Қирғизистан билән өзбекистан дөләт чеграсида "достлуқ" понкити ечилди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2017-09-13
Share
qirghiz-ozbek-shewket-mirzayef-almasbek-atambayef.jpg Өзбекистан президенти шавкәт мирзайеф(солда) билән қирғизистан президенти алмасбек атамбайеф. 2017-Йили 6-сентәбир.
iwpr.net

Өзбекистандики "мәркизий асия йеңилиқлар хизмити" ториниң хәвәр қилишичә, 6-сентәбирдә қирғизистан билән өзбекистанниң ош вә әнҗан вилайәтлири арисидики дөләт чеграсида "достлуқ" понкитини ечиш мурасими болуп өткән.

Игилинишичә, икки тәрәптин мәзкур понкитниң ечилиш мурасимиға миңлиған адәмләр қатнашқан. Қирғизистан тәрәптә ясалған сәһнидә вәкилләр сөз қилип, арқидин консерт программилири көрситилгән. Қирғиз вәкилләр өмикини қирғизистан баш министириниң орунбасари дүйшенбек зилалийеф, өзбекистан вәкиллирини әнҗан вилайитиниң һакими шөһрәтбәк абдурахманоф башқурған.

Русийәниң "коммерсант" гезитидә елан қилинған "өзбекистан вә қирғизистан келәчәккә нәзәр ташлиди" намлиқ мақалидә дейилишичә, икки мәмликәт рәһбәрлири йеқинда бишкәктә учрашқан. Икки тәрәп чегра мәсилиси тоғрилиқ келишим имзалиған болсиму, әмма бүгүнгә қәдәр мәзкур чегра мәсилисиниң техи 15 пирсәнтиму һәл қилинмиғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Мақалә аптори кирил кривошейеф өзбекистанни ислам кәримоф башқурған мәзгилдә икки мәмликәт оттурисидики чегра мәсилисиниң һәл болмиғанлиқини, шавкәт мирзайеф тәхткә чиққандин кейин, бу мәсилидә илгириләшләр көрүлгәнликини тилға алған. Игилинишичә, икки тәрәп чегра мәсилиси шавкәт мирзайеф билән қирғизистан президенти алмасбек атамбайефниң тунҗи қетим сәмәрқәнттә көрүшүшидә муһакимә қилинғанлиқи мәлум. Мақалида ейтилишичә, икки мәмликәт чеграсидики 40 қа йеқин җай әң кәскин талаш-тартиш болуватқан нуқтилар болуп, бу һәқтә техичә бирәр келишим имзаланмиған икән.

"азадлиқ" радийосиниң қирғизчә аңлитишиға қариғанда, бу чегра нуқтилири мәмликәтниң үч вилайитигә җайлашқан болуп, уларниң ичидә "кемпир-абад" су амбири, баткен вилайитидики сох вә җалал-абад вилайитидики кавасай районлири бар икән.

Қирғизистан алий кеңишиниң сабиқ әзаси улуғбек қочқарофниң билдүрүшичә, һазирчә келишим һасил қилинмиған районлар ичидә икки тәрәпниң миллий мәнпәәтлиригә биваситә мунасивәтлик истратегийилик әһмийити зор болған районлар мәвҗут икән. У, бу мәсилини һәл қилишта алдирақсанлиқ қилишқа болмайдиғанлиқини, болмиса, аһалиләрдә қаттиқ наразилиқ пәйда болидиғанлиқини әскәрткән.

"азадлиқ" радийоси елан қилған "достлуқ контрол-өткүзүш понкитидин бир күн ичидә 25 миңға йеқин адәм өтти" намлиқ мақалида мунулар тәкитләнгән: "бу райондики вәзийәт 2010-йилидики қанлиқ етник тоқунуштин кейин мурәккәплишип кәткән иди. Мәлуматларға қариғанда, шу йили баһар пәслидә қирғизистанда йүз бәргән сиясий өзгиришләр нәтиҗисидә мәмликәтниң җәнубиға җайлашқан ош вилайитидә қирғиз вә өзбекләр арисида тоқунуш йүз берип, көплигән кишиләрниң өлүшини кәлтүрүп чиқарған."

Қазақистандики уйғур сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрдиниң ейтишичә, қирғизистан вә өзбекистан мунасивәтлири кейинки йилларда наһайити начарлишип кәткән. Һәтта икки дөләт чеграсида бир нәччә қетим оқ етишишларму йүз бәргән. Шавкәт мирзайефниң президентлиққа келиши билән өзбекистанниң қошна җумһурийәтләр билән мунасивәтлири нормаллишишқа башлиған.

Қәһриман ғоҗамбәрди, икки тәрәп арисидики чегра мәсилилириниң пәйдин-пәй һәл қилинишиниң пүтүнләй оттура асиядики түркий тиллиқ мәмликәтләрниң өз-ара һәмкарлиқини йәниму күчәйтидиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: "улар өз-ара мунасивәтлирини яхшилиса, биз орта асиядики уйғурлар үчүн наһайити яхши болиду. Сәвәби мәдәнийәт-маарип алақилири, тиҗарий мунасивәтләр күчийиду. Өз-ара берип-келиш яхши болса, қалған мәсилиләрниң һәммисини һәл қилишқа болиду".

Қәһриман ғоҗамбәрди орта асия җумһурийәтлири бирләшкән тәқдирдә бу райондики сиясий, иқтисадий, мәдәнийәт, иҗтимаий вә башқа саһәләрдики мәсилиләрни һәл қилиш мумкинчиликлириниң пәйда болидиғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Қирғизистандики "иттипақ" гезити баш муһәрририниң орунбасари рәһим һапизи совет иттипақи һөкүм сүргән 70 йил мабәйнидә орта асия җумһурийәтлиридә яшаватқан түркий хәлқләрниң өз ара берип-келиш вә мәдәнийәт алақилириниң наһайити қоюқ болғанлиқини, әмма кейинки йилларда улар арисидики мунасивәтләрниң соғуқлишип, авам хәлқниң көп зәрдаб чәккәнликини илгири сүрди.

У мундақ деди: "түркий хәлқләр арисидики мунасивәтләр буниңдин кейин яхши раваҗлиниду, дәп ойлаймән. Буниңдин ташқири бу биз уйғурлар үчүнму бу яхши нәтиҗә. Уйғурлар орта асияда бурундин яшап келиватиду вә бир-бири билән қоюқ алақисини сақлап келиватиду. Әпсуски, ахирқи 10-20 йил ичидә бу алақиләр қисқирашқа башлиди. Өзбекистан президенти мирзайефниң аридики тоңларни еритиши қирғизистан билән өзбекистанда яшаватқан милләтләргә қулайлиқ пурсәт яритиду, дәп оймаймән".

Рәһим һапизи, "орта асия хәлқлириниң келәчики райондики һәрқайси җумһурийәтләрниң өз-ара мунасивәтлириниң яхшилинишиға һәмдә уларниң бирлик-иттипақлиқиға бағлиқ," деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт