Қазақистан пуқралирида хитай ишләпчиқарған корона вируси ваксинасиға қарита сәлбий инкаслар көпәймәктикән

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021.05.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Қазақистан пуқралирида хитай ишләпчиқарған корона вируси ваксинасиға қарита сәлбий инкаслар көпәймәктикән Хитай ишләпчиқарған “sinopharm” корона вируси ваксиниси.
Photo: RFA

Мәлумки, корона вируси вабаси мунасивити билән өткән йили март ейиниң оттурилиридин тартип қазақистанда пәвқуладдә һаләт, андин көп вақит өтмәйла карантин тәртипи елан қилинғанди. Шу сәвәбтин көплигән карханилар, мәһкимиләр, сода-санаәт мәркәзлири өз ишлирини түгәл, я болмиса қисмән тохтатқан иди. Қазақистан һөкүмити аһалиләр арисида тәшвиқатни күчәйтип, қаттиқ бихәтәрлик чарилирини қолланған иди. Мундақ чариләр дуняниң башқиму мәмликәтлиридә көрүлгәнлики ениқ.

Қазақистан аммивий ахбарат васитилириниң хәвәрлиригә қариғанда, бу йилиму вабаниң йеңиваштин күчийиши мунасивити билән вирус билән юқумланғучиларниң сани тез өсүп, қазақистан һөкүмити пүткүл аһалиләрни ваксина билән әмләш қарариға кәлгәникән. Һазир мәтбуатларда һәм иҗтимаий таратқуларда бу теминиң җиддий муназирә қозғаватқанлиқи оттуриға чиқмақта.

“тәңри нюс” ахбарат агентлиқи елан қилған “тсой ваксина салдурғанлар қандақ чәклимиләрдин қутулидиғанлиқини ейтти” намлиқ мақалида дейилишичә, мәмликәттә ваксининиң икки тәркиби қисмини салдурғанлар үчүн бәзи чәклимиләр елип ташлинидикән. Қазақистан саламәтликни сақлаш министири алексей тсойниң мәлуматлири бойичә, әлдә вабаниң тарилиш сүрити бир қелипқа чүшкән болуп, өткән һәптидә юқумланғанлар сани 2 пирсәнткә азайғанкән.

Ундақта, һазир ваксина мәсилиси қандақ әһвалда?

Бийологийә пәнлириниң доктори, академик, вирус илми мутәхәссиси мәсимҗан вилямоф әпәндиниң ейтишичә, һазир дуняда 11 ваксина тәкшүрүлүшниң 3-басқучида болса, 16 ваксина 2-басқучида, йәнә 18 ваксина 1-басқучидикән. Шуларниң ичидә америка вә германийәниң бирлишип чиқарған ваксиниси яхши көрсәткүчләргә игә болуватмақтикән. Буниңдин ташқири, йәнә русийәниң “спутник” ваксинисиниң әһмийити 92 пирсәнтни тәшкил қилидикән.

Мәсимҗан вилямоф мундақ деди: “бу ваксининиң сәлбий тәрәплири бар. 18 яшқичә балиларға, 60 яштин чоң адәмләргә, еғир бой аялларға вә балиларни беқиватқан аялларға болмайду. Шуниңға қариғанда, бу ваксининиң сәлбий тәсириниң бар икәнлики көрүнүп туриду. Шуниңға қошумчә қазақистандиму ‛бийологийәлик бихәтәрлик мәсилилири‚ илмий-тәтқиқат институтиниң рәһбири күнсулу закирияниң ейтиши бойичә ‛каз ковид‚ дегән ваксина чиқирилди. Буниң әһмийити русийә ваксинисидин төвән әмәс. Бирақ һазир хәлқ ичидә шуни пайдиллиниш мәсилиси һәр түрлүк даиридә болмақта. Бу ваксиниларни пайдиллиниш қолланмиси бойичә ишләткән дурус дәп ойлаймән. Бир аз вақитниң ичидә 50 тин ошуқ ваксина чиқириливатиду. Шуларни пайдилиниш арқилиқ корона вирусини йеңиш мәсилиси туғулиду.”

Мәсимҗан вилямоф қазақистан һөкүмитиниң әнә шу ваксиниларни тәшвиқ қиливатқанлиқини, әмма мәзкур ваксиниларниң 3-басқуч тәкшүрүшидин өтүш лазимлиқини билдүрди. Бу җәһәттә уларниң әһмийити вә зийинини ениқлаш мәсилисиму баркән. Шу сәвәбтин уларни қандақ ишлитиш мәсилисигиму аһалиләр бирдәк қаримайдикән.

Мәтбуатларда қазақистанлиқларға аммиви түрдә хитайниң “sinopharm” ваксинисини салидиғанлиқи һәққидә хәвәрләрму елан қилинмақта. Шуларниң бири “азадлиқ” радийосида берилгән “қазақистан ‛самруқ-қазақистан‚ хадимлири үчүн милйон хитай ваксинисиниң дорисини сетивалди” намлиқ мақалида ейтилишичә, хитайниң бу ваксиниси әрәп бирләшмә хәлпиликидә ишләпчиқирилғанкән. 31 Милйон долларға сетивелинған мундақ көләмдики ваксинини 500 миң адәмгә салдурушқа болидикән.

Игилишимизчә, бир нәччә йилдин буян хитай уйғур елидики уйғур, қазақ вә башқиму түрк-мусулман хәлқлиригә қарши ирқий қирғинчилиқ сияситини елип бармақта. Хитайниң бу сияситини америка башлиқ ғәрб дөләтлири әйибләп, уйғур вә башқиму хәлқләрни қоллаватқан бир пәйттә, әрәб бирләшмә хәлипиликигә охшаш бәзи әрәб вә мусулман әллири хитайниң уйғурларға қаратқан қирғинчилиқ сияситини қоллаватмақтикән.

Радийомиз зияритини қобул қилған сиясәтшунас рисбек сәрсенбай әпәнди мундақ деди: “омумән һазир ялғуз хитайниң әмәс, русларниң вә башқиларниңму ваксинилири пайдилиниш һәрикити йүргүзүлүватиду. Хәлқниң һәммиси қандақла болмисун, ваксинини алғуси кәлмәйду. Болупму хитайниңкини. Шуниң үчүн уларни қобул қилмайдиған адәмләр аз әмәс. Бирақ уни һәр хил усуллар билән мәҗбурлап селиватиду. Хитайниң ваксинисини мәйли қәйәрдә ишләп чиқмисун, биз уни халимаймиз. Көңлүмиздә хитайниң ваксинисиға қарита гуман бар. Бу ваксинилар синақтин толуқ өтүп үлгүрәлмиди. Йәни капаләт йоқ. Бәзи ваксиниларни әмләткән адәмләр өлүватиду. Шуниң үчүн бу хәвплик нәрсә.”

Алмутадики “нағиз атаюрт пидаийлири” тәшкилатиниң рәһбири бекзат мәхсутқан оғлиниң ейтишичә, корона вируси вабасиниң бүгүнки вәзийәт мунасивити билән уйғур елидики мусулман хәлқләрму еғир азабта қалған болуп, уларниң тәқдири қазақистанлиқларни әнсиримәктикән.

У мундақ деди: “бизниң бу йәрдики хәлқму ваксинидин қаттиқ әндишә қиливатиду. Мән қанчә адәм билән сөзләшсәмму, улар ваксиниға ишәнмәймиз дәватиду. Бизниң юқириқи һакимийәттикиләр бу ваксиниларни русийәниңки дәп ейтиватиду. Лекин буниң русийәниң әмәс, бәлки хитайниң икәнлики ениққу. Хитайдин бизгә кәлгән хәвәрләр бойичә хитайниң һөкүмәт хизмәтчилири хитай өзиниң ваксинисини қобул қилмиған. юқиридикиләрниң өзлириниң салдуридиған ваксиниси бар. Хәлққә салдуридиған ваксинини улар салдурмиған. Бу ваксинини оттура асиядики хәлқләргә салдурмақчи. Буму ирқий қирғинчилиқниң бир түри. Бу ваксина түркий тиллиқ хәлқләрниң тухумини йоқитишниң бир амали. Хитай лагерларда қанчиму адәмни өлтүрди. Әмди ваксина билән униңдинму көп адәмни өлтүрүши мумкин. Бирақ улар бир-икки айниң ичидә өлүп қалмайду. Бир нәччә йиллардин кейин башқа кесәл билән ағрип қелиши мумкин. Мәсилән, әвладини давам қилалмай қелиши мумкин. Биздә өз ихтияри билән әмәс, мәҗбурлап, алдап салдуруватиду. Хәлқ бу ваксинини қобул қилғуси кәлмәйватиду. юқиридикиләр бара-бара буни күч билән я болмиса ялған ахбарат билән әмәлгә ашурушқа киришти. Бу интайин хәвплик һадисә. Буниң барлиқи адәм санини азайтишқа қаритилған.”

Игилишимизчә, қазақистанда вирус билән юқумланғанларниң омумий сани 330031, өлгәнләрниң 3 762, сақайғанларниң сани 281 708 адәмни тәшкил қилидикән. Һазир ағриватқанлар 44 601 нәпәр икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.