Rak muqami awstraliyediki danmark sada muzika féstiwalida tamashibinlarni yighlatti

Awstraliyediki Uyghur sen'etkari shöhret tursun qatarliq Uyghurlardin teshkillen'gen Uyghur muqam ansambili bu nöwet awstariliyening danmark shehiride ötküzülgen sada muzika féstiwaligha teklip bilen qatnashqan bolup, tamashibinlar ming yillarche tarixqa ige, bay we büyük Uyghur medeniyet se'itining séhri küchidin heyrane heweste qalghan bolsa, bundaq bir ésil we bay medeniyetning tehdit astida qalghanliqidin endishilerge chömgen.

Uyghurlarning möjizilik muzika qamusi muqamlargha Uyghurning muzika sen'iti bilen teng ularning shan-shawketlik tarixi, büyük sen'iti, güzel medeniyiti, étiqadi, kimliki, arzu we armanliri mujessemleshken.

Ötken shenbe we shekshenbe künliri awstraliyining gherbige jaylashqan denmark shehiride ötküzülgen sada muzika féstiwalining sehniside, Uyghur rak muqami Uyghur medeniyitining ene shu séhriy küchini yene bir qétim namayan qildi.

Danmark sada muzika féstiwaligha teklip bilen qatnashqam awstraliyediki shöhret tursunning yéteklishidiki Uyghur sen'et ömiki bu qétim sehnige rak muqamini élip chiqqan bolup, shöhret tursunning orundighan zil tembur bilen bashlan'ghan rak muqami tamashibinlarni ming yillar ilgiriki tarixqa bashlap kirgen . Tashashibinlar bay Uyghur naxsha muzikisidin hozur élipla qalmay, shöhret tursun bilen dangliq dapchi tahir iminning qolliridiki tembur, dutar qatarliq sazlardin, mezkur ansambilidiki Uyghur yigit, xanim-qizlarning ajayip yarishimlik, özgiche Uyghur kiyim kéchekliridin, ulardin töküliwatqan medeniyettin  heyran bolghan.

Bu qétim danmark shehiride ötküzülgen sada muzika féstiwaligha Uyghurlarning teklip qilinishigha,“Sidnéy diniy muzikilar féstiwali” ning teshkilliguchisi, awstraliyilik muzikshunas richard pétkowik seweb bolghan bolup, u Uyghur muqamining awstraliyelik muzikantlargha emes adettiki kishilerginimu heyran qaldurghanliqigha yene bir qétim shahid bolghanliqidin hayajanliniwatqanliqini ipadilidi : “Uyghur klassik muzikisi  rak muqamini shöhret tursun qatarliq Uyghur sen'etkarlar sidnéydiki sehnide ötken yili 9 -ayda, ‛sidnéy diniy muzikilar féstiwali‚ da  orundighanidi .Bu qétim ular Uyghur büyük muzika sen'itini danmark féstiwalida yene bir qétim julalatti  shundaqla bu büyük medeniyetning yoqutulishtek xeterlik weziyette turuwatqanliqidek ré'alliqni yorutti . Biz ötken ikki yüz yil ichide awstraliyidiki yerlik milletlerning  medeniyetlirini dawam qilishining tosqunluqqa uchrighanliqidin intayin meyüslinimiz . Bu qétim biz féstiwalda Uyghur naxsha muzikilirini körsetkendin bashqa, Uyghurlarning  bügünki weziyitini yorutup béridighan doklat we söhbetler arqiliq awstraliyediki yerlik kishilerge Uyghurlardin ibaret uzun we büyük tarixqa ige xelqning we ularning medeniyet sen'itining tehdit astida ikenlikini nahayiti tesirlik anglattuq . Bezi tamashibinlar yénimgha kélip ‛men bu milletning sen'itidin bekmu huzur aldim emma ularning weziyiti heqqidiki doklatni anglap bekmu könglüm buzuldi, azablandim‚ dédi . Shundaq dégüchilerge éyttimki, oylap körüng, siz 20-30 minutluq doklatimizdin bunche zor azab hés qilghan bolsingiz, bu güzel sen'etni körsetken Uyghur dostlirimiz, künde 24 sa'et, yillarche mushu azabni yüdüp yashawatqanliqini qiyas qilalamsiz, emma ular yenila uning bilen, özining medeniyitini kimlikini, muzikilirini saqlap qélish üchün mushundaq tirishmaqta > dédim . Uyghur muzkiliri Uyghur sen'etkarlirimu oxshashla tamashibinlarni tesirlendürdi, men Uyghurlarning yenimu köpligen yerlik kishiler teripidin chin qollashqa érishiwatqanliqini kördüm we buningdin bekmu memnunmen”.

Muqam ghezellirige tengkesh qilin'ghan chawaklar we hayajandin Uyghur muqamining tamashibinlarni özige ram qilghanliqi melum bolup turidu . Tamashibinlardin biri hayajan ilkide Uyghur muqam küylirini anglap, dunyada mundaqmu uzun tarixqa ige büyük medeniyetlik xelq bar iken dep heyran qalghanliqini bildürüp mundaq dédi : konsértni körüp, heqiqeten küchke tolghandek boldum .Naxsha - muzika we usullardin tüküliwatqan ajayip küchlük, bay bir medeniyetni, güzellikni kördüm, xuddi tökülüp turghan bu güzellik we möjizilik muhebbet yamghurida qalghandek boldum . Muqam muzikiliri sizni ixtiyarsiz halda perqliq bir bay medeniyetke élip kiridu we bu tarixy xelqning hékayisini anglashqa qiziqturidu, anglisingiz  anglighungiz kélidu . Men hemme insanlarning buningdin huzur élip béqishini manga oxshash uni hés qilip béqishni ümid qilip turuptimen . Méningche bundaq bir medeniyet bar jayda, ixtilap bolmasliqi, urush bolmasliqi kérek . Chünki,bulardin, öz- ara heqiqiy hörmet, chongqur ishtiyaq, heqiqiy insaniy méhir muhebbetni tolimu chongqur we perqliq nersilerni ögen'gendek boldum”.

Konsért axirida tamashibinlar Uyghur sen'etchilerning zoq usulluq naxshisigha jor bolup teng ussulgha chüshüp Uyghur sen'iti medeniyiti teng tentene qilghan.

Uyghur diyarida  muzika qamusi muqamni öz ichige alghan Uyghur medeniyet-sen'iti, Uyghurlarning mewjutluqi éghir tehditke yüzlen'gen bir weziyette, awstraliyediki Uyghurlar, özining tebi'iy talanti, millitige bolghan söygü  küchide mana mushundaq Uyghurlarni tonushturidighan her qandaq pursetlerni qoldin bermey kelmekte . Bolupmu muqam ijrachisi shöhret tursun bir sen'etkar bolush süpiti bilen Uyghurlar we Uyghur sen'iti xitayning tehditi astida qalghanda Uyghurlarning milliy rohni muzika arqiliq namayan qilish méning burchum deydu.

Gherbiy awstraliyege jaylashqan denmark,awstraliyediki  yerlik milletler nopusining bir qeder zichliqidek alahidilikke ige bolup, bu sheherde ötküzülüp kéliwatqan sada muzika féstiwali, her xil yerlik milletlerning muzika sen'itini tonushturush we tereqqiy qildurushni meqset qilidiken . Bu qétim Uyghurlarning mezkur féstiwalgha tunji qétim qatnishishi hésablinidu .