Xu ping: "Qizil qimar üstili" namliq kitab xitay da'irilirini qattiq bi'aram qilghan

Muxbirimiz méhriban
2021-09-16
Share
Xu ping: Xitayning sabiq bash ministiri wén jyabaw xitay re'isi shi jinpingning 19-nöwetlik partiye qurultiyining échilish yighinida qilghan sözini anglimaqta. 2017-Yili 18-öktebir, béyjing.
AP

Xitayning sabiq bash ministéri wén jyabaw a'ilisi we xitay kompartiyesining bashqa yuquri qatlam emeldarlirining sorunidiki munasiwetler yorutulghan "Qizil qimar üstili" namliq kitab yéqinda amérikada én'giliz tilida neshr qilindi.

Kitabta xitay sodiger shén dong (én'gilische ismi désmon shén) bilen uning töt yil burun béyjingda tutqun qilin'ghan ilgiriki ayali du'en wéyxong (én'gilizche ismi witnéy du'en) ikkeylenning, xitayning yuquri qatlam emeldarliri bilen bolghan pul, hoquq we öz-ara nepke érishish munasiwetiliri bayan qilin'ghan.

Kitaptiki bash pérsunazh shén dung xitaydiki soda riqabiti jeryanida, xitay kompartiyesining yuquri qatlam emeldarliridin qimar sorunidiki shahmet uruqi ornida paydilinishni közligen bolsimu, emma axirqi hisabta xitay emeldarliri teripidin tashliwétilip, paji'elik halda qurbanliq qilin'ghanliqidek ré'alliq échip bérilgen.

Tijaretchi shén duning bayan qilishiche, uning xitayning yuquri qatlam emeldarliri bilen bolghan shexsiy munasiwitining yéqinliqi netijiside ularning tijariti barghanche ronaq tapqan. Emma ular eng béyighan mezgilde, xetermu teng yéqinlashqan. U 2015-yili ayali düen wéyxong bilen ajriship, xitaydin ayrilghan.

Kitapta bayan qilinishiche, shén dongning ayali du'en wéyxung xitayning sabiq bash ministéri wén jyabawning xanimi jang béyligha tijaret meslehetchisi bolushtek yéqin dostluq munasiwiti ornatqan. Ular hetta wén jyabawning xanimi jang béyli bilen birlikte chet ellerge sayahetkimu chiqqan. Kitapta yene shi jinping dewride xitayda jazalan'ghan emeldarlar bilen bolghan munasiwetlermu bayan qilin'ghan.

Shén dung ependining 7-séntebir küni kitapning neshr qilinish munasiwiti bilen bergen bayanatidin melum bolushiche, u 2015-yili ayali du'en wéyxung bilen ajrashqandin kéyin, 2 yashliq oghlini élip xongkong arqiliq en'giliyege ketken. 2017-Yili du'en wéyxung 4 neper xizmetchisi bilen birlikte tutqun qilin'ghan. Shuningdin kéyin, uning ayali du'en wéyxung bilen bolghan téléfon alaqisi üzülüp qalghan. Emma yéqinda kitab neshrge tapshurulghandin kéyin, uning 4 yildin buyan iz-dériki bolmighan ilgiriki ayali du'en wéyxung xanim tuyuqsiz béyjingdin téléfon qilip, kitabni neshr qilmasliqni telep qilghan iken.

Shén dung ependining bildürüshiche, u ayalining téléfonidin kéyinmu kitabini neshr qildurushtin waz kechmigen. 7-Séntebir küni kitab eslidiki pilan boyiche kitap nyo-yorkta neshrdin chiqqan. Bir heptidin buyan, amérikadiki nopuzluq taratqulardin "Wol-stért zhurnili" géziti, "Washin'giton pochtisi", CNN téliwiziyesi we bashqa gherb döletliridiki köpligen taratqularda, yéngidin neshr qilin'ghan "Qizil qimar üstili" namliq bu kitap heqqide arqa-arqidin xewer we analizlar bérilmekte.

Aldinqi nöwetlik amérika prézdénti danold tramp mezgilide aqsarayning dölet xewpsizliki boyiche mu'awin meslehetchisi bolghan mattiw pottin'gér mezkur kitapqa yazghan béghishlimisida: "Bu kitab xitay weziyitige yéqindin diqqet qiliwatqanlar, bolupmu xitay xelqi oqushni kütiwatqan bir kitab. Uningda bayan qilin'ghan muweppeqiyet we xeterler kishini mehliya qilidu," dégen.

"Béyjing bahari zhornili" ning bash muherriri xu ping ependining qarishiche, kitabta xitayning yuquri qatlam emeldarlirining parixorluq we chiriklik qilmishliri yorutup bérilgen.

Xu ping mundaq dédi: "Bu kitabta xitayning yuquri qatlam emeldarliri sorunidiki hoquq-pul munasiwiti we parixorluq-chiriklik qilmishliri pash qilin'ghan. Mana bu nuqta, xitay kommunist hökümiti esla körüshni xalimaydighan ehwaldur."

Xu ping mundaq dédi: "Bu yerde ularning düen wéyxungni görüge éliwalghanliqini körüsh mumkin. Ular kitabni neshr qilghuzmasliq üchün tehdit wastisini qollan'ghan. Ularning démekchi bolghini, eger kitab neshr qilinmisa, ularning qolidiki du'en wéyxunggha bolghan mu'amilisi yaxshiraq bolidu, eger kitab neshr qilinsa, ularning du'en wéyxunggha tutqan mu'amilisi téximu qebih bolidu. Xitay kompartiye emeldarliri mezkur kitabning aptori shén dunggha uning ajriship ketken ayalining yenila xitayda, yeni ularning qolida ikenlikini bildürüp, uni muressege ündimekchi bolghan. Elwette, shén du ependi kitapni neshr qildurghanliqi üchün, du'en wéyxuning ehwali téximu müshkül bolushi mumkin. Emma emeliyet belkim undaq nachar bolmasliqimu mumkin."

Xu ping ependi yene kitabta nuqtiliq halda xitayning sabiq bash ministéri wén jyabawgha chétishliq ehwallarningmu bayan qilin'ghanliqini tekitlidi: "Emma men shi jinpingning bu kitabni yaxshi körmeydighanliqidinmu guman qilimen. Chünki kitabning wén jyabawning obrazigha keltürüdighan ziyini bir qeder éghir, shi jinpinggha bolghan ziyini chong emes. Méning tesewurumche, shi jinping bu kitabning neshr qilinishigha unchimu xapa bolmisa kérek."

Kitap heqqidiki tonushturushtin melum bolushiche, "Qizil qimar üstili" namliq bu kitapta xu jintaw dewride xitayning bash ministéri wezipiside bolghan wén jyabaw a'ilisi bilen sodiger shén dong we uning ilgiriki ayali du'en wéyxong ottursidiki alahide yéqinliq munasiwitige eng köp sehipe ajritilghan.

Melumki, xitay emeldarlirining parxorluqi we chiriklikige a'it ehwallar chet'el taratquliridimu üzlüksiz ashkarilinip kelmekte. Xitayning sabiq bash ministéri wén jyabaw heqqide "Nyu-york waqti géziti" ning 2012-yili 10-ayning 26-künidiki sanida bir uzun maqale élan qilin'ghan.

Bu maqale "Nyu-york waqti géziti" ning shangxeyde turushluq muxbiri dawid barboza teripidin élan qilin'ghan bolup, uningda xitayning sabiq bash ministéri wén jyabaw a'ilisidikilerning az dégende 2 milyard 700 milyon dollar para yégenliki pash qilin'ghan. Maqalide tijaretchi du'en wéyxungning wén jyabaw a'ilisining maliyesidiki yadroloq shexs ikenlikimu tilgha élin'ghan.

Xu ping ependi yene sodiger shén dongning néme üchün aridin nurghun yillar ötkende bu kitabni yazghanliqi, buningdiki sewebler heqqide mundaq dédi:

"Elwette, uning bu kitabni yézishigha sewep bolghan amillarni hés qilishimiz mumkin. Chünki siz xitay emeldarliridiki parixorluq we chiriklik qilmishlirigha a'it ichkiy ehwallarni bilginingizde, uni ashkarilashning muhimliqinimu his qilisiz, uni köpchilikke anglitish lazim dep qaraysiz. Aptorning özi éytqinidek, u xitaydiki bu xil tüzümdin narazi. Shunga u xitaydiki bu qarangghu terepleri pash qilishni oylighan disek bolidu."

Xu ping ependining tekitlishiche, kitab meyli qandaq meqsette yézilghan bolsun, uningda pash qilin'ghini xitaydiki mewjut mesililer iken. Xitay jem'iyitide öz-ara nep yetküzüsh arqiliq öz meqsetlirige érishishtek pul-hoquq munasiwiti, xitay emeldarliri arisida intayin omumlashqan mesile iken. Yene kélip bu xil menpe'et munasiwiti xitay emeldarlirida parixorluq we chiriklikning tügimeslikini keltürüp chiqarghan. Xitay hökümiti parixor emeldarlar kérek bolghanda, ularni qollinidu, kériki qalmighanda, ularni "Parixorluq" we "Chiriklik" bilen jazalap, hakimiyitini mustehkemleydu. Emma xitay hökümiti özidiki bu qarangghu tereplerni xitay xelqidin her waqit yoshuridu. Bularning xelqi alemge ashkarilinip, özlirining xitay xelqi we xelqaradiki inawitining tökülishidin ensireydu. Shu sewebtin bu xildiki kitablarning neshr qilinishi, xitay kompartiyesini her waqit bi'aram qilidighan bir mesilige aylan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet