Uyghur diyarida bu yilliq ramazan teqiblirining téximu kücheygenliki melum bolmaqta

Muxbirimiz méhriban
2020-05-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Ürümchi hökümitining "Qizil tagh" torida élan qilin'ghan, oqughuchilarning roza tutushini cheklesh toghrisidiki teshwiqat resimi.
Ürümchi hökümitining "Qizil tagh" torida élan qilin'ghan, oqughuchilarning roza tutushini cheklesh toghrisidiki teshwiqat resimi.
www.hongshannet.cn (Ürümchi sheherlik teshwiqat bölümige tewe torbet)

Bu yilliq ramazan éyi xitaydin tarqalghan korona wirusining yer shari xaraktérlik kirizis peyda qilghan bir alahide mezgilge toghra keldi.

Nöwette herqaysi döletlerdiki musulmanlar meschitlerde ötküzülidighan ramazanliq kolléktip ibadetlerni öz öyliride dawamlashturmaqtiken. Mana mushundaq bir pewqul'adde shara'itta xitay hökümitining asariti astidiki Uyghurlargha qaritilghan ramazan teqibliriningtéximu kücheygenliki melum bolmaqta.

Yillardin buyan her türlük cheklime we qattiq tedbirler bilen Uyghurlarning diniy étiqadini cheklep kéliwatqan xitay hökümiti bu yilliq ramazan éyida adettin tashqiri qattiq tedbirlerni yolgha qoyghan.

Dölet kadirliri we oqughuchilarning roza tutushini cheklesh tedbiri xitay hökümitining yillardin buyan yolgha qoyup kéliwatqan tedbirlirining biri. Bu yilliq ramazan éyi bashlinishi bilen da'irilerning bu tedbirlerni Uyghur diyaridiki mekteplerde qattiq ijra qiliwatqanliqi melum boldi.

Ötken hepte, yeni 4-ayning 28-küni xitaydiki "Dowyin", yeni "Tik-tok" munbirige yollinip, féysbok, tiwittér qatarliq ijtima'iy alaqe munberliride tarqalghan bir sin körünüshide melum mekteptiki Uyghur oqughuchilarning öz siniplirida oqutquchining nazariti astida mejburiy halda su ichiwatqanliqi körsitilgen. Bu sin körünüshi xitayning ramazan teqipliri heqqide jiddiy inkas peyda qildi.

Biz 30-aprél küni Uyghur diyarigha téléfon qilip éniqlash jeryanida ürümchi 23-ottura mektep da'irilirining oqughuchilarni mektepte chüshlük tamaqtin bashqa kechlik tamaqqimu orunlashturghanliqi, tamaq waqtida mexsus oqutquchining oqughuchilarni nazaret qilidighanliqi melum boldi.

23-Ottura mektepning oqughuchilar bölümidin téléfonimizni alghan xitay xadim bilen bolghan söhbitimiz töwendikidek dawamlashti:

Muxbir: yaxshimusiz, bu ürümchi 23-ottura mektepmu?

Xitay xadim: shundaq.

Muxbir: bilmekchi bolghinim, musulmanlarning ramazan éyi bashlandi, oqughuchilar arisida roza tutush ehwalliri barmu?

Xitay xadim: undaq ehwal yoq.

Muxbir: mektep bu ehwalgha qarita tedbir qollandimu? yeni oqughuchilar chüshlük tamaqqa we bashqa pa'aliyetlerge orunlashturuldimu?

Xitay xadim: oqughuchilar chüshte we kechte mektepte tamaq yeydu. Tamaq waqtida mexsus bir oqutquchi nazaret qilidu.

Muxbir: oqutquchilar arisida roza tutush ehwalliri barmu?

Xitay xadim: he, bizning nazaretchi xadimimiz hazir yoq, men sizge uning téléfon nomurini bérey, siz özingiz uningdin ehwal igileng.

Uning mushu jawabidin kéyin téléfonimiz üzülüp ketti we qayta ulanmidi.

Biz yenimu ilgirilep ehwal igilesh üchün qeshqer, xoten qatarliq jenubiy Uyghur rayonidiki ottura-bashlan'ghuch mekteplerge dawamliq téléfon qilghan bolsaqmu, emma mektepler xitayning 1-may emgekchiler bayrimida dem élishqa qoyup bérilgenliki üchün téléfonimizni alidighan adem chiqmidi.

Biz xitay hökümitining bu yilmu ilgirikige oxshash ramazan mezgilide ashxanilarni taqap qoymasliq belgilimisini qandaq ijra qiliwatqanliqini bilish üchün xotendiki melum Uyghur réstoranigha téléfon qilduq. Téléfonni alghan Uyghur mulazimetchi qiz sezgürlükini ipadilep, ramazanliq ibadetlerge alaqidar so'allarning sorilishi bilenla téléfonni üzüwetti.

Emma xoten shehiridiki xoten shixu méhmanxanisining mulazimet munbiridiki xitay mulazimetchi xadim ramazan mezgilidiki zohurluq tamaq we iftarliq tamaq mulazimiti we namaz oqush qatarliq diniy ibadetler heqqidiki so'allirimizgha éhtiyat bilen jawab berdi.

U méhmanxanida nashtiliq heqsiz ikenlikini, méhmanlargha gherbche yémeklik bérilidighanliqi, yémeklik halal-haram dep ayrilmaydighanliqini, eger chet'ellik musulman méhmanlar telep qilsa ulargha zohurluq we iftarliq tamaq teyyarlap bérilidighanliqini bildürdi.

Biz yene bu yil ramazandiki bixeterlik tedbiri heqqide xotendiki melum méhmanxana xadimidin ehwal igileshke tirishtuq. Emma téléfonni alghan xitay mulazimetchi so'allirimizgha jawab bérishni ret qilip, téléfonni qoyuwetti.

Xitay hökümiti yéqinqi yillarda "Qanunsiz diniy pa'aliyetning 28 xil ipadisi", "Diniy ashqunluqning 75 xil ipadisi", dégendek yerlik mizan-belgilimilerni élan qilip, saqal qoyush, hijaplinish, roza tutush, qur'an we bashqa diniy kitablarni saqlash, iptar bérish, du'a-tilawet qilish, zakat we sediqe-pitir bérish qatarliq normal diniy ibadet we diniy qa'ide-yosunlarni chekligen. 2017‏-Yili 4‏-ayda qanun chiqirip, yuqiridiki bir qisim ipadilerni qanun'gha xilap qilmish dep élan qilghan idi.

Chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we Uyghur diniy zatliri xitay hökümitining Uyghurlarning ramazanliq ibadetlirini cheklishige qarita küchlük tenqid hem inkaslarni qayturmaqta

Dunya Uyghur qurultiyi 24-aprél, yeni ramazanning 1-küni bayanat élan qilip, xitay hökümitining yillardin buyan ramazan éyida Uyghurlarning eng eqelliy ramazanliq ibadetlirinimu cheklewatqanliqini qattiq eyiblidi. Bayanatta dunya jama'itini Uyghurlarning diniy erkinliki qattiq basturuluwatqan bu qiyin weziyetke jiddiy diqqet qilishqa chaqirghan idi.

Dunya Uyghur qurultiyi diniy ishlar komitétining mudiri, dunya Uyghur qurultiyining islam dunyasigha mes'ul wekili turghunjan alawudun ziyaritimizni qobul qilip, xitay da'irilirining yillardin buyan Uyghurlarning eng eqelliy ramazanliq diniy ibadetlirini cheklep kelgenlikini qattiq eyiblidi.

Turghunjan ependi yene xitay hökümitining Uyghurlarning diniy étiqadini basturush qilmishigha qarita naraziliq bildürüsh peqet Uyghur teshkilatliriningla wezipisi bolup qalmastin, belki chet'ellerde yashawatqan her bir Uyghurning bir burchi ikenlikini tekitlep ötti.

Toluq bet