Уйғур диярида бу йиллиқ рамазан тәқиблириниң техиму күчәйгәнлики мәлум болмақта

Мухбиримиз меһрибан
2020-05-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Үрүмчи һөкүмитиниң «қизил тағ» торида елан қилинған, оқуғучиларниң роза тутушини чәкләш тоғрисидики тәшвиқат рәсими.
Үрүмчи һөкүмитиниң «қизил тағ» торида елан қилинған, оқуғучиларниң роза тутушини чәкләш тоғрисидики тәшвиқат рәсими.
www.hongshannet.cn (Ürümchi sheherlik teshwiqat bölümige tewe torbet)

Бу йиллиқ рамазан ейи хитайдин тарқалған корона вирусиниң йәр шари характерлик киризис пәйда қилған бир алаһидә мәзгилгә тоғра кәлди.

Нөвәттә һәрқайси дөләтләрдики мусулманлар мәсчитләрдә өткүзүлидиған рамазанлиқ коллектип ибадәтләрни өз өйлиридә давамлаштурмақтикән. Мана мушундақ бир пәвқуладдә шараитта хитай һөкүмитиниң асарити астидики уйғурларға қаритилған рамазан тәқиблириниңтехиму күчәйгәнлики мәлум болмақта.

Йиллардин буян һәр түрлүк чәклимә вә қаттиқ тәдбирләр билән уйғурларниң диний етиқадини чәкләп келиватқан хитай һөкүмити бу йиллиқ рамазан ейида адәттин ташқири қаттиқ тәдбирләрни йолға қойған.

Дөләт кадирлири вә оқуғучиларниң роза тутушини чәкләш тәдбири хитай һөкүмитиниң йиллардин буян йолға қоюп келиватқан тәдбирлириниң бири. Бу йиллиқ рамазан ейи башлиниши билән даириләрниң бу тәдбирләрни уйғур дияридики мәктәпләрдә қаттиқ иҗра қиливатқанлиқи мәлум болди.

Өткән һәптә, йәни 4-айниң 28-күни хитайдики «довйин», йәни «тик-ток» мунбиригә йоллинип, фейсбок, тивиттер қатарлиқ иҗтимаий алақә мунбәрлиридә тарқалған бир син көрүнүшидә мәлум мәктәптики уйғур оқуғучиларниң өз синиплирида оқутқучиниң назарити астида мәҗбурий һалда су ичиватқанлиқи көрситилгән. Бу син көрүнүши хитайниң рамазан тәқиплири һәққидә җиддий инкас пәйда қилди.

Биз 30-апрел күни уйғур дияриға телефон қилип ениқлаш җәрянида үрүмчи 23-оттура мәктәп даирилириниң оқуғучиларни мәктәптә чүшлүк тамақтин башқа кәчлик тамаққиму орунлаштурғанлиқи, тамақ вақтида мәхсус оқутқучиниң оқуғучиларни назарәт қилидиғанлиқи мәлум болди.

23-Оттура мәктәпниң оқуғучилар бөлүмидин телефонимизни алған хитай хадим билән болған сөһбитимиз төвәндикидәк давамлашти:

Мухбир: яхшимусиз, бу үрүмчи 23-оттура мәктәпму?

Хитай хадим: шундақ.

Мухбир: билмәкчи болғиним, мусулманларниң рамазан ейи башланди, оқуғучилар арисида роза тутуш әһваллири барму?

Хитай хадим: ундақ әһвал йоқ.

Мухбир: мәктәп бу әһвалға қарита тәдбир қолландиму? йәни оқуғучилар чүшлүк тамаққа вә башқа паалийәтләргә орунлаштурулдиму?

Хитай хадим: оқуғучилар чүштә вә кәчтә мәктәптә тамақ йәйду. Тамақ вақтида мәхсус бир оқутқучи назарәт қилиду.

Мухбир: оқутқучилар арисида роза тутуш әһваллири барму?

Хитай хадим: һә, бизниң назарәтчи хадимимиз һазир йоқ, мән сизгә униң телефон номурини берәй, сиз өзиңиз униңдин әһвал игиләң.

Униң мушу җавабидин кейин телефонимиз үзүлүп кәтти вә қайта уланмиди.

Биз йәниму илгириләп әһвал игиләш үчүн қәшқәр, хотән қатарлиқ җәнубий уйғур районидики оттура-башланғуч мәктәпләргә давамлиқ телефон қилған болсақму, әмма мәктәпләр хитайниң 1-май әмгәкчиләр байримида дәм елишқа қоюп берилгәнлики үчүн телефонимизни алидиған адәм чиқмиди.

Биз хитай һөкүмитиниң бу йилму илгирикигә охшаш рамазан мәзгилидә ашханиларни тақап қоймаслиқ бәлгилимисини қандақ иҗра қиливатқанлиқини билиш үчүн хотәндики мәлум уйғур рестораниға телефон қилдуқ. Телефонни алған уйғур мулазимәтчи қиз сәзгүрлүкини ипадиләп, рамазанлиқ ибадәтләргә алақидар соалларниң сорилиши биләнла телефонни үзүвәтти.

Әмма хотән шәһиридики хотән шиху меһманханисиниң мулазимәт мунбиридики хитай мулазимәтчи хадим рамазан мәзгилидики зоһурлуқ тамақ вә ифтарлиқ тамақ мулазимити вә намаз оқуш қатарлиқ диний ибадәтләр һәққидики соаллиримизға еһтият билән җаваб бәрди.

У меһманханида наштилиқ һәқсиз икәнликини, меһманларға ғәрбчә йемәклик берилидиғанлиқи, йемәклик һалал-һарам дәп айрилмайдиғанлиқини, әгәр чәтәллик мусулман меһманлар тәләп қилса уларға зоһурлуқ вә ифтарлиқ тамақ тәйярлап берилидиғанлиқини билдүрди.

Биз йәнә бу йил рамазандики бихәтәрлик тәдбири һәққидә хотәндики мәлум меһманхана хадимидин әһвал игиләшкә тириштуқ. Әмма телефонни алған хитай мулазимәтчи соаллиримизға җаваб беришни рәт қилип, телефонни қоювәтти.

Хитай һөкүмити йеқинқи йилларда «қанунсиз диний паалийәтниң 28 хил ипадиси», «диний ашқунлуқниң 75 хил ипадиси», дегәндәк йәрлик мизан-бәлгилимиләрни елан қилип, сақал қоюш, һиҗаплиниш, роза тутуш, қуран вә башқа диний китабларни сақлаш, иптар бериш, дуа-тилавәт қилиш, закат вә сәдиқә-питир бериш қатарлиқ нормал диний ибадәт вә диний қаидә-йосунларни чәклигән. 2017‏-Йили 4‏-айда қанун чиқирип, юқиридики бир қисим ипадиләрни қанунға хилап қилмиш дәп елан қилған иди.

Чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә уйғур диний затлири хитай һөкүмитиниң уйғурларниң рамазанлиқ ибадәтлирини чәклишигә қарита күчлүк тәнқид һәм инкасларни қайтурмақта

Дуня уйғур қурултийи 24-апрел, йәни рамазанниң 1-күни баянат елан қилип, хитай һөкүмитиниң йиллардин буян рамазан ейида уйғурларниң әң әқәллий рамазанлиқ ибадәтлириниму чәкләватқанлиқини қаттиқ әйиблиди. Баянатта дуня җамаитини уйғурларниң диний әркинлики қаттиқ бастурулуватқан бу қийин вәзийәткә җиддий диққәт қилишқа чақирған иди.

Дуня уйғур қурултийи диний ишлар комитетиниң мудири, дуня уйғур қурултийиниң ислам дунясиға мәсул вәкили турғунҗан алавудун зияритимизни қобул қилип, хитай даирилириниң йиллардин буян уйғурларниң әң әқәллий рамазанлиқ диний ибадәтлирини чәкләп кәлгәнликини қаттиқ әйиблиди.

Турғунҗан әпәнди йәнә хитай һөкүмитиниң уйғурларниң диний етиқадини бастуруш қилмишиға қарита наразилиқ билдүрүш пәқәт уйғур тәшкилатлириниңла вәзиписи болуп қалмастин, бәлки чәтәлләрдә яшаватқан һәр бир уйғурниң бир бурчи икәнликини тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт