Qazaqistan Uyghurliri roza héytini kütüwaldi

Almutadin ixtiyariy muxbirimiz oyghan teyyarlidi
2024.04.10
qazaqistan-roza-heyt-2024-03

Almuta wilayitining bayséyit yézisidiki roza héyt körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-01

Almuta shehirining dostluq mehellisidiki roza héyt körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-02

Almuta shehirining dostluq mehellisidiki roza héyt körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-04

Almuta wilayitining bayséyit yézisidiki roza héyt körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-05

Almuta wilayitining bayséyit yézisidiki roza héyt körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-06

Almuta wilayitining bayséyit yézisidiki qebristanliq körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-07

Almuta wilayitining bayséyit yézisidiki qebristanliq körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

qazaqistan-roza-heyt-2024-08

Almuta wilayitining bayséyit yézisidiki qebristanliq körünüshi. 2024-Yil 10-aprél, almuta RFA/Oyghan

10-Aprél qazaqistan Uyghurliri bashqa musulman milletler bilen birlikte özliri yashawatqan jaylardiki meschitlerge yighilip, héyt namizini oqudi. Héyt namizi adettikidek Uyghurlar zich olturaqlashqan barliq yerlerde ötti. Almuta, yarkent, qonayéf sheherliri, shuningdek almuta wilayitining Uyghur, emgekchiqazaq, talghir nahiyeliri we yettisu wilayitining panfilof nahiyesidiki yézilar shular jümlisidindur.

Mezkur meschitlerge jem bolghan xelq namazdin chiqip, qebristanliqlarda yatqan ata-anilirining, qérindashlirining, uruq-tughqanlirining we bashqilarning tupraq béshigha bérip, ularning rohigha atap qur'an oqudi we öymu'öy kirip, bir-birini héytlidi.

Qazaqistan paytexti astanadin qalsa, memlikettiki ikkinchi chong sheher hésablinidighan almutada Uyghurlar asasiy jehettin dostluq, gorniy-gigant, sultanqorghan, zarya wostoka mehelliliride orunlashqan. Bügün, 10-aprél roza héyt namizi dostluq mehellisige jaylashqan “Muzemmin meschiti” de oquldi.

Namaz tamamlinip, biz ene shu meschitning ustazi bexitjan hemrayéfni ziyaret qilduq. U, mundaq dédi: “Bu yil dunyadiki pütkül musulmanlarning béshigha chüshken éghirchiliqlargha, shundaqla qazaqistan diyarida aqtöpe, aqtaw, oraldiki su bésish apitige bina'en meschitimizde héyt namizida, shundaqla tarawi namazlirida musulman jama'iti yighilip, bir qérindashtek ömlükte apetke uchrighan qérindashlirimiz shu éghirchiliqlardin qutulup ketsun dep du'a qilduq. Biz da'im héytni xasiyetlik dep tonuymiz. Hemmimizning kichik balilirimizmu, shundaqla yurt-jama'etmu shuni ötküzüshke amraq. Biraq, biz shulargha ortaq bolimiz dep, naghrilarmu chélinmidi hem héyt dastixanlirimu yéyilmidi. Hemmisi toxtitildi. Chünki qazaq qérindashlirimizning béshigha chüshken éghirchiliqqimu biz berdashliq bérip, öz könglimizdin dastixan'gha kétidighan her qandaq xirajetni aqtöpe we oralgha yollimaqchi bolduq” .

Almuta wilayiti Uyghur nahiyesining bahar yézisida turidighan dunya Uyghur qurultiyining wekili seydalim amutof ependi pütkül jahan musulmanliri roza éyini xushal ötküzgen bolsa, Uyghurlarning köngli yérim we musibette bolghanliqini otturigha qoydi.

U mundaq dédi: “Epsus, biz wetensiz, wetenning hörlükisiz, azadliqisiz zar qan yighlap, rozilarni tuttuq. Her birimiz tutqan rozimizda alladin ötünüp, wetinimizning azadliqini soriduq. Wetenning sirtida, her bir dölette yashawatqan xelqimiz ene shu wetini bar milletler xushal-xuram, alladin méhir-shepqet sorap, chirayliq rozilarni tutqan bolsa, biz nahayiti éghir asaret astida yashawatqan millet süpitide éghirchiliqta qalghan, wetensiz tutqan rozimiz bolup hésablandi. Ilahim, alla bizge téz arida wetinimizni azad qilip bersiken deymiz. Emma qazaqistan diyarida yashawatqan Uyghurlar qazaq milliti bilen birlikte xushalliqta ramizan éyining namazlirini oquduq. Namazlirimizda wetinimizning azadliqini tiliduq” .

Almuta wilayitining emgekchiqazaq nahiyesige qarashliq bayséyit yézisi Uyghurlar eng zich olturaqlashqan chong yézilarning biridur. Mezkur yézini Uyghurlar “Qashiy yurti” depmu ataydu. Chünki tarixiy melumatlargha qarighanda, 19-esirning meshhur sha'iri séyit muhemmet qashiy Uyghur diyaridin köchüp chiqip, mushu yézigha kélip orunlashqan iken. Biz ene shu yurtning chong yigit béshi ghilajidin osmanof bilen alaqileshtuq.

 Ghilajidin osmanof ependi ziyaritimizni qobul qilip, pütkül bayséyit xelqi namidin barliq Uyghurlarni, pütkül musulmanlarni roza héyti bilen qizghin tebriklidi. U ulugh roza éyida bayséyit xelqining qazaqistanda tebi'iy apet yüz bergen jaylargha yardem qolini sozghanliqini, shuningdek yéza yashlirining meblegh toplap, qebristanliqning etrapini tosup, tazilap, rémont qilip chiqqanliqini bayan qildi.

U mundaq dédi: “Héyt qazaqistanning barliq ölkiliride nahayiti yuqiri keypiyatta ötmekte. Bizdimu shundaq ötti. Bu keypiyatning yaxshi bolushini almutadin kelgen nazim inimiz qollidi. U naghrichilarni yighip, namazdin chiqip, kocha-kochilarda naghra, kanay we sunaylarni chélip, barliq yurtdashlarning könglini, keypiyatini kötürdi. Nazim inimgha chong rehmet éytimen. Yurtimizning yashliri, aktipliri pa'al qatnashti. Yashlar namazgha nahayiti nurghun qatnashti. Hemmisining keypiyati yuqiri. Héyt bayrimini bügün nahayiti yaxshi bashlap, axirini chiqarduq, yene dawamlishidu. Shu balilirimizni insaniy pezilet bilen terbiyeligen anilirimiz, atilirimiz aman bolsun. Balilirimizning kélechiki parlaq, imanliq, insabliq bolsun. Héch qachan öz yurtini, yérini untumaydighan bolup, qeyerde bolmisun, shu yurtini eslep turidighan bolsun. Wetinimiz qazaqistanning kélechiki parlaq bolsun. Barliq bayramlarni shundaq xushal-xuram, yaxshi ötküzüwatimiz we buningdin kéyinmu yaxshi ötküzimiz dep ümid qilimiz”

Ghilajidin osmanof shuningdek qazaqistanliq Uyghurlarning birlik we ittipaqliqni nishan qilip, qazaqistanning omumiy tereqqiyatigha zor ülüsh qoshup kéliwatqanliqini alahide tekitlidi. U yene pütkül qazaqistan xelqige bext, xatirjemlik tilidi.

Qazaqistan Uyghur yashliri yéqinqi yillarda Uyghur xelqining qedimidin kéliwatqan milliy en'enisi bolghan meshrepni tikleshte muhim rol oynimaqta. Jay-jaylarda teshkilliniwatqan meshrepler ana tilini, tarixni saqlashqa, milliy medeniyetni teshwiq-terghib qilishqa alahide köngül bölmekte.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan almuta wilayitining emgekchiqazaq nahiyesige qarashliq gheyret yézisi yashlar meshripining asaschilirining biri bextishat memetbaqiyéf ependi mundaq dédi: “Bügünki künde ana wetinimizde yashawatqan xelqimiz, qérindashlirimiz özlirining ana tilini, burundin kéliwatqan örp-adetlirini, medeniyitini, diniy en'enilirini saqlashta xitayning qattiq bésimigha uchrawatidu. Bolupmu yashlirimizni öz millitidin yaltaytquzup, xitaylashturush heriketliri bizni qattiq teshwishlendüridu. Mana bügün biz qazaqistandiki erkinliklerdin paydilinip, musulmanlarning ulugh perzi roza tutushni aman-ésen ayaghlashturup, meschitlerge bérip, héyt namizini oquduq. Bu yilmu roza tutqan yashlarning sani az bolmidi. Yashlar roza-ramizan éyida chonglar bilen birlikte roza tutup, iptarlarni uyushturdi, xeyrxahliq ishlirigha aktip arilashti. Yashlirimiz öz du'alirida xelqimizge bext-sa'adet, erkinlik, musteqilliq tilidi. Menmu bashqilar qatarida ana wetinimizning musteqil bolup, xelqimizning parawan, bextlik yashishini tileymen. Barliq musulmanlarni roza héyti bilen tebriklep, birlikke, ittipaqliqqa chaqirimen” .

Igilishimizche, qazaqistan musteqilliqqa érishkendin kéyin hökümet teripidin dölet, milliy we kespiy bayramlar resmiy testiqlan'ghanidi. Diniy bayramlarning ichidin musulmanlarning roza héyti we qurban héyti xelq teripidin tebriklinidighan bolsimu, lékin ular memliketning resmiy bayramliri tizimigha élinmidi. Peqet qurban héyti qazaqistan jumhuriyitining emgek nizamnamisining 84-maddisigha bina'en dem élish küni dep qobul qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.