Qazaqistanda yéngi Uyghurche téléwiziye qanili échildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-12-10
Share
Qazaqistanda yéngi Uyghurche téléwiziye qanili échildi "Qazaqistan Uyghurliri" téléwiziye qanilining programmisidin bir körünüsh. 2020-Yili dékabir.
RFA/Oyghan

Qazaqistan Uyghurlirining köp qétim téléwiziye programmilirini tesis qilip, uzun waqittin buyan özlirining tilini, medeniyitini, edebiyatini, sen'itini, ma'arip we örp-adetlirini terghib qilip kéliwatqanliqi melum. Jem'iyette yüz bériwatqan her xil özgirishler tüpeyli ular birde toxtap qélish, birde qisqartilish ehwallirigha duch kelgenidi. Hazirmu pütkül dunya memliketlirini öz ichige alghan korona wirusi wabasining sewebidin peyda boluwatqan bezi qiyinchiliqlar jem'iyette xilmu-xil mesililerni keltürüp chiqarmaqta. Lékin shuninggha qarimay, terghibat menbelirining biri hésablan'ghan téléwiziye programmilirini téximu janlandurush qazaqistan Uyghurliri üchün muhim bolup qalmaqta. Yéqinda "Qazaqistan Uyghurliri" qanilining öz ishini bashlishi shuning yarqin bir misalidur.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan mezkur qanalni tesis qilghuchilarning biri shaxniza ibdiminowa xanim Uyghur tilida téléwiziye qanili échish heqqide uzun waqittin buyan oylap kelgenlikini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Bu oy heqiqetenmu uzaq waqit hawada uchup yüretti. Chünki chonglar üchün bolsun, yashlar üchün bolsun xewerlerning bu usuli muhim dep oylaymen. Köp waqitni izdinish üstide ötküzüp, axiri bu oyni qollaydighan ademni uchrattim. U bolsimu ramil ezizof. Ramil "Mir" neshriyatidiki elishir aka xelilof bilen méni tonushturdi. Uzaq söhbettin kéyin elishir akimu bizning oyimizni qollap, kaméra élishmizgha yardem qildi. Shundaq qilip, ékran'gha deslepki yéngiliqlar programmisi chiqti. Hazir ijadiy top 6 ademdin terkib tapti. Biz peqet yéngiliqlar bilen cheklinipla qalmay, her xil yéngi idiyelerni emelge ashurush üstide emgek qiliwatimiz".

Shaxniza ibdiminowa "Qazaqistan Uyghurliri" qanilining asasiy meqsiti heqqide toxtilip, yene mundaq dédi: "Qanilimizning aldigha qoyghan meqsiti qanal namidin chiqip turidu, dep oylaymen. Biz qazaqistanliq Uyghurlarning hayatidin yéngiliqlarni xewer qilish, dunyagha medeniyitimizni, edebiyatimizni, sen'itimizni we bashqimu milliy alahidiliklirimizni namayish qilish üchün tirishimiz, dep oylaymen. Dunya yüzidiki yalghuz Uyghur tiyatiri, Uyghur tilliq mektepler, radi'o, gézit-zhurnallar qazaqistanda mewjuttur. Emdi ularning qatarigha ana tilimizda qanal qoshulsa, huzur emesmu? elwette, bizning qilidighan ishlirimiz téxi nurghun. Shu ishlarda Uyghur jem'iyetlik teshkilatlirining, ziyaliylarning, yashlarning, yurt-jama'etchilikining biz bilen hemkarliqta bolushigha ishinimiz".

Ziyaritimizni qobul qilghan qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étno-medeniyet merkizi yénidiki yigit béshi kéngishining re'isi yarmuhemmet kibirof ependi mezkur téléwiziye qanilini her jehettin qollaydighanliqini bildürdi.

Tonulghan zhurnalist we yazghuchi shawket nezerofning qarishiche, 21-esirde Uyghurlarning birmu téléwiziye qanilining bolmasliqi Uyghurlar üchün paji'e dep qaralghaniken.

U mundaq dédi: "Bu yerde her qandaq xelqning hayatida téléwiziyening roli heqqide gep qozghashning özi artuq bolsa kérek. Sowét peytide her küni bir sa'et bolsimu qazaq dölet téléwiziyeside 'alitagh' Uyghurche programmisi mewjut bolup, ana tilimizda xewerlerni tarqitip turatti. Mezkur programma yépilghandin kéyin tonulghan tijaretchi, shu peytlerdiki almuta sheherlik Uyghur étno-medeniyet merkizining re'isi héli merhum abdullam hoshurof sün'iy hemrah arqiliq tarqaydighan téléwiziye qanilini échishqa heriket qilip kördi. Lékin uning ömri uzaqqa barmidi".

Igilishimizche, 1984-yili qazaqistan téléwiziyeside "Alitagh" Uyghurche programmisi öz ishini bashlap, u deslepte bir sa'ettin heptisige üch qétimdin, kéyinrek heptining her küni körsitilidighan bolghaniken. Qazaqistan musteqilliq alghandin kéyin hökümet teripidin ajritilidighan iqtisad qisqarghachqa, 1997-yilgha kelgende körsitish waqti 20 minutqiche azayghanidi.

Kéyinki yilliri mezkur programma "Wisal", andin "Biz-qazaqistanliq Uyghurlar" dégen namlargha özgertilip, axirqi waqitlarda heptisige bir qétim 15 minuttin körsitilidighan bolghan.

Shawket nezerof yéngi échilghan "Qazaqistan Uyghurliri" qanili heqqide mundaq dédi: "Bu elwette, alqishlashqa tégishlik bashlanma. Lékin xewer tépishimizche, ularning arisida birmu-bir zhurnalistika saheside tejribige ige salahiyetlik kesip igiliri yoq oxshaydu. Méni shexsen mushu mesile teshwishlendürüwatidu. Zhurnalistika tolimu murekkep hemde nazuk, shundaqla musheqqetlik sahe. Shunglashqa ulargha éytidighinim, ishning yolini tépiwalghuche héch bolmighanda meslihetchi süpitide bir tejribilik zhurnalistni tutqini yaxshimikin, dep oylaymen. Her halda ularning pa'aliyitige hazirche baha bérish etigen. Uni waqit körsiter. Némila bolsa, qolimizdin kélidighan yardemni qilishqa biz teyyar. Mushu téléwiziye qanilimizgha aq yol tileymiz".

Melum bolushiche, mushu yili qazaqistanning "Yashlar" téléwiziye qanilida Uyghur tilida "Shebnem" téléwiziye programmisi öz ishini bashlighanidi. Lékin korona wirusining dunyagha tarqilishi bilen qazaqistanda élan qilin'ghan pewqul'adde halet hem karantin tertipining jari qilinishi "Shebnem" Uyghurche téléwiziye programmisiningmu öz ishini qisqartishigha élip kelgenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet