Amérika hökümiti "Qullar emgeki" seweblik bingtu'enning paxta mehsulatlirini cheklidi

Muxbirimiz erkin
2020-12-03
Share
Amérika hökümiti "Qullar emgeki" seweblik bingtu'enning paxta mehsulatlirini cheklidi Bir déhqanning étizdin paxta tériwatqan körünüshi. 2012-Yili 1-noyabir, qumul.
REUTERS

Amérika hökümiti 2-dékabir xitayning Uyghur aptonom rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikige qaratqan jazalash tedbirlirini téximu kücheytip, shinjang ishlepchiriqish-qurulush bingtu'enining paxta mehsulatlirini import qilishni cheklidi. Xitayning Uyghur élidiki eng chong paxta ishlepchiqarghuchi bolghan mezkur yérim ishlepchirish-yérim qoralliq teshkilati Uyghur tutqunlirini keng kölemlik "Qullar emgeki" ge sélish bilen eyiblendi.

Amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining tekitlishiche, bu qarar teminat zenjiridiki bingtu'en ishlepchiqarghan paxtini ishletken bashqa shirketlergimu ijra qilinidiken. Bu tramp hökümitining xitayning Uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichilikini jazalash, béyjinggha qarshi pozitsiyesini kücheytish jehettiki qararlirining biridur.

Uningda amérikagha kirgen herqandaq paxta mehsulati bingtu'en paxtisigha chétishliq, dep qaralsa, amérika tamozhnasida tutup qélinip, paxta mehsulatining igisi uning mejburiy emgek bilen ishlepchirilmighanliqini ispatlimighuche qoyup bérilmeydiken. 2-Dékabir küni amérika ichki bixeterlik ministirliqi chaqirghan téléfon axbarat yighinida muweqqet mu'awin ichki bixeterlik ministiri kén kuchinelli, kishilik hoquq depsendichilirining amérika sistémisini kontrol qilishigha yol qoyulmaydighanliqini bildürdi.

Uning tekitlishiche, xitayning Uyghur élidiki lagérlarda kishilik hoquq we insaniy izzet-hörmet éghir depsendichilikke uchrimaqta iken. Kén kochinelli mundaq didi: "Xitayning shinjang Uyghur aptonom rayoni xitay hökümitining bir milyondin 3 milyonchiche bolghan Uyghur, qazaq we bashqa étnik az sanliq musulmanlarni rayondiki 1300 dek lagérda tutup turushtek qorqunchluq tutqunigha shahit bolmaqta. Bu lagérlar qanunsiz öltürüsh, qiyin-qistaq, dawalimasliq, namelum okul sélish, mejburi bala chüshürüsh, mejburi emgek, ménge yuyush, jinsi ziyankeshlik, basqunchiliq, diniy étiqadini inkar qilishqa mejburlashtek kishilik hoquq we insanning izzet-hörmitige xilapliq qilish ornigha aylan'ghan."

 

U yene xitay bixeterlik apparatlirining we karxanilirining mejburiy emgek bilen zor paydigha érishiwatqanliqini bildürdi. Kén kuchinelli mundaq dédi: "Xitay bixeterlik apparatliri qullar emgikidin nepke ériship, uningdin kirim qilmaqta. Nurghun xitay shirketliri mejburiy emgektin payda élip keldi. Xitayning shinjang rayoni mejburiy emgekning birdin-bir makani emes. Xitay hökümiti bu xil lagérlarni tibettek jaylarghimu kéngeytishke bashlidi. Xitay komunistik hökümiti mejburiy emgek küchlirini yötkesh programmini yolgha qoyup, shinjang lagérliridiki tutqunlarni mejburiy yötkep, xitayning her qaysiy jayliridiki karxanilarni emgek küchi bilen teminlep keldi."

Axbarat yighinida amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining muweqqet komissari mark morgan, mejburiy emgek dunyada milyonlighan kishining ziyankeshlikke uchrishigha seweb bolup kelgenlikini bildürüp, bingtu'enning mejburiy emgek bilen shughulliniwatqanliqigha da'ir yéterlik uchur barliqini bildürdi.

U mundaq didi: "Zamaniwi qullar emgiki torining teshkillik xelq'ara jinayi guruhlar bilen hemkarliqi bar bolup, yiligha 150 milyard dollar kirimge ige. Mana bu bizning néme üchün tutup qélish buyruqi élan qilip, shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eni ishlepchiqarghan mehsulatlirini tutup qélishni qarar qilishimizning sewebi. Bingtu'en xitay kompartiyesining qorali bolup, u shinjang nupusining 20 pirsentini, igilikining 17 pirsentini teshkil qilidu. Tamozhna we chégra qoghdash idarisi tutup qélish buyruqini bingtu'en we uninggha chétishliq orunlarning mejburiy emgek bilen shughulliniwatqanliqigha da'ir yéterlik uchurlargha asasen chiqardi."

Mark morganning agahlandurushiche, mejburiy emgek kishilik hoquqqa xilapliq qilipla qalmay, amérika shirketlirini adaletsiz riqabetke mejburlap, uning iqtisadigha ziyan salmaqta iken. Mark morgan mundaq dédi: "Her bir amérikaliq istémalchi we her bir amérika shérkiti xitayning shinjang rayonidiki  izchil we sistémiliq mejburiy emgikidin qattiq bi'aram bolushi kérek. Mejburiy emgek kishilik hoquqqa éghir xilapliq qilmishidur. Mu'awin ministér körsitip ötkendek ajiz ishchilar topini mejburiy emgekke mejburlash xelq'ara teminat zenjiride adaletsiz riqabet muhiti yaritip, amérika iqtisadigha biwaste tehdit sélipla qalmay, kishilik hoquqqa hörmet qilidighan amérika shirketlirini ishchilarni xorlash arqiliq erzan bahaliq mehsulat ishleydighan orunlar bilen riqabetlishishke mejburlap keldi. Tamozhna we chégra qoghdash idarisi qoshumche tedbirlerni élip mejburiy emgek mehsulatlirining amérikagha kirishini dawamliq tosaydu."

Amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining bingtu'en paxta mehsulatlirini cheklesh qarari amérika maliye ministirliqining bingtu'en'ge yürgüzgen imbargosi küchke ige bolushning axirqi qereli 1-dékabir küni toshup arqisidinla élan qilindi. Maliye ministirliqining imbargo qarari esli bu yil 9-ayning 30-küni ijra qilinishi kérek bolsimu, lékin amérika shirketlirining telipige bina'en 2 ay kéchiktürülüp, 1-dékabirgha sürülgen. Bu qarar amérika maliye ministirliqi tashqiy mülük ishxanisining tarixidiki eng chong imbargo qarari, dep qaralghan idi.

Amérika hokumitining bingtu'en paxta mehsulatlirini cheklesh heqqidiki qarari derhal kishilik hoquq teshkilatlirining qarshi élishigha érishti. Amérika Uyghur kishilik hoquq qurulushining ali derijilik tetqiqatchisi hénrik shajiwéskining tekitlishche, bu qarar xitaygha Uyghurlarni basturushning jawabsiz qalmaydighanliqini körsitidiken.

U 2-dékabir ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq didi: "Elwette, biz bu qararni qarshi alimiz. Nurghun yillardin béri bingtu'enning bolupmu Uyghurlarni basturushtiki bir qoral bolup kelgenliki höjjetleshtürülüp kélindi. Bingtu'en biwaste béyjing teripidin basqurulup, Uyghurlarning 20 pirsent yer-zémin, bayliq we su menbelirini igiliwalghan. Uning yene teminat zenjiride Uyghurlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqi melum idi. Shunga yuqiriqi qarar qarshi élinishqa tégishlik bir qedem."

Hénrik shajiwéskining tekitlishiche, bu qarar xitay apparatlirigha we karxanilirigha küchlik signal bergen. U emdi yawropaning amérikani ülge élishini umid qilidighanliqini bildürdi. Hénrik shajiwéski mundaq deydu: "Bu xitayning Uyghurlarni basturushigha yol qoyulmaydighanliqining signali. Biz bashqa döletlerning, bolupmu yawropaning öz teminat zenjiride Uyghur mejburiy emgekini cheklep, buninggha oxshash mejburiy emgek mehsulatlirining import qilinishining aldini élish tedbirlirini élishini ümid qilimiz."

Amérika tamozhna-chégra basqurush idarisi hazirgha qeder Uyghur mejburi emgikige chétishliq 5 orunning mehsulatlirini chekligen. Bular lop nahiyelik 4-kespiy terbiyelesh merkizining mehsulatlirini, lop nahiyesidiki sana'et baghchisining chach mehsulatlirini, ghulja nahiyesining ili jowen kiyim-kéchek shirkitining mehsulatlirini, shinjang jungghar paxta-kendir rext cheklik shérkitining mehsulatlirini we xéféy bitland uchur téxnologiye shikitining kompyutér zapchaslirini öz ichige alghan.

2-Dékabir ötküzülgen axbarat yighinida yene amérika tamozhna-chégra qoghdash idarisi soda ishxanisining yardemchi komissari brénda smis: "Tamozhna-chégra qoghdash idarisining xitayning yuqiriqi import mehsulatlirigha qarita bir qatar tedbirlerni élishi, xitayda gheyri exlaqi we gheyriy insaniy emgek shara'itining keng yolgha qoyuluwatqanliqini körisidighanliqi" ni bildürüp, "Halbuki, tamozhna we chégra qoghdash idarisi buninggha köz yummaydu," dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet