Қазақистанда йеңи уйғурчә телевизийә қанили ечилди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-12-10
Share
Қазақистанда йеңи уйғурчә телевизийә қанили ечилди "қазақистан уйғурлири" телевизийә қанилиниң программисидин бир көрүнүш. 2020-Йили декабир.
RFA/Oyghan

Қазақистан уйғурлириниң көп қетим телевизийә программилирини тәсис қилип, узун вақиттин буян өзлириниң тилини, мәдәнийитини, әдәбиятини, сәнитини, маарип вә өрп-адәтлирини тәрғиб қилип келиватқанлиқи мәлум. Җәмийәттә йүз бериватқан һәр хил өзгиришләр түпәйли улар бирдә тохтап қелиш, бирдә қисқартилиш әһваллириға дуч кәлгәниди. Һазирму пүткүл дуня мәмликәтлирини өз ичигә алған корона вируси вабасиниң сәвәбидин пәйда болуватқан бәзи қийинчилиқлар җәмийәттә хилму-хил мәсилиләрни кәлтүрүп чиқармақта. Лекин шуниңға қаримай, тәрғибат мәнбәлириниң бири һесабланған телевизийә программилирини техиму җанландуруш қазақистан уйғурлири үчүн муһим болуп қалмақта. Йеқинда "қазақистан уйғурлири" қанилиниң өз ишини башлиши шуниң ярқин бир мисалидур.

Радийомиз зияритини қобул қилған мәзкур қанални тәсис қилғучиларниң бири шахниза ибдиминова ханим уйғур тилида телевизийә қанили ечиш һәққидә узун вақиттин буян ойлап кәлгәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: "бу ой һәқиқәтәнму узақ вақит һавада учуп йүрәтти. Чүнки чоңлар үчүн болсун, яшлар үчүн болсун хәвәрләрниң бу усули муһим дәп ойлаймән. Көп вақитни издиниш үстидә өткүзүп, ахири бу ойни қоллайдиған адәмни учраттим. У болсиму рамил әзизоф. Рамил "мир" нәшриятидики әлишир ака хәлилоф билән мени тонуштурди. Узақ сөһбәттин кейин әлишир акиму бизниң ойимизни қоллап, камера елишмизға ярдәм қилди. Шундақ қилип, екранға дәсләпки йеңилиқлар программиси чиқти. Һазир иҗадий топ 6 адәмдин тәркиб тапти. Биз пәқәт йеңилиқлар билән чәклинипла қалмай, һәр хил йеңи идийәләрни әмәлгә ашуруш үстидә әмгәк қиливатимиз".

Шахниза ибдиминова "қазақистан уйғурлири" қанилиниң асасий мәқсити һәққидә тохтилип, йәнә мундақ деди: "қанилимизниң алдиға қойған мәқсити қанал намидин чиқип туриду, дәп ойлаймән. Биз қазақистанлиқ уйғурларниң һаятидин йеңилиқларни хәвәр қилиш, дуняға мәдәнийитимизни, әдәбиятимизни, сәнитимизни вә башқиму миллий алаһидиликлиримизни намайиш қилиш үчүн тиришимиз, дәп ойлаймән. Дуня йүзидики ялғуз уйғур тиятири, уйғур тиллиқ мәктәпләр, радио, гезит-журналлар қазақистанда мәвҗуттур. Әмди уларниң қатариға ана тилимизда қанал қошулса, һузур әмәсму? әлвәттә, бизниң қилидиған ишлиримиз техи нурғун. Шу ишларда уйғур җәмийәтлик тәшкилатлириниң, зиялийларниң, яшларниң, юрт-җамаәтчиликиниң биз билән һәмкарлиқта болушиға ишинимиз".

Зияритимизни қобул қилған қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик етно-мәдәнийәт мәркизи йенидики йигит беши кеңишиниң рәиси ярмуһәммәт кибироф әпәнди мәзкур телевизийә қанилини һәр җәһәттин қоллайдиғанлиқини билдүрди.

Тонулған журналист вә язғучи шавкәт нәзәрофниң қаришичә, 21-әсирдә уйғурларниң бирму телевизийә қанилиниң болмаслиқи уйғурлар үчүн паҗиә дәп қаралғаникән.

У мундақ деди: "бу йәрдә һәр қандақ хәлқниң һаятида телевизийәниң роли һәққидә гәп қозғашниң өзи артуқ болса керәк. Совет пәйтидә һәр күни бир саәт болсиму қазақ дөләт телевизийәсидә ‹алитағ' уйғурчә программиси мәвҗут болуп, ана тилимизда хәвәрләрни тарқитип туратти. Мәзкур программа йепилғандин кейин тонулған тиҗарәтчи, шу пәйтләрдики алмута шәһәрлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң рәиси һели мәрһум абдуллам һошуроф сүний һәмраһ арқилиқ тарқайдиған телевизийә қанилини ечишқа һәрикәт қилип көрди. Лекин униң өмри узаққа бармиди".

Игилишимизчә, 1984-йили қазақистан телевизийәсидә "алитағ" уйғурчә программиси өз ишини башлап, у дәсләптә бир саәттин һәптисигә үч қетимдин, кейинрәк һәптиниң һәр күни көрситилидиған болғаникән. Қазақистан мустәқиллиқ алғандин кейин һөкүмәт тәрипидин аҗритилидиған иқтисад қисқарғачқа, 1997-йилға кәлгәндә көрситиш вақти 20 минутқичә азайғаниди.

Кейинки йиллири мәзкур программа "висал", андин "биз-қазақистанлиқ уйғурлар" дегән намларға өзгәртилип, ахирқи вақитларда һәптисигә бир қетим 15 минуттин көрситилидиған болған.

Шавкәт нәзәроф йеңи ечилған "қазақистан уйғурлири" қанили һәққидә мундақ деди: "бу әлвәттә, алқишлашқа тегишлик башланма. Лекин хәвәр тепишимизчә, уларниң арисида бирму-бир журналистика саһәсидә тәҗрибигә игә салаһийәтлик кәсип игилири йоқ охшайду. Мени шәхсән мушу мәсилә тәшвишләндүрүватиду. Журналистика толиму мурәккәп һәмдә назук, шундақла мушәққәтлик саһә. Шуңлашқа уларға ейтидиғиним, ишниң йолини тепивалғучә һеч болмиғанда мәслиһәтчи сүпитидә бир тәҗрибилик журналистни тутқини яхшимикин, дәп ойлаймән. Һәр һалда уларниң паалийитигә һазирчә баһа бериш әтигән. Уни вақит көрситәр. Немила болса, қолимиздин келидиған ярдәмни қилишқа биз тәйяр. Мушу телевизийә қанилимизға ақ йол тиләймиз".

Мәлум болушичә, мушу йили қазақистанниң "яшлар" телевизийә қанилида уйғур тилида "шәбнәм" телевизийә программиси өз ишини башлиғаниди. Лекин корона вирусиниң дуняға тарқилиши билән қазақистанда елан қилинған пәвқуладдә һаләт һәм карантин тәртипиниң җари қилиниши "шәбнәм" уйғурчә телевизийә программисиниңму өз ишини қисқартишиға елип кәлгәниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт