“роһи сағламлиқ тәшәббуси” гурупписи: “диний етиқад бизни күчләндүриду”

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2024.03.28
religious-symbols-diniy-itiqad-belgiliri Диний етиқад бәлгилири
psychreg.org

Хитай һакимийитиниң уйғурларға қаратқан ирқий қирғинчилиқи уйғур районидики уйғурларни биваситә зиянкәшликкә учратқан болса, муһаҗирәттики уйғурлар юртида қалған ата-ана, қериндашлириниң намәлум тәқдиридин ғәм-әндишә қилиш сәвәблик түрлүк писхикилиқ бесимларға вә мәсилиләргә дуч кәлмәктә. Америкадики уйғур тәшкилатлири бу мәсилигә җиддий қарап, муһаҗирәттики уйғурларға писхикилиқ ярдәмдә болуш үчүн “роһи сағламлиқ тәшәббуси” намида мәхсус бир гуруппа қурған.

Мәзкур гуруппа 27-март күни, йәни рамизанниң 17-күнидә “шәхсий етиқад бизни қандақ күчләндүриду” дегән темида ислам, хиристиян вә йәһудий денидики паалийәтчиләрни тәклип қилип тор муһакимә йеғини өткүзгән. Мәзкур йиғинда америкадики “хәлқара тинчлиқ катализатори” ғәрбий шимал районлуқ шөбисиниң директори доктор бил кларк (Bill Clark) , “дуня йәһудийлар көзитиш тәшкилати” ниң сабиқ иҗраийә директори серина оберстен (Serena Oberstein) вә “уйғур кишилик һоқуқ қурулуши” ниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмсидин ханим қатарлиқлар америка уйғур бирләшмисиниң рәиси әлфидар илтәбир ханимниң риясәтчиликидә өз қарашлирини оттуриға қойған. Улар бирдәк ирқий қирғинчилиққа учраватқан уйғурларниң роһи җәһәттики бесимлириға тақабил турушта диний етиқадниң наһайити муһим рол ойнайдиғанлиқини тәкитлигән.

Зубәйрә шәмсидин ханим сөзидә диний етиқадниң интайин муһимлиқини тәкитлиди. У 30 йилдин буян елип бериватқан сиясий паалийәтлири җәрянда, мусулман болғанлиқиниң өзини роһи җәһәттин һәр заман күчлүк һес қилдурған әң муһим амил икәнликини баян қилди. У сөзиниң давамида, уйғур миллитиниң ирқий қирғинчилиқтин ибарәт бу қабаһәтлик күнләрдә таянған чидамчанлиқи вә сәвр-тақитидә диний етиқадниң һәл қилғуч рол ойниғанлиқни тәкитләп өтти.

Бил кларк әпәнди йиғин җәрянида “инҗил” вә “тәврат” тин нәқил кәлтүрүп, мунуларни баян қилди: “бизниң муқәддәс китаблиримизда ‛яратқучини пүтүн қәлбиңлар билән яхши көрүңлар, қошнаңларни худди өзүңларни яхши көргәндәк яхши көрүңлар‚ дейилгән. Һәр даим ‛ким бизниң қошнимиз болиду‚ дегән соал сорилиду. Уйғурлар һазир ирқий қирғинчилиққа учраватиду. Бундақ әһвалда уйғурлар бизниң ‛қошна‚ миз һесаблиниду. 20-Әсирдә йүз бәргән йәһудий чоң қирғинчилиқи вақтида явропадики йәһудийларниң қошнилиридин пәқәт бир қанчә пирсәнт кишиләрла йәһудийларға ярдәм қилған. Ашу вақитта қирғинчилиққа сүкүт қилғанлар әмәлийәттә қирғинчилиққа йол ечип бәргәнләр иди; йәһудий қошнилириға ярдәм қилған хиристиянлар өзиниң етиқади бойичә яратқучисиниң әмрини орундап, қошнисиға ярдәм қилғанлар иди. Әмди һазир биз бу тарихтин дәрс елип, ирқий қирғинчилиққа йол қоймаслиқимиз, уйғур ‛қошна‚ лиримизға ярдәм қилишимиз керәк. ”

Серина оберстен ханим бил кларк әпәндиниң сөзлиригә тамамән қошулидиғанлиқини билдүрди. У уйғурларға ярдәм қилиш үчүн әмәлий һәрикәткә өтүшниң муһимлиқини тәкитлиди: “әлвәттә, ирқий қирғинчилиқ бир-биригә охшимайду. Лекин бейҗиң әйни вақиттики берлинға охшаш истратегийә қоллиниватиду. Берлинму дунядики образини тикләш үчүн иқтисадий күчини қолланған. Бейҗиңму уйғур мәҗбурий әмгики арқилиқ ишләпчиқарған мәһсулатлирини дуняниң һәрқайси җайлириға експорт қиливатиду. Миңлиған ширкәтләр уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ ишләпчиқириш зәнҗиригә бағланған. Биз, җүмлидин мән бир истемалчи болуш сүпитим билән уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ мәһсулатларни байқут қилиш арқилиқ, уйғурларға ярдәм қилалаймән, дәп қараймән. Өзимизниң һекайисини аңлатқан вақтимизда, уйғур ирқий қирғинчилиқини дуняға аңлитишимиз керәк. Қайси дөләттә туруватқан болушимиздин қәтийнәзәр, бир-биримизниң әһвалидин хәвәрдар болушимиз, өзара ярдәмдә болушимиз керәк. Биз бир-биримизни чүшәнгәнсери,  гәрчә охшимиған динларға етиқад қилсақму, әмәлийәттә охшаш инсан икәнликимизни һес қилалаймиз, шундақла һәмкарлишип әмәлий һәрикәт қилалаймиз.”

Ахирида зубәйрә шәмсидин ханим муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң роһи сағламлиқидики мәсилиләрниң бәзи сәвәблирини чүшәндүрүп өтти. У, уйғурларниң мусулман болуш сүпити билән “аллаһниң синақлири” дәп билгән бу еғир күнләрдин һаман өтүп кетәләйдиғанлиқиға болған ишәнчисини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.