Қазақистан уйғурлири роза һейтини күтүвалди

Алмутадин ихтиярий мухбиримиз ойған тәйярлиди
2024.04.10
qazaqistan-roza-heyt-2024-03

Алмута вилайитиниң байсейит йезисидики роза һейт көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-01

Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидики роза һейт көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-02

Алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидики роза һейт көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-04

Алмута вилайитиниң байсейит йезисидики роза һейт көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-05

Алмута вилайитиниң байсейит йезисидики роза һейт көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-06

Алмута вилайитиниң байсейит йезисидики қәбристанлиқ көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-07

Алмута вилайитиниң байсейит йезисидики қәбристанлиқ көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-08

Алмута вилайитиниң байсейит йезисидики қәбристанлиқ көрүнүши. 2024-Йил 10-апрел, алмута RFA/Oyghan

10-Апрел қазақистан уйғурлири башқа мусулман милләтләр билән бирликтә өзлири яшаватқан җайлардики мәсчитләргә йиғилип, һейт намизини оқуди. Һейт намизи адәттикидәк уйғурлар зич олтурақлашқан барлиқ йәрләрдә өтти. Алмута, яркәнт, қонайеф шәһәрлири, шуниңдәк алмута вилайитиниң уйғур, әмгәкчиқазақ, талғир наһийәлири вә йәттису вилайитиниң панфилоф наһийәсидики йезилар шулар җүмлисидиндур.

Мәзкур мәсчитләргә җәм болған хәлқ намаздин чиқип, қәбристанлиқларда ятқан ата-анилириниң, қериндашлириниң, уруқ-туғқанлириниң вә башқиларниң тупрақ бешиға берип, уларниң роһиға атап қуран оқуди вә өймуөй кирип, бир-бирини һейтлиди.

Қазақистан пайтәхти астанадин қалса, мәмликәттики иккинчи чоң шәһәр һесаблинидиған алмутада уйғурлар асасий җәһәттин достлуқ, горний-гигант, султанқорған, заря востока мәһәллилиридә орунлашқан. Бүгүн, 10-апрел роза һейт намизи достлуқ мәһәллисигә җайлашқан “музәммин мәсчити” дә оқулди.

Намаз тамамлинип, биз әнә шу мәсчитниң устази бәхитҗан һәмрайефни зиярәт қилдуқ. У, мундақ деди: “бу йил дунядики пүткүл мусулманларниң бешиға чүшкән еғирчилиқларға, шундақла қазақистан диярида ақтөпә, ақтав, оралдики су бесиш апитигә бинаән мәсчитимиздә һейт намизида, шундақла тарави намазлирида мусулман җамаити йиғилип, бир қериндаштәк өмлүктә апәткә учриған қериндашлиримиз шу еғирчилиқлардин қутулуп кәтсун дәп дуа қилдуқ. Биз даим һейтни хасийәтлик дәп тонуймиз. Һәммимизниң кичик балилиримизму, шундақла юрт-җамаәтму шуни өткүзүшкә амрақ. Бирақ, биз шуларға ортақ болимиз дәп, нағриларму челинмиди һәм һейт дастиханлириму йейилмиди. Һәммиси тохтитилди. Чүнки қазақ қериндашлиримизниң бешиға чүшкән еғирчилиққиму биз бәрдашлиқ берип, өз көңлимиздин дастиханға кетидиған һәр қандақ хираҗәтни ақтөпә вә оралға йоллимақчи болдуқ” .

Алмута вилайити уйғур наһийәсиниң баһар йезисида туридиған дуня уйғур қурултийиниң вәкили сәйдалим амутоф әпәнди пүткүл җаһан мусулманлири роза ейини хушал өткүзгән болса, уйғурларниң көңли йерим вә мусибәттә болғанлиқини оттуриға қойди.

У мундақ деди: “әпсус, биз вәтәнсиз, вәтәнниң һөрлүкисиз, азадлиқисиз зар қан йиғлап, розиларни туттуқ. Һәр биримиз тутқан розимизда алладин өтүнүп, вәтинимизниң азадлиқини соридуқ. Вәтәнниң сиртида, һәр бир дөләттә яшаватқан хәлқимиз әнә шу вәтини бар милләтләр хушал-хурам, алладин меһир-шәпқәт сорап, чирайлиқ розиларни тутқан болса, биз наһайити еғир асарәт астида яшаватқан милләт сүпитидә еғирчилиқта қалған, вәтәнсиз тутқан розимиз болуп һесабланди. Илаһим, алла бизгә тез арида вәтинимизни азад қилип бәрсикән дәймиз. Әмма қазақистан диярида яшаватқан уйғурлар қазақ миллити билән бирликтә хушаллиқта рамизан ейиниң намазлирини оқудуқ. Намазлиримизда вәтинимизниң азадлиқини тилидуқ” .

Алмута вилайитиниң әмгәкчиқазақ наһийәсигә қарашлиқ байсейит йезиси уйғурлар әң зич олтурақлашқан чоң йезиларниң биридур. Мәзкур йезини уйғурлар “қаший юрти” дәпму атайду. Чүнки тарихий мәлуматларға қариғанда, 19-әсирниң мәшһур шаири сейит муһәммәт қаший уйғур дияридин көчүп чиқип, мушу йезиға келип орунлашқан икән. Биз әнә шу юртниң чоң йигит беши ғилаҗидин османоф билән алақиләштуқ.

 Ғилаҗидин османоф әпәнди зияритимизни қобул қилип, пүткүл байсейит хәлқи намидин барлиқ уйғурларни, пүткүл мусулманларни роза һейти билән қизғин тәбриклиди. У улуғ роза ейида байсейит хәлқиниң қазақистанда тәбиий апәт йүз бәргән җайларға ярдәм қолини созғанлиқини, шуниңдәк йеза яшлириниң мәбләғ топлап, қәбристанлиқниң әтрапини тосуп, тазилап, ремонт қилип чиққанлиқини баян қилди.

У мундақ деди: “һейт қазақистанниң барлиқ өлкилиридә наһайити юқири кәйпиятта өтмәктә. Биздиму шундақ өтти. Бу кәйпиятниң яхши болушини алмутадин кәлгән назим инимиз қоллиди. У нағричиларни йиғип, намаздин чиқип, коча-кочиларда нағра, канай вә сунайларни челип, барлиқ юртдашларниң көңлини, кәйпиятини көтүрди. Назим инимға чоң рәһмәт ейтимән. юртимизниң яшлири, актиплири паал қатнашти. яшлар намазға наһайити нурғун қатнашти. Һәммисиниң кәйпияти юқири. Һейт байримини бүгүн наһайити яхши башлап, ахирини чиқардуқ, йәнә давамлишиду. Шу балилиримизни инсаний пәзиләт билән тәрбийәлигән анилиримиз, атилиримиз аман болсун. Балилиримизниң келәчики парлақ, иманлиқ, инсаблиқ болсун. Һеч қачан өз юртини, йерини унтумайдиған болуп, қәйәрдә болмисун, шу юртини әсләп туридиған болсун. Вәтинимиз қазақистанниң келәчики парлақ болсун. Барлиқ байрамларни шундақ хушал-хурам, яхши өткүзүватимиз вә буниңдин кейинму яхши өткүзимиз дәп үмид қилимиз”

Ғилаҗидин османоф шуниңдәк қазақистанлиқ уйғурларниң бирлик вә иттипақлиқни нишан қилип, қазақистанниң омумий тәрәққиятиға зор үлүш қошуп келиватқанлиқини алаһидә тәкитлиди. У йәнә пүткүл қазақистан хәлқигә бәхт, хатирҗәмлик тилиди.

Қазақистан уйғур яшлири йеқинқи йилларда уйғур хәлқиниң қәдимидин келиватқан миллий әнәниси болған мәшрәпни тикләштә муһим рол ойнимақта. Җай-җайларда тәшкиллиниватқан мәшрәпләр ана тилини, тарихни сақлашқа, миллий мәдәнийәтни тәшвиқ-тәрғиб қилишқа алаһидә көңүл бөлмәктә.

Радийомиз зияритини қобул қилған алмута вилайитиниң әмгәкчиқазақ наһийәсигә қарашлиқ ғәйрәт йезиси яшлар мәшрипиниң асасчилириниң бири бәхтишат мәмәтбақийеф әпәнди мундақ деди: “бүгүнки күндә ана вәтинимиздә яшаватқан хәлқимиз, қериндашлиримиз өзлириниң ана тилини, бурундин келиватқан өрп-адәтлирини, мәдәнийитини, диний әнәнилирини сақлашта хитайниң қаттиқ бесимиға учраватиду. Болупму яшлиримизни өз миллитидин ялтайтқузуп, хитайлаштуруш һәрикәтлири бизни қаттиқ тәшвишләндүриду. Мана бүгүн биз қазақистандики әркинликләрдин пайдилинип, мусулманларниң улуғ пәрзи роза тутушни аман-есән аяғлаштуруп, мәсчитләргә берип, һейт намизини оқудуқ. Бу йилму роза тутқан яшларниң сани аз болмиди. яшлар роза-рамизан ейида чоңлар билән бирликтә роза тутуп, иптарларни уюштурди, хәйрхаһлиқ ишлириға актип арилашти. яшлиримиз өз дуалирида хәлқимизгә бәхт-саадәт, әркинлик, мустәқиллиқ тилиди. Мәнму башқилар қатарида ана вәтинимизниң мустәқил болуп, хәлқимизниң параван, бәхтлик яшишини тиләймән. Барлиқ мусулманларни роза һейти билән тәбрикләп, бирликкә, иттипақлиққа чақиримән” .

Игилишимизчә, қазақистан мустәқиллиққа еришкәндин кейин һөкүмәт тәрипидин дөләт, миллий вә кәспий байрамлар рәсмий тәстиқланғаниди. Диний байрамларниң ичидин мусулманларниң роза һейти вә қурбан һейти хәлқ тәрипидин тәбриклинидиған болсиму, лекин улар мәмликәтниң рәсмий байрамлири тизимиға елинмиди. Пәқәт қурбан һейти қазақистан җумһурийитиниң әмгәк низамнамисиниң 84-маддисиға бинаән дәм елиш күни дәп қобул қилинған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.