"11-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini axirida xulase doklati" élan qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-07-17
Élxet
Pikir
Share
Print
"11-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini" din körünüsh. 2019-Yili 17-iyul, istanbul.
"11-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini" din körünüsh. 2019-Yili 17-iyul, istanbul.
RFA/Arslan

Istanbulda échilghan "11-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini" 17-iyul charshenbe küni muweppeqiyetlik axirlashti we yighin axirida xulase doklati élan qilindi. Yighinda axirida, Uyghurlarni qollap b d t kishilik hoquq komitétigha xitayning jaza lagérlarni taqash we Uyghurlarni erkin qoyup bérish toghrisida imzaliq xet yazghan 22 döletke Uyghurlar namida teshekkür éytish bilen birge Uyghurlargha qarshi xitayni qollighan 37 döletke naraziliqini bildürdi.

Yighin'gha 18 dölettin teshkilat wekilliri, diniy alimlar, ziyaliylar, tetqiqatchilar, yazghuchilar bolup 200 ge yéqin kishi qatnashqan bolup, 4 kün dawam qilghan bu yighinda "Xitay-amérika otturisidiki küchiyiwatqan siyasiy toqunushlar we sherqiy türkistan kürishi", "Xitay-türkiye munasiwetliri we sherqiy türkistan mesilisining hel-chariliri", "Özgiriwatqan xitay-islam dunyasi munasiwetliri we sherqiy türkistan mesilisi", dégen'ge oxshash Uyghur mesilisige alaqidar muhim témilarda söz qilindi we muzakiriler élip bérildi.

Yighinda, nöwette xelq'ara sehnide Uyghurlar mesilisining xelq'aralishiwatqanliqi, buninggha egiship erkin dunyadiki Uyghurlarning qilishqa tégishlik muhim wezipiliri otturigha qoyuldi. Yighinda yene Uyghur mesilisige qarita islam dunyasining sükütte turuwatqanliqi tenqid qilindi shundaqla islam dunyasini Uyghurlar mesilisige köngül bölüshke mayil qilish üchün qilishqa tégishlik xizmetler muzakire qilindi.

4 Kün dawam qilghan bu yighinning xulase doklatini sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetulla oghuzxan dunyaning her qaysi jayliridin kelgen wekiller bilen sehnige chiqip oqup ötti.

Yighinda Uyghur teshkilatliri birlik we hemkarliq ichide heriket qilish, pikir-qarashliri perqliq bolsimu, nishan we ghayige yétish üchün ortaq heriket qilishta pikir birliki hasil qilin'ghanliqi bildürüldi.

Bu heqte hidayetullah oghuzxan mundaq dédi: "Wetinimizning ismi sherqiy türkistan. Sherqiy türkistan tarixtin béri sherqiy türkistan xelqining zéminidur. Sherqiy türkistan xitaylar teripidin ishghal qiliwélin'ghan zémindur. Ay yultuzluq kök bayraq sherqiy türkistanning musteqilliq simwolidur. Sherqiy türkistan dewasida Uyghurluq, türklik we musulmanliqtin ibaret üch amilni bir-biridin ayrip qarimasliq kérek. Sherqiy türkistan azadliqqa érishken'ge qeder küreshni toxtap qalmay dawam qildurush kérek".

Yighinda yene, islam dunyasi we türk dunyasi bilen her sahe munasiwetni kücheytish, islam dunyasida Uyghur mesilisini köplep anglitishning muhimliqi tekitlendi. Bu heqte hidayetulla oghuzxan mundaq dédi: "Islam dunyasi we türk dunyasi bilen bolghan diniy we milliy alaqini kücheytishke, yardem qilmidi dep, yaman körmestin belki ular bilen yéqinliship ehwalimizni chüshendürüshke we mustebit hakimiyet bilen xelqni perqlendürüp qarashqa chaqirildi. Islam dunyasi bilen her sahe munasiwetni kücheytish, muhim shexsler bilen alaqe ornitip dostluq munasiwet qurush we islam dunyasida sherqiy türkistan mesilisini köplep anglitishning muhimliqi tekitlendi".

Hidayetulla oghuzxan yene yighinda otturigha qoyulghan muhim pikir-tekliplerni bayan qilip mundaq dédi: "1-. Dunyaning herqaysi jayliridiki sherqiy türkistan teshkilatliri bashqilar sizip bergen yolda mangmastin, milliy ang, milliy chüshenche asasida milliy menpe'etni nishan qilip, ortaq yol xeritisi sizip chiqish. 2-. Teshkilatlar ara hemkarliqni téximu chongqurlashturush üchün sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishi we sherqiy türkistan milliy birlik shura yighinini bundin kéyinmu izchil dawamlashturush otturigha qoyuldi. 3-. Dewada semimiy bolush, aktipchanliq rohini östürüsh. 4-Istratégiyelik pilan tüzüsh we bu pilanni emeliyleshtürüshke tirishish.

Yighinda élin'ghan qararlar ichide yene bir muhim nuqta islam dunyasigha qaritilghan teshwiqatini kücheytishke qaritilghan bolup, buningda: "Ereb we islam dunyasigha qarita teshwiqatni yenimu kücheytish, ziyaretlerni qoyuqlashturush, munasiwetlerni chongqurlashturush" dep körsitilgen.

Xulase doklatida Uyghurlarni qollap b d t kishilik hoquq komitétigha xitayning jaza lagérlarni taqash we Uyghurlarni erkin qoyup bérish toghrisida imzaliq xet yazghan 22 döletke Uyghurlar namida teshekkür éytish bilen birge Uyghurlargha qarshi xitayni qollighan 37 döletke naraziliqini bildürüldi.

Hidayetulla oghuzxan bu heqte mundaq dédi: "B d t kishilik hoquq komitétigha eza 22 döletning xitayning jaza lagérlarni taqash we Uyghurlarni erkin qoyup bérish toghrisida imzaliq xet yazghanliqi, buninggha egiship 37 döletning xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan basturush siyasitini qollighanliqi sewebidin dunya sherqiy türkistan mesiliside ikki qutupqa bölündi. Biz sherqiy türkistanliqlar bolush süpitimiz bilen bizni qollighan dölet we xelq'araliq teshkilatlargha teshekkür éytimiz hemde bizni téximu ilgirilep qollishini ümid qilimiz. Shuning bilen birge bizge qarshi xitayni qollighan döletlerge naraziliqimizni bildürimiz we xitayning yalghan-yawidaq, hiyle-neyrenglirige aldanmasliqqa, xitayning zalim hakimiyet, sherqiy türkistan xelqining zulumgha uchrawatqan mezlum musulman xelq ikenlikining bir heqiqetlikini qobul qilishqa chaqirimiz. Shuning bilen birge yene, islam dunyasini, sherqiy türkistan musulmanlirigha köngül bölüshke, bu jehette özlirining bash tartip bolalmaydighan islamiy we imani qérindashliq mejburiyitini ada qilishqa chaqiriq qilimiz" '

Yighin jeryanida yene teshkilat rehberliri, tetqiqatchilar we jama'et erbablirining qatnishishi bilen yépiq yighin ötküzülgen bolup yépiq yighinda, "Sherqiy türkistan milliy birlik shurasi" asasida Uyghur mesilisige munasiwetlik sezgür mesililer üstide jiddiy muzakiriler élip bérilghan, biraq yighinning tepsilati yépiq qaldurulghanliqi bildürüldi.

Biz bu yighin toghrisida pikir qarashlirini élish üchün dunya Uyghur qurultiyining mes'ulliridin biri turghunjan alawuddin we qazaqistandin kélip bu yighin'gha qatnashqan d u q ning qazaqistandiki wekili qehriman ghujamberdi bilen söhbet élip barduq.

Qehriman ghojamberdi Uyghur mesilisige hazirghiche penni jehettin qarap kelgenlikini, bu yighin'gha qatnashqandin kéyin Uyghur mesilisige dini jehettin qarashningmu muhimliqini tonup yetkenlikini ipadilidi.

Toluq bet