“Shinjang saqchi instituti” ning mexsus Uyghur tilliq xitay saqchilirini terbiyelishidiki meqset néme?

Washin'gtondin muxbirimiz gülchéhre teyyarlidi
2024.06.14
saqchi-instituti-mektipi-1024 “Shinjang saqchi instituti” ning chong derwazisi. 2014-Yili 5-yanwar, ürümchi
wikipedia.org

 Uyghur rayoni merkizi ürümchide qurulghan shinjang saqchi institutining 2024-yilliq oqughuchi qobul qilish élanidin melum bolushiche, bu yil mezkur mektep 1213neper oqughuchi qobul qilidighan bolup, buning ichide, “Az sanliq millet til we edebiyati” fakultéti dep isim qoyulghan, qoshumche Uyghur til-edebiyati dep izahat bérilgen kesipke, bu yil qobul qilinidighan nishanliq terbiyelesh obyéktlirining sani 60 neper bolup, bular xitay miqyasidin qobul qilinidiken.

Nishanliq terbiyelinidu, milliti xitay bolushi shert

Bu heqte tepsiliy melumat élish üchün shinjang saqchi instituti 2024-yilliq oqughuchi qobul qilish élanida temin étilgen téléfon nomurigha urghan téléfonimiz ulandi. Wang famililik biri özini bu mektepning oqughuchi élishqa mes'ul oqutquchisi dep tonushturdi. Biz uningdin bu yil ichkiri ölkilerdin Uyghur tili edebiyat fakultétigha iltimas qilishta qandaq shertlerni hazirlash kéreklikini soriduq.

Wang hayajan bilen bu fakultétning pütün xitaydiki aliy mektepke imtihan bergen oqughuchilar üchün tépilmas bir purset ikenlikini sözlep ketti.

Wang: “Siz bu kesipte oqushqa iltimas qilmaqchimu? shertlerni qisqiche chüshendürüp ötey, he, shinjang saqchi institutining Uyghur til-edebiyati fakultétigha iltimas qilghuchi oqughuchilargha bashqa saqchi mekteplerge oxshash siyasiy sapa ölchemliridin bashqa siyasiy arqa körünüshigimu yuqiri ölchem qoyulidu. Choqum partiye ezasi yaki ittipaq ezasi bolushi kéreklikidek sherti bar, bu yil her bir ölke we biwasite qarashliq sheherlerge ikkidin san bérildi. Toluq ottura mektepni püttürgen bolushi kérek, emma Uyghur tili öginidighan bolghachqa, milliti xitay bolushi shert. Heqsiz oqutulidu.

 U bu yerde gépini yuqiriraq awazda tekrarlidi:

U mundaq dédi: “Ésingizde ching saqlang-he, ürümchidiki bu shinjang saqchi institutining Uyghur tili kespi, pütün memliket boyiche saqchi mektepler ichide birdin bir heqsiz oqutidighan kesip. Yene bir yaxshi teripi, bu kesipke qobul qilin'ghan oqughuchilar döletlik bir tutash aliy mektep imtihanidin ötüp kirgendin kéyin, oqush püttürgende döletlik bir tutash kadirla imtihanigha qatnashmisimu bolidu, biraqla dölet kadiri süpitide döletning jama'et xewpsizlik tarmaqlirida saqchi kadiri bolup xizmetke chüshidu” .

Muxbir : undaqta bu Uyghur tili kespini püttürgen oqughuchilarning kelgüside xizmet tépish pursiti cheklik bolup qalmamdu?

Wang: saqchiliqqa imtihan bergen, emma bu kesipni oqusa xizmet tapalmasliqtin endishe qiliwatqan oqughuchilargha deydighinim. Her yili oqush püttürgen oqughuchilarning adette köngüldikidek xizmet tépish nisbiti %95 tin ashidu. Shunga saqchi mekteplirini tallighan iltimas qilghuchi oqughuchilarning bularni aydinglashturuwalghandin kéyin, peytni ching tutup shinjang saqchi institutining Uyghur tili kespige iltimas qilishini ümid qilimen-he, emise shundaq bolsun.

U bizning néme üchün xitaydin we milliti xitay bolush shert qilinidighanliqi heqqide we bashqa so'allirimizgha jawab bermidi.

70 Yilda 200 ming saqchi

Shinjang saqchi institutining toridin ashkarilan'ghan uchurlargha qarighanda, bu mektepning tüp wezipisi, xitay hökümitining “Shinjangni idare qilish istratégiyesi” ni toluq we toghra yolgha qoyup, puxta igilesh kérek. Omumiy nishani bolsa, “Shinjang xizmitining telipige masliship shinjangning ijtima'iy muqimliqigha mulazimet qilish, shinjangning ammiwi bixeterlik kapaliti üchün xizmet qilish, partiye we xelqning sadiq qoghdighuchilirini yétishtürüsh shinjang jama'et xewpsizlikining tömür armiyesini qurush üchün tirishish” iken

Munasiwetlik höjjetlerdin melumki ürümchidiki shinjang saqchi instituti 1950-yili qurulghan bolup, bu institut qurulghan 70 yildin buyan, xitay kompartiyesining Uyghur diyaridiki hakimiyitini qoghdaydighan 200 mingdin artuq jama'e xewpsizlik xadimlirini terbiyelep chiqqan. Bu saqchi terbiyeleydighan kespiy mektepning, xitay saqchilarni Uyghur til-edebiyati boyiche mexsus terbiyeleydighan fakultét 2010-yili martta resmiy qurulghan. Bu fakultét tesis qilin'ghandin buyan her yili bir sinip oqughuchi qobul qilip kelmekte iken. Shundaqla xitay miqyasida her qaysi ölkilerdin bir yaki ikki adem qobul qilinidiken.

Mundaq mexsus Uyghur tili boyiche xitay oqughuchilarni terbiyelesh kesipliri köp yillardin buyan shinjang uniwérsitéti qatarliq bezi uniwérsitétlardimu yolgha qoyulup kélin'genidi. Emma shinjang saqchi institutining mexsus xitaylar üchün bundaq kesipni tesis qilip peqetla saqchi, jama'et xewpsizliki shuningdek döletning bixeterlik organlirida xizmet qilidighan xadimlarni terbiyelishidiki tüp nishan néme?

Burun shixenzidiki aliy mektepte til oqutush xizmiti bilen shughullan'ghan, amérikadiki Uyghur siyasiy analizchilardin ilshat hesen ependi xitayning emeliyette mezkur saqchi mektepni qurushning aldidila Uyghur diyaridiki xitay jasusluq organlirigha, xitaylarni mexsus Uyghur tilida terbiyelesh üchün, bir qanche aliy mektepning til fakultétida mexsus Uyghur tili siniplirini échip kelgenliki, 2010-yilida bu saqchi mektepte mexsus bundaq bir fakultétining tesis qilinishining xitayning “Shinjangni bashqurush” siyasitige mas halda otturigha chiqqanliqini bildürdi.

Ilshat ependining qarishiche, xitayning bu kesipke peqetla xitaylarni xitay ichkiri ölkiliridin nishanliq qobul qilishi Uyghur diyari we Uyghur xelqige héchqandaq héssiy baghlinishi yoq xitaylarning téximu qattiq basturush élip baralaydighanliqini küzde tutqan. Bu yene bir tereptin xitayning Uyghur kadir we saqchilargha menggü ishenmeydighanliqinimu körsitip béridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.