Sabitjan babajanof: “Men eserlirim arqiliq wetinimge qayttim!”

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2021-09-06
Share
Sabitjan babajanof: “Men eserlirim arqiliq wetinimge qayttim!” Péshqedem ressam sabitjan babajanofning “Qaytish” dep atalghan resim körgezmisining lénta késish murasimi. 2021-Yili 3-séntebir, bishkek.
RFA/Féruze

Uyghur élida Uyghur milliy kimliki éghir tehditke uchrawatqan bu künlerde qirghizistan paytexti bishkek shehiride Uyghur diyarigha béghishlanlghan mexsus resim körgezmisi échildi.

“Qaytish” dep atalghan mezkur resim körgezmisi 3-séntebirdin 17 séntebirghiche dawam qilidiken. Péshqedem ressam sabitjan babajanof mezkur resim körgezmisini özining 80 yilliq tewelludigha toghra keltürgen hem shundaqla Uyghur diyarini xatirilishke béghishli'ighan.

Radiyomiz ziyaritimizni qobul qilghan ressam sabitjan babajanof, özining resim ijadiyitide köprek ana topraq témiliri hem özining weten séghinish tuyghulirini eks-ettürgenlikini, bolupmu özining weten'ge qaytish arzusini ipade qilghanliqini tekitlidi.

Péshqedem ressam sabitjan babajanofning “Qaytish” dep atalghan resim körgezmisi kelgen yash-ösmürler. 2021-Yili 3-séntebir, bishkek.
Péshqedem ressam sabitjan babajanofning “Qaytish” dep atalghan resim körgezmisi kelgen yash-ösmürler. 2021-Yili 3-séntebir, bishkek.

Sabitjan babajanof 1941-yili ghulja shehiride tughulghan iken. Uning bowisi salijanbay babajanof 1944-yilidiki milliy azadliq inqlabiqa aktip qatniship, sabiq sherqiy türkistan jumhuriyiti yer-su idarisining bashliqi wezipisini ötigen iken. 1950-Yillarning bashlirida xitay kommunistlirining sherqiy türkistanda yürgüzgen basturush siyasetlirining küchiyishi netijiside, köpligen Uyghurlar sabiq sowét ittipaqigha köchüp kétish mejburiyitide qalghan iken. Buning bilen yash sabitjan babajanof 1955-yili ata-bowiliri bilen bille qirghizistanning talas oblastigha köchüp chiqip, kirow rayonidiki shéker yézisigha orunlashqan iken.

Sabitjan babajanof gerche grafik ressam dep qaralsimu, emma uning ijadiyet témisi asasliqi Uyghur éli we ana weten témilirigha béghishlan'ghanliqi melum. Bu qétimqi resim körgezmiside Uyghur xelqining medeniyet en'eniliri, ijtima'iy turmushi we Uyghur meshhurlirining resimliri alahide salmaqni igiligen. Ularning ichide yüsüp xas hajip, mehmut qeshqeri, lutpulla mutellip, nuzugum qatarliq tarixiy shexslerning portéritliri, “Turpan karwanliri”, “Tögiler”, “Kariz” qatarliq témilardiki resimliri muzéyning tamlirini zinnetlep, körürmenlerni jelp qilghan.

Mezkur körgezme qirghizistan döletlik sen'et muzéyda uyushturulghan.

Mezkur resim körgezmisige qirghizistanning sabiq tashqiy ishlar ministiri esqer aytmatow, sabiq ma'arip we ilim-pen ministiri, proféssor ishen'gül boljurowa, qirghizistan we rusiye sen'itige emgek singdürgen pa'aliyetchi assol moldokmatowa, tibbiy penler doktori, proféssor bextiyar baqiyéw, qirghizistan Uyghurliri “Ittipaq” jem'iyitining re'isi esqer qasimow, shundaqla qirghizistanda turushluq amérika we rusiye elchixanilirining wekilliri, qirghizistan süretchiler ittipaqining wekilliri, muxbirlar we köp sanda jem'iyet ezaliri qatnashqan.

Körgezmining resmiy qismida söz qilghan proféssor ishen'gül boljurowa, ressamning eserliride weten hesritining éniq teswirlen'genligini tekitlep, mundaq dédi: “Méning pikrimche, ijatkarlar we ressamlar talantliq insanlardur. Ular hayatining éghir peytlerde, bexitliq bolghan chaghlirida yaki özining a'ilisi we dostliri bilen birge bolghan makanlarda ijadiyet ilhami we küch izdeydu. Qéni, qaranglarchu, sabitjan akining resimlirige! bu turpan, otluq turpan! bu shéker yézisi! men oylaymenki, ressam Uyghur döliti qurulidighan bir kélechekni séghinip, wetinige bolghan séghinishlirini öz eserliride teswirligen. U néme sewebtin aytmatowning eserlirini öz resimliride janlandurdi? bu peqet aytmatowning ulughluqi emes, belki u xitaydin köchüp chiqqanda aytmatowning azabini öz kechmishliri arqiliq hés qilghan. Uningdiki shu échinish we hesret tuyghuliri uning resim eserliride öz e'ipadisini tapqan.”

Mezkur körgezmige qatnashqan proféssor bextiyar baqiyéw, radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining sabitjan babajanofning eserliridin qattiq tesirlen'genligini tekitlep ötti.

Bir qisim közetküchilerning éytishiche, Uyghur élidiki mekteplerde Uyghur til-edebiyati resmiy ders qilip ötülmigen shara'itta, Uyghur perzentliri öz tarixiy meshhurlirini we milliy medeniyet en'elirini bilish hemde ulardin öginish pursitidin mehrum qaldurulidiken. Körgezmini ziyaret qilghan sen'et söyer sha'ir osmanjan turdi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, “Sabitjan babajanofning resimliri yashlargha ümid we tarixtin ibret béridu,” dédi.

Sabitjan babajanof qirghizistan Uyghurlirining sen'et bayriqi bolup, uning Uyghur xelqining medeniyet-sen'et mirasliri we edep-exlaq enenisini ilgiri sürüshke qoshqan töhpiliri üchün, qirghizistan Uyghurliri “Ittipaq” jem'iyiti teripidin “Éhsan” médali bilen mukapatlan'ghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet