Qirghizistandiki Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi kamiljan roziyéf sotta aqlinip chiqqan

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022.08.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Kishilik-hoquq-paaliyetchisi-kamiljan-ruziyef.jpg Kishilik hoquq pa'aliyetchisi kamil ruziyéf ependi.
RFA/Oyghan

 

12-Awghust küni qirghizistanda mirzaqamaqta tutup turuluwatqan kishilik hoquq pa'aliyetchisi kamiljan roziyéf délosi üstidin sot échilghan. U ilgiri ten jazasigha we a'ile zorawanliqigha qarshi turush ishliri bilen shughullinip kelgen pa'aliyetchi idi. “Saxta höjjet yasash” jinayiti bilen eyiblinip qolgha élin'ghan kamiljan roziwéf bu qétimliq sotta toluq aqlinip chiqqan.

Bu heqte “Azatliq” radiyosi élan qilghan “Sot kishilik hoquq pa'aliyetchisi kamiljan roziyéfni aqlap chiqti” namliq maqalida tepsiliy melumat bérilgen. Qirghizistanning issiqköl wilayiti qaraqol sheherlik soti tonulghan kishilik hoquq pa'aliyetchisi kamiljan roziyéf üstidin sot achqan bolsimu, emma sotta uning “Jinayi qilmishi” delilenmigenliktin qoyup bérilgen. Dölet teripidin belgilen'gen eyibligüchi uni “Eyiblik” dep qarap, uni besh yil  erkinlikidin ayrish, emma kechürüm arqiliq qoyup bérishni telep qilghan iken.

Kamiljan roziyéf sotta
Kamiljan roziyéf sotta
RFA/Oyghan

Maqalide éytilishiche, qaraqoldiki “Wentus” kishilik hoquq teshkilatining rehbiri kamiljan roziyéf uzun yillar mabeynide kishilik hoquqni qoghdash organliri teripidin ten jazasigha we rehimsiz mu'amilige duch kelgen kishilerge yardem bérish, shundaqla a'ile ichi zorawanliqi boyiche qanuniy yardem körsitish qatarliq ishlar bilen shughullinip kelgen iken.

Sot bolghan küni qaraqol sheherlik sot bénasi aldida birmunche kishiler toplinip, kamiljan roziyéfni qollap chiqqan. Ular qollirigha “Heqiqetni kütimiz”, “Kishilik hoquq pa'aliyetchisini teqibleshni toxtitinglar”, “Roziyéfqa erkinlik” dégen taxtaylarni kötürüp we sho'ar towlap namayish qilghan.

Kamiljan roziyéfning sot sirtidiki qollighuchiliri
Kamiljan roziyéfning sot sirtidiki qollighuchiliri
RFA/Oyghan

Maqalidin yene melum bolushiche, kamiljan roziyéfning délosigha hetta birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq pa'aliyechilirining ehwali boyiche mexsus wekilimu arilashqan.

Biz bu heqte melumat igilesh meqsitide qirghizistanning qaraqol shehiride yashawatqan kamiljan roziyéf bilen alaqilashtuq.

U mundaq dédi: “Heqiqetenmu méning kishilik hoquq pa'aliyetchisi süpitidiki memliketlik we xelq'ara qanunluq hoquqlirimining qopal türde dexil-teruzgha uchrighanliqigha birleshken döletler teshkilatimu arilashti. Sewebi ‛barawerlik üchün ittipaq‚ we bashqimu kishilik hoquq teshkilatliri bir nechche mertem xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirigha, jümlidin qirghizistanning ‛ombudsmén‚ instituti, “Barawerlik ittipaqi” we puqralar jem'iyitining kishilik hoquq pa'aliyetchiliri we aktipliri, ammiwiy axbarat wasitilirigha muraji'et qilghan idi. Ötken yili birleshken döletler teshkilatining kishilik hoquq pa'aliyechilirining ehwali boyiche mexsus bayanatchisi méri lo'ulormu qirghizistan da'irilirige muraji'et qilghandi. U méning üstümdin élip bériliwatqan eyibleshlerning toxtitilishini we men ilgiri telep qilghan ten jazasi boyiche térgaw ishlirini tekshürüshni sorighan idi. Mushuning barliqi méning aqlinip chiqishimgha tesir qildi, dep oylaymen.”

Kamiljan roziyéf, gerche doxturlar dawalinish toghriliq körsetme bergen bolsimu, emma hazirche uni gruziyege dawalinishqa qoyup bermeywatqanliqini, eger teptish bu qétimliq sottin narazi bolup, yene erz bergidek bolsa, özining aqlinish üchün yene tirishidighanliqini bildürdi. U özining kishiliq hoquq pa'aliyiti bilen shughullinishigha tosalghular boluwatqanliqini otturigha qoydi.

Yuqirida atalghan maqalide körsitilishiche, “Barawerlik üchün ittipaq” teshkilati qirghizistan da'irilirini xelq'ara teshkilatlarning meslihetlirige qulaq sélishqa chaqirghan. Sot bolushtin bir nechche kün ilgiri mezkur teshkilat qirghizistan da'irilirige, kishilik hoquq qoghdash organlirigha we xelq'ara teshkilatlargha kamiljan roziyéfqa munasiwetlik eyibleshlerni toxtitish telipi bilen muraji'et qilghan.

Xewerlerdin igilishimizche, buningdin ikki yil ilgiri kamiljan roziyéf issiqköl wilayiti qaraqol sheherlik dölet xewpsizlik komitéti teripidin tutqun qilin'ghan. Aridin biraz waqit ötüp qaraqol sheherlik sot teripidin uninggha mirzaqamaq (nezerbent) jazasi bérilgen hemde uninggha “Saxta höjjet yasash” we “Mekkarliq” jinayetliri artilip eyiblen'gen. Kamiljan roziyéf üstidin jinayet délosining turghuzulushigha uning kishilik hoquqni qoghdash pa'aliyiti bilen shughullinishi biwasite seweb bolghan dégen qarashlarmu bolghan. U köpinche saqchilar we dölet xewpsizlik organliri xadimlirining élip barghan qanunsiz heriketliridin, ten jazaliridin zerdab chekkenlerge yardem bérip kelgen. Uning üstidin échilmaqchi bolghan sot bir nechche qétim türlük sewebler tüpeylidin kéyin'ge qaldurulup kelgenidi.

Kamiljan roziyéf délosining mushu kün'ge qeder arqigha sozulushigha néme seweb boldi?

Kamijan roziyéfning adwokati chinara zhakupbékowa mundaq dédi: “Her waqitta sudiyeler özgirip turdi. Shundaqla korona wirusi wabasi bu sotning dawamlishishigha yol bermidi. Mana mushular tesir qildi. Uni asasen ‛saxta höjjet yasash” jinayiti bilen eyiblidi. Bu höjjetni tibbiy merkez resmiy bergen tursa, uni qandaqlarche saxta déyishke bolidu? qanun boyiche resmiy höjjetni yasighan adem jawabkarliqqa tartilishi kérek. Lékin uninggha bérilgen bu höjjet resmiy höjjet bolup hésablanmaydu. Men sotta buni delillep chiqtim. Shuning bilen sot uni aqlap chiqti.”

Chinara zhakupbékowa prokuraturaning, yeni teptishning bu qarar üstidin erz bérip, ishning yene dawam qilishini telep qili'ishining mumkinlikini bildürdi.

Igilishimizche, 2020-yili dunya Uyghur qurultiyi bayanat élan qilip, qirghizistan da'irilirini kamiljan roziyéfning hoquqigha hörmet qilishqa, uning üstidin turghuzulghan déloni bikar qilishqa we uni derhal qoyup bérishke chaqirghanidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.