдуғопур қутлуқоф әпәнди америка қошма штатлириниң «уйғур кишилик һоқуқ қануни» ни қобул қилғинида қаттиқ хушал болғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «түнүгүнла йәнә бир хуш хәвәр аңлидим. Бу мән йәтмиш йилдин буян күтүватқан хушаллиқ. Бу америка кеңәш палата әзалириниң хитайниң ана вәтинимиз уйғуристанда нәччә вақиттин бери йүргүзүп кәлгән иш-һәрикәтлириниң һәммисини ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп баһалапту. Буни аңлап, җеним тенимгә сиғмайла қалди. Бу мәзлум уйғур хәлқи үчүн наһайити чоң хуш хәвәр бопту.»

Абдуғопур қутлуқоф мушундақ бир мурәккәп вәзийәттә, йәни уйғур хәлқиниң тәқдири һәл болуватқан бир пәйттә бирлишиниң, иттипақ болушниң интайин муһимлиқини тәкитлиди.

Радийомиз зияритини қобул қилған дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики мәслиһәтчиси, пешқәдәм журналист риза сәмәди әпәнди мундақ деди: «ахирқи бир нәччә йиллар җәрянида хитай мустәмликичи һакимийитиниң хәлқимизгә қарита әмәлгә ашуруватқан вәһшиянә-җинайи қилмишлирини ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп аташ мәсилиси кәскин оттуриға қоюлуп келиватиду. Америка вә бир қатар демократик әлләрдики ахбарат васитилири вә шу әлләрниң көпчилик парламент әзалири хитай һөкүмитиниң бу җинайи қилмишлирини чин мәниси билән қирғинчилиқ икәнликини дәлил-испатлар билән көрситип кәлмәктә.»

У уйғур дәвасиниң хәлқарада юқири дәриҗигә көтүрүлүшидә дуня уйғур қурултийиниң муһим рол ойнаватқанлиқини алаһидә тәкитләп, униң буниңдин кейинки һәрикәтлиригә даим яр-йөләк болуш лазимлиқини билдүрди.

Тонулған сатирик язғучи абдухалиқ маһмудоф әпәнди зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «болупму явропа, америкаға охшаш дөләтләр уйғур хәлқи үчүн пүтүн вуҗуди билән күрәш қиливатиду. Буни көрүп туруватмиз. Бу, әлвәттә чоң һәм улуғ иш. Уйғур хәлқиниң тарихида һазирға қәдәр мундақ кәң миқияста бизниң мәсилимизни һечким көтүргини йоқ. Һазирқи заманда болупму америка йетәкчиликидики мәмликәтләр хитайниң елип бериватқан сияситини наһайити яхши чүшәнди, дәп ойлаймиз.»

Абдухалиқ маһмудоф йәнә америка һөкүмитиниң уйғурларниң бүгүнки паҗиәлик тәқдирини чүшинип, көплигән яхши ишларни қиливатқанлиқини, шуниң үчүн алаһидә миннәтдарлиқини билдүридиғанлиқини оттуриға қойди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт