Lagér oqutquchisi qelbinur: men u yerde körgen qirghinchiliq ichimge patmidi (3)

Muxbirimiz gülchéhre
2020-09-29
Share
qelbinur-sidiq-lager-shahiti-3.jpg 28 Yilliq istazhgha ige bashlan'ghuch mektep xenzu tili oqutquchisi qelbinur sidiq xanim oqughuchiliri bilen. (Waqti we orni éniq emes)
Qelbinur Sidiq teminligen

Sabiq lagér oqutquchisi qelbinur sidiq, buyruq boyiche ürümchidiki 10 ming Uyghur qiz-ayallar solan'ghan lagérda, esli 6 ay xitayche ders bérishi shert idi. Qelbinur xanimning bayan qilishiche, u insaniyetke qarshi zorawanliq, wehshiylik jinayetler dawam qiliwatqan bu lagérda ikki ay ichide rohiy we jismaniy jehettin biraqla halsirap, qansirash seweblik doxturxanining jiddiy qutquzush bölümige élin'ghan. Uningdin kéyin némiler yüz berdi?

Qelbinur sidiqning bayan qilishiche, u ürümchidiki derwazisigha yashan'ghanlar sanatoriyesi dep yézip qoyghan 10 ming bigunah Uyghur qiz-ayallar solan'ghan lagérda, 2017-yili 9-ayning 1-künidin, 2018 yili 3-ayghiche ders ötüshke orunlashturulghan. Emma 10-ayning axirqi künlirige kelgende, qorqunch teshwish ichidiki bu xizmet uni rohiy jehettin tügeshtürgen bolsa, mejburiy sélin'ghan hamilidarliqtin saqlinish üzükining eks tesirliri bilen toxtimay kelgen xun axiri uning jénini alghili tas qalghan.

U doxturxanigha seherde élip kélinip qutquzuluwatqanda, qelbinurning derske kelmigenlikini bayqighan lagér we ma'arip tarmaqlirinimu jiddiyleshtürüwetken. Qansirap késel kariwitida halsiz yatqan qelbinur, shu künning özidila lagér we mektep da'irilirining "Bu dégen éghir intizamsizliq! !", "Aqiwitige qandaq ige bolushni oylap baqtingmu ?!" dégendek tapa-tene, qopal so'al-soraq tehditlirige uchrighan.

U, doxturxanigha alaqzade halda arqimu-arqidin yétip kelgen idare rehberliridin "Saqaysamla qaytip barimen" dégendek wediler bilen aranda qutulghan. Esli uningmu emdi u qabahetlik lagérgha qaytip baralaydighanliqigha közi yetmigen iken.

Sinipimda partilar quruq, balilarning yérimi dégüdek yoqap ketti

Bir mezgil dawalinishtin kéyin, yeni 2018-yili 2-ayda eslidiki xizmet ornigha qaytqan qelbinur, gerche lagérgha bérip oqutquchiliq qilishtin qutulup qalghan bolsimu, lékin bir nechche kün ichidila ishtin boshitiwétilgen. 28 Yil oqutquchiliq qilghan qelbinur, "Shunche sadaqetmenlik bilen ishligenning héchqandaq yüz-xatirisi bolmidi" deydu.

Emeliyette ikki lagérdiki 8 aygha sozulghan siyasiy wezipisini tamamlap xizmet ornigha qaytqinida qelbinurni öz ichige alghan 11 Uyghur oqutquchining derijisi töwenlitilip, mektep derwazisigha qarashqa qoyulghan we mektep 100 xitay oqutquchining qoligha qalghan.

Özi yaxshi körüp 28 yil xizmet qilghan ders munbiridin ayrilish azabliq bolidu elwette. Emma qelbinurni chongqur qayghuridighini, u sinip mes'uli bolup kelgen 5-yilliq 3-siniptiki 44 balidin 20 din artuqi we 5-yilliq 4-siniptiki 38 balidin on nechche Uyghur oqughuchining azlap ketkini idi.

Bashqa oqutquchilardin néme üchün hemme siniplarda partilarning quruqdilip qalghanliqini sorighanda, ular uninggha ata-anisi lagérgha élip kétilgenliki seweblik bashqa siniplardiki Uyghur oqughuchilarningmu hökümet teripidin orunlashturulghan jaygha élip kétilgenlikini éytqan. Uning bashqilardin anglishiche balilarning bir qismi hetta xitay ölkilirige élip kétilgen. Qérindashlar bir-biridin ayrilip oxshimighan parawanliq orunlirigha bölün'gen iken.

2018-Yili 4-ayning 16-küni ular "Baldur pénsiyige chiqishqa qoshulimen" dégen mezmundiki höjjetlerge imza qoyushqa mejbur bolghan. Qelbinur mundaq deydu: "Gerche men pénsiyige chiqidighan yashta bolmisammu, emma buni ret qilghili bolmaytti".

Barliq qosh til oqushluqliri köydürülüp yoq qilindi

Qelbinurning eslep ötüshiche, atalmish qosh til ma'aripi mektepliri xitay mektepliri bilen birleshtürülgendin kéyin pütünley xitaychilashturulushqa bashlighan. U xizmet qilghan 24-bashlan'ghuch mektepte, 2016-yili 12-ayda resmiy uqturush chüshüp, mektep kutupxanisi, oqutquchi oqughuchilar saqlighan Uyghurche barliq derslik we kitab matériyallirining hemmisi pütünley köydürülgen. Hetta qosh tilliq oqutush matériyallirining birimu qoymay yoqitilghan we derhal ornini pütünley xitayche oqutush matériyalliri igiligen.

Bu ayrilish menggülük judaliq boldi

Qelbinur yalghuz lagérlarni öz közi bilen körgen hemde yuqiri téxnikiliq teqiblesh sistémisi hemme yerni qaplighan üsti ochuq türmige oxshap qalghan muhittin qutulup chet'elge chiqalighan az sandiki Uyghurlarning biri.

Ishsiz qalghan, salametliki nacharlashqan qelbinur éri bilen barawer yawropadiki qizining toyigha qatnishish üchün pasport iltimas qilghan.

2019-Yili 9-ayda, u axiri dawalinish üchün Uyghur diyaridin ayrilishqa ijazet alghan, emma buning üchün oxshimighan 23 tarmaqning ruxsitini élish üchün matériyallirini we uruq-tughqanlirining kapaletnamilirini 15 ishxanigha tapshurghan. Emma, eng axirqi peytte, uning érining chégradin chiqishi cheklen'gen. Da'irilerning "Sen barsang bolidu, éring Uyghurken, chet'elge chiqish uxlap chüshügimu kirmisun" dégen gépi érining chet'elge chiqish yolning pütün étilgenlikidin dérek béretti.

U yoldishining öyde qélish sherti we özining dawalinip derhal qaytip kélish wediliri bilen chégradin chiqti.

Bu ayrilish uning bilen érige nisbeten judaliq hésablinidu. Qelbinur waqtida qaytip ketmigini üchün bu 2-aydila uning uruq-tughqanliri bilen alaqisi üzülgen we érimu uni bir qatar éghir gepler bilen azarlighandin kéyin ajrashqan hésablinidighanliqini keskin éytqan. Qelbinur gerche qérndashliridin bek endishe qiliwatqan bolsimu, lékin éri bilen xéli burunla arisigha soghuq chüshken iken.

Esli uning éri bilen bolghan munasiwiti, qachaniki qiliqsiz xitay qoshmaq tughqini öyige kélishke bashlighandin tartip yirikleshken we buruqtumluqqa mehkum bolghan iken.

Qelbinurning bildürüshiche xitay hökümiti Uyghurlarni boysundurush üchün qolliniwatqan qorqunchluq siyasetlerning biri "Qoshmaq tughqanlishish" bolup, Uyghurlar öylirige orunlashturulghan xitay kadirlar bilen "5 Te bir bolush" boyiche, bille tamaq yéyish, tamaq étish, öginish, yashash we uxlashqa mejburlanmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet