Adriyan zénz: xitayning gülchéhreni térorluqqa chétip eyiblishi diqqet qozghashqa tégishlik yéngi tereqqiyat

Muxbirimiz irade
2021-04-13
Share
Adriyan zénz: xitayning gülchéhreni térorluqqa chétip eyiblishi diqqet qozghashqa tégishlik yéngi tereqqiyat "Erkin asiya radiyosi" ning Uyghur bölümining muxbiri gülchéhrening inisi qeyser. 2015-Yili, ürümchi.
Gülchéhre teminligen

Xitay hökümiti 9-april küni béyjingda "Shinjanggha alaqidar mesililer toghrisidiki 7-qéـtimliq axbarat élan qilish yighini" ni chaqirip Chet'ellerdiki musteqil tetqiqat organlirining tutqun qilin'ghan Uyghurlar heqqidiki toplighan sanliq melumatlirini inkar qilghan. Lagér shahitlirini, shundaqla ata-ana, uruq-tughqanlirining iz-dérikini qilghanlarni yalghanchiliq qildi, dep qarilighan. Bular ichide eyni chaghda lagérgha qamalghan apisi we inisi üchün amérika dölet mejliside guwahliq bergen radiyomiz muxbiri gülchéhre qéyummu bar. Diqqet qozghaydighini shuki, xitay da'iriliri gülchéhreni 2017-yili üstidin tutush buyruqi chiqirilghan "Térorluq gumandari" dégen.

Xitay da'iriliri gülchéhre heqqidiki bayanatida mundaq dégen: "Gülchéhre qéyum, ayal, 1973-yili tughulghan, ürümchilik. Hazir u erkin asiya radiyosi Uyghur bölümining muxbiri we xewer riyasetchisi, shundaqla amérika Uyghur jem'iyitining qurghuchi ezasi. 2017-Yili 5-ayning 8-küni u térorluq teshkilatigha qatnashqanliq gumani bilen jama'et xewipsizliki orgini teripidin torda qoghlap tutush tizimlikige kirgüzülgen."

Xitay da'irilirining amérikada muxbirliq bilen shughulliniwatqan we xelq'araliq nopuzluq organlarning axbarat we kishilik hoquq mukapatlirigha érishken gülchéhreni "Térorluq gumandari" dep eyiblishi küchlük ghulghula qozghidi.

Gérmaniyelik tetqiqatchi adriyan zénz xitayning gülchéhreni térorluqqa chétip eyiblishini "Diqqet qozghashqa tégishlik yéngi tereqqiyat" dep eskertti. U mundaq dédi: "Bu diqqet qozghashqa tégishlik yéngi tereqqiyat. Xitay gülchéhreni erkin asiya radiyosining muxbiri, amérika Uyghur birleshmisining ezasi déyish arqiliq bu organlarnimu térorluq bilen eyiblimekchimu. Menche, bu bir yéngi tereqqiyat. Bu xitayning herqandaq qarshiliqni jinayetchi dep qarilash istratégiyesi, uning barliq Uyghurlarni jinayetchi dep qarilawatqanliqining yene bir ispati."

Xitay da'iriliri gülchéhreni yighinda "Téroluq gumandari" dep qarilighan bolsimu, emma uninggha da'ir héchqandaq ispat körsetmigen, uning qaysiy teshkilatqa eza bolghanliqtin 'térorluq teshkilati' gha eza bolush bilen eyiblen'genlikinimu démigen. Biz xitayning amérikadiki elchixanisigha élxet yézip buni sürüshـtürgen bolsaqmu, bir jawab alalmiduq.

Muxbirimiz gülchéhre bügün xitayning özige qaratqan asassz eyibleshlirige inkas qayturdi. U xitayning özige qaratqan bu hujumi uning herqandaq Uyghurni jinayetchi qilip qariliyalaydighanliqining yene bir ispati, dédi.

Xitay da'iriliri bayanatida gülchéhre qéyumni "2018-Yili 7-ayda amérikaning dölet mejlisi xitay ishliri komitétining yighinida söz qilip, ata-anisining lagérgha qamalghanliqini éytti. 2019-Yili 3-ayda'atalmish lagérdin hayat qalghuchilar we a'ilisidikiler lagérgha qamalghanlar süpitide pompéyo bilen körüshti. Emeliyette bolsa uning ata-anisi normal turmush kechürmekte," dégen. Ular buninggha ispat süpitide gülchéhrening apisi chimen'gül zikri we inisi qeyserni ékran'gha chiqirip sözletken. Ulargha özlirining turmushining xatirjemlikini, normal yashawatqanliqini, gülchéhrening qiliwatqanlirining xataliqini dégüzgen.

Gülchéhre xitayning hujumidin heyran qalmighan bolsimu, emma öz iradisige qarshi sözleshke mejburlan'ghan ata-anisi, inisi üchün qattiq ökün'genlikini éytti.

U: "Biz xitaydek bir chong teshwiqat apparatigha qarshi xizmet qiliwatimiz. Mana menmu özüm ishlewatqan shu hékayilerning bir parchisigha aylandim," dédi.

Amérikadiki kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri dériktori sofiy richardson xitayning gülchéhreni "Térorluq gumandari" déyishini qattiq eyiblidi. Uning qarishiche, xitayning gülchéhrening yashinip qalghan apisini sözleshke mejburlishi xitay emeldarlirining néme üchün insanliqqa qarshi jinayet bilen jawabkarliqqa tartilishi kéreklikini ochuq namayen qilip béridiken.

Sofi mundaq dédi: "Menche, birining yashinip qalghan apisini qorqutup sözlitish intayin yirginishlik, nepretlik bir heriket bolush birge u yene xitay hökümitining qanchilik derijide charisizliqini namayen qilidu. Mana bu bizning xitay emeldarliri insaniyetke qarshi jinayet bilen jawabkarliqqa tartilishi kérek, dep telep qilishimizdiki nurghun seweblerning biri."

Sofi richardson axbarat we uchur erkinliki mewjut döletlerde xelqlerning öz aldigha heqiqet üstide izdinish hoquqi we qabiliyiti mewjutluqini eskertti. U yene mundaq dédi: "Xitay néme déyishidin qet'iynezer, uning sözige héchkim ishenmeydu. Kishiler xitay hökümiti ilgiri sürgenlerdin bek, gülchéhrege oxshash tonulghan, hörmetke sazawer we shundaqla öz saheside mukapatlargha érishken birige ishinidu. Uning üstige xitayning öz dölitidiki we chet'ellik muxbirlargha tutqan düshmenlerche pozitsiyisi hemmige ayan."

Derweqe, gülchéhre özining xizmiti seweblik "Xelq'araliq magnétiskiy adalet herikiti" teripidin tarqitilidighan "Sérgiy magnétiski kishilik hoquq mukapati", "Xelq'ara ayallar axbarat fondi" tesis qilghan "Axbaratchiliqtiki jasaret mukapati" qatarliq nopuzluq mukapatlargha érishken. U shundaqla yene "Oslo erkinlik munbiri" qatarliq nopuzluq yighinlargha sözligüchi bolup qatnashqan idi.

Erkin asiya radiyosining bashliqi beyfang xitay hökümitining gülchéhrege qaratqan hujumini eyiblep élan qilghan bayanatida "Erkin asiya radiyosi herqandaq chet'el hökümiti yaki organlirining Uyghur muxbirlirimizgha yaman gherez bilen parakendichilik sélishini we nishan'gha élishini eyibleydu," dédi. U 2017-yili erkin asiya radiyosi muxbirliri rayonda yüz bériwatqan zulumni dunyagha tunji bolup ashkarilighanliqi üchün xitay hökümitining pewqul'adde bésimigha duch kelgenlikini, ularning a'ile-tawabi'atlirini türmige tashlighanliqini we hetta ulargha yalghan töhmetlerni chaplighanliqini eskertip: "Xitay hökümiti bu arqiliq ularni jimiqturmaqchi boldi. Emma buwijdansizlarche qorqutush herikiti kargha kelmidi," dédi.

Merkizi nyu-yorktiki xelq'ara kishilik hoquq fondimu xitay hökümitining gülchéhrening a'ile-tawabi'atini qollinip turup qilghan hujumini eyiblidi.

Xitay hökümiti béyjingda échilghan 7-nöwetlik axbarat yighinida gülchéhredin sirt, lagér shahitliri zumret dawut, méhrigül tursun, tursun'ay ziyawudun, gülzire awulqanqizi qatarliq lagér shahitlirigha töhmet chaplighan hem shundaqla ata-ana, uruq-tughqanlirining iz-dérikini qiliwatqan firqet jewdet, mamutjan, quzzat altay, zemire iminjan, arafat erkinlerning "Yalghan guwahliq" berginini ilgiri sürgen. Shu kündiki axbarat yighinida lagérlargha qamalghanlargha a'it sanliq melumatlarni yighiwatqan, xelq'arani ispatlar bilen teminlewatqan, tetqiqat qiliwatqan organ we shexsilerni asasliq hujum nishani qilghan.

Axbarat yighinida xitay munularni dégen: "Yéqinqi yillardin buyan, xelq'aradiki xitaygha qarshi bir qisim küchler atalmish 'shinjang sanliq melumat türi', 'ziyankeshlikke uchrighuchilar sanliq melumat ambiri' we'Uyghur ötkünchi mezgil edliyelik sanliq melumat ambiri'ni oydurup chiqardi. Atalmish shinjanggha alaqidar sanliq melumat ambiridiki bir qisim 'guwahchilar emeliyette amérika we gherbtiki xitaygha qarshi küchler teripidin yallan'ghan, chégra sirtida shinjanggha qara chaplashqa tayinip kün kechüridighan artislardur."

Tetiqatchi adriyan zénz xelq'araning xitay hökümitining gülchéhre qatarliqlargha qolliniwatqan bu istratégiyesini nezerde tutup turup, Uyghurlarni qoghdash üchün yenimu köp tedbir qollinishi kéreklikini bildürdi. U mundaq dédi: "Buningdin qarighanda, Uyghurlar xelq'ara jem'iyetning yenimu köp yardimige, küchlük qollishigha muhtaj. Ular yashawatqan döletliride xitayning parakende qilishidin qutulush üchün küchlük qoghdilishi kérek. Bu xitay hökümitining Uyghurlarni biwaste zerbe bérish nishanigha aylandurup, ularni jinayet bilen eyiblep basturuwatqanliqining yene bir pakiti."

Amérika qatarliq démokratik ellerde xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqi we mejburiy emgek siyasiti küchlük eyibleshke duch kelmekte we bu wejidin xitay üstidiki bésimmu kücheymekte. Amérika, kanada we gollandiye Uyghur qirghinichliqini békitkendin kéyin yenimu köp döletlerning bu heqte qarar élishqa teyyarliniwatqanliqi we 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini boyqut qilish chaqiriqliriningmu künsayin küchiyiwatqanliqi melum.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet