Қазақистанлиқ уйғурлар өз миллий қәдирийәтлирини сақлашқа тиришмақта

Алмутадин ихтиярий мухбиримиз ойған тәйярлиди
2024.06.06
qazaqistan-awat-01

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-02

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-03

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-04

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-05

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-06

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-07

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-awat-08

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ ават йезисида өткүзүлгән уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған мурасимдин көрүнүш. 2024-Йили, май, алмута RFA/Oyghan

Өткән әсирниң 90-йиллириниң башлирида сабиқ совет иттипақи йимирилип, башқа җумһурийәтләр билән бир қатарда қазақистанму мустәқиллиқ алған иди. Шуниңдин буян қазақистандики башқа милләтләр билән бирликтә уйғурларму қазақистан җумһурийитиниң пуқраси болуш сүпити билән дөләт яритип бәргән мумкинчиликләрдин пайдилинип, өзлириниң мәдәний-маарип ишлирини техиму кәң даиридә раваҗландурмақта.

Һазир қазақистанда пүткүл уйғурларға вәкиллик қиливатқан җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи, қазақистан хәлқи бирләшмисиниң тәркибидә актип паалийәт елип бармақта. Шу җүмлидин униң һәр қайси вилайәт вә наһийәләрдики шөбилириниңму өз күнтәртипи бойичә паалийәт қиливатқанлиқи мәлум. Шуларниң бири алмута вилайити уйғур наһийәлик уйғур мәдәнийәт мәркизидур. Наһийәниң мәркизи чонҗа йезисида орунлашқан бу җәмийәтлик бирләшмини арлен османоф башқурмақта. Мәзкур мәркәзниң йетәкчиликидә наһийәдә көплигән паалийәтләр, шу җүмлидин ават йезисида уйғур өрп-адәтлиригә беғишланған чоң мурасим өткүзүлди.

Биз уйғур наһийәлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң рәиси арлен османоф билән алақиләшкинимиздә, наһийәдики уйғурларниң узун йиллардин буян қазақ хәлқи билән достанә вә инақ яшап келиватқанлиқини тәкитлиди. У, қазақистанлиқ уйғурларниң дөләт яритип бериватқан имканийәтләрдин пайдилинип, өзлириниң миллий кимликини сақлап қелишқа тиришиватқанлиқини оттуриға қойди.

Арлен османоф әпәнди мундақ деди: “бизниң уйғур наһийәсиниң мәқсити, тарихимизниң қәдимий икәнликини билип, уйғурларниң өрп-адәтлирини мушу заманға лайиқ раваҗландуруп, кәлгүси әвладларға өткүзүп бериш болуп һесаблиниду. Шу җүмлидин наһийәгә йеңидин кәлгән һаким бота серик қизиниң ‛йеқиндин тонушсақ, уйғурларниң өрп-адәтлириниң көрүнүшлири болса‚ дегән илтимаси болғачқа, наһийәмиз мәдәнийәт мәркизиниң әзалири, йигит башлири, ханим-қизлар, нураний анилар, ақсақаллар кеңәшлириниң ярдими билән мушу паалийәтни өткүздуқ. Шуниң билән бирликтә уйғур наһийәси һөкүмитиниң ички сиясәт хадимлири, мәдәнийәт бөлүми башлиқлири, мәдәнийәт өйиниң рәиси, наһийәдики ‛арзу‚ ансамбили рәһбириниң қоллап-қуввәтлиши билән яхши пирограмма түзүлүп, уйғурларниң бурундин келиватқан өрп-адәтлири, оюнлири, таамлири көрситилди.”

Арлен османоф уйғурларниң әҗдадлиридин қалған һәр хил миллий оюнларниң, рәсим-қаидиләрниң көпчиликтә чоң қизиқиш пәйда қилғанлиқини баян қилип, йәнә мундақ деди: “мәсилән, ошуқ ойнаш, тәпкүч тепиш, оқташ ойнаш, вәлләй ойнаш, меһман күтүш вә төргә тәклип қилиш қатарлиқ өрп-адәтлири, шуниңдәк миң йиллиқ тарихи бар мәшрипимиздин қисқа үзүндиләр көрситилип, мәшрәпниң немә икәнлики, қанчә қисимдин түзүлидиғанлиқи, қанчилик түри бар икәнлики, уни немә үчүн қилидиғанлиқи намайиш қилинди. Һазир терилғу болуватиду. Шуңа ‛терилғу мәшрипи‚ дәп атилип, униң төт қисми болидиғанлиқи, бурундин ‛балаңни мәктәпкә, андин мәшрәпкә бәр‚ дәйдиған қаидиниң барлиқи, балилирини мәшрәпкә елип кәлгән көрүнүшләр, шуниңдәк көргәзмә орнида қапақ, чөмүч вә башқиму буюмларни қандақ безәш ишлири наһийәмиздики хәлқниң қол һүнәрлири мисалида көрситилди.”

Арлин османофниң орунбасари сәйдалим амутоф әпәнди қазақистан һөкүмитиниң вә бу әлдә яшайдиған башқа милләтләрниң уйғурларға болған мунасивитиниң бөләкчә икәнликини тәкитләп, мундақ деди: “қазақистан диярида мәктәплиримиз бар. Балилиримиз ана тилида әркин сөзләйду. Тиятиримиз, сәнитимиз йоқалмиди. Җүмлидин уйғур наһийәсидә хәлқниң атақлиқ ‛арзу‚ ансамбили, йезиларда өзлириниң сәнәт һәвәскарлири өмәклири бар. Биздә сәнәт йоқимиған һәм йоқимайду дәп ишәнчлик ейтсам болиду. Чүнки әҗдадлиримиздин қалған өрп-адәтлиримизни, барлиқ мурасимлиримизни бурун ата-бовимиздин қалғанлири бойичә сақлап келиватимиз. Той мурасимлириниму өткүзүшкә тиришиватимиз. Мәсилән, һай-һай өләң, қиз узитиш, тағ милиси, никаһ қилиш, әлчи әвәтиш вә башқиму өрп-адәтләрниң һәммисини биз һечқачан унтумидуқ.”

Сәйдалим амутофниң ейтишичә, уйғурларниң миллий қәдрийәтлирини сақлаш вә тәрғиб қилиш йөнилишидә наһийәдә һәр қандақ паалийәтләр пат-пат өткүзүлүп туридикән. Нөвәттә өткүзүлгән паалийәтни уюштурушқа ават йезисидики һезим искәндәроф намидики мәктәп мәмурийити, устаз вә оқуғучилири актип қатнашқан.

Сәйдалим амутоф йәнә мундақ деди: “бу қетимқи паалийәтни бир нәччә түргә бөлдуқ. Биринчи, күтүвелиш мәсилиси. Иккинчи, кириш бөлүми болуп, шу йәрдә риясәтчиләр өтүватқан паалийәтниң маһийитини чүшәндүрүп, меһманларни төргә тәклип қилди. У йәрдә карнай-сунайлар билән өрп-адәтлиримиз бойичә меһманларни мәшрәп болидиған бараңлиққа тәклип қилдуқ. Андин уларни иккинчи бараңлиқтики аялларниң гүлчай мәшрипигә чақирдуқ. У йәрдә аялларниң самбусиларни ясап, саңзиларни ешип, андин қазан алдиға елип келип, қайнаватқан майда уларни пишуруп олтурған көрүнүшлирини көргәндә һаким бота серик қизи наһайити қаттиқ тәсирләнди.”

Сәйдалим амутоф болупму келинни саламға елип келиш көрүнүшиниң меһманларни йәнә бир қетим қаттиқ һаяҗанландурғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: “чирайлиқ безәлгән бараңлиқниң астида шу қизимизға тәлим бериш, униңға келәчәктә шу кәлгән өйдә өзини қандақ тутуш, қандақ яшаш тоғрилиқ чоң тәлим берилди. Униң бир қулиқиға яғлиқниң бир учини тиқип қоюп, иккинчи қулиқиға сөзләш вәһаказа. Қизниң йүзини ечишта һакимимизға илтимас қилдуқ. У қизниң йүзини ачти. Шундақ қилип гүлчайниму чирайлиқ өткүздуқ. Андин меһманларни қолиға су елип, чоң бараңлиққа тәклип қилдуқ. У йәрдә уйғур вә қазақ миллити вәкиллиридин чоң-чоң меһманлар чақирилған болуп, 50 кә йеқин адәм олтурди вә өзлириниң тиләклирини ейтишти.” 

Игилишимизчә, өткән әсирниң 80-йиллириниң оттурилиридин башлап сабиқ совет иттипақида “өзгәртип қуруш” яки “қайта қуруш” сиясити кәң қанат йейишқа башлиған иди. Буниң нәтиҗисидә һәр саһәләрдә көплигән ислаһатлар йүргүзүлүп, униң тәркибидики барлиқ җумһурийәтләрдә яшаватқан хәлқләр өз ана тилини, өрп-адәтлирини, маарипини, әдәбиятини, мәдәнийитини, сәнитини техиму раваҗландуруш вә тәрғиб қилиш, әвладлирини миллий роһта тәрбийәләш имканийитигә игә болғаниди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.