Хитай һөкүмити саттар савут вә “уйғур әдәбияти дәрслик түзүш гурупписи” һәққидә бир қисим учурларни ашкарилиған

Обзорчи ялқун рози әпәнди(солда), уйғур аптоном районлуқ маарип назаритиниң сабиқ назири саттар савут әпәнди(оңда).

1-Март күни бейҗиңда өткүзүлгән “69-қетимлиқ шинҗаңға даир ахбарат елан қилиш йиғини” да, ма шиңруй уйғур аптоном районлуқ парткомниң секритари болған дәврдиму хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситиниң өгәрмәйдиғанлиқидин сигнал берилгән.

Анализчиларниң билдүрүшичә, бу қетимлиқ ахбарат елан қилиш йиғинида илгирики кона муқамлар қайта тәкрарланған. Әмма ахбарат елан қилиш йиғинида, тутқундики уйғур аптонум раюнлуқ маарип назаритиниң сабиқ назири саттар савут вә у йетәкчилик қилған “уйғур әдәбияти дәрслик түзүш гурупписи” делоси һәққидә тунҗи қетим ашкариланған бир қисим учурлар диққәт қозғайдикән.

Ахбарат елан қилиш йиғинида уйғур аптоном районлуқ йоқири сот мәһкимисиниң муавин башлиқи ваң лаңтав мәзкур дело һәққидә тохтилип, 2000-йлларниң башлирида түзүлгән “оттура-башланғучә мәктәпләр үчүн уйғур әдәбияти дәрслики” ниң уйғур яш-өсмүрлирини “хитай

Кимликлидин йирақлаштуруш” ни мәқсәт қилип түзүлгәнлики, мәзкур дәрсликләрдә “миллий бөлгүнчилик, диний әсәбийлик, терорлуқ вә дөләтни парчилаш” идийәсини тәрғип қилидиған 84 парчә текистниң мәвҗутлуқини, бу дәрсликләрниң “13 йилда 2 милйон 300 миң уйғур өсмүрни зәһәрлигәнлики” ни билдүргән.

Мәзкур ахбарат елан қилиш йиғинида исми тилға елинған, “миллий бөлгүнчилик, диний әсәбийлик вә дөләтни парчилаш” җинайити билән әйибләнгән ялқун розиниң 2016-йили 12-айниң ахири тутқун қилинғанлиқи, кейинчә униңға 15 йиллиқ қамақ җазаси берилгәнлики ашкариланған иди.

Ялқун розиниң америкадики оғли камалтүрүк ялқун радийомиз зияритимизни қобул қилип, дадиси һәққидә мәлумат бәрди

Камалтүрк аввал хитай һөкүмитиниң 1-март күни бейҗиңда ечилған “69-қетимлиқ шинҗаңға даир ахбарат елан қилиш йиғини” да, тутқундики маарип назаритиниң сабиқ назири сатар савут, шинҗаң маарип нәшриятиниң сабиқ башлиқи абдуразақ сайим, дәрслик гурупписиниң тәһрирлиридин дадиси ялқун рози вә ваһитқан осман қатарлиқларниң исмини алаһидә тилға елип чүшәндүрүш беришкә мәҗбур болушида, нөвәттә барғанчә күчийиватқан хәлқара бесимниң сәвәб болғанлиқини билдүрди.

Камалтүрүкниң тәкилишичә, “уйғур әдәбият дәрслики” сәвәблик наһәқ тутқун қилинған вә еғир җазаша һөкүм қилинған маарип назаритиниң сабиқ назири саттар савут вә дадиси ялқун розиларға артилған аталмиш “миллий бөлгүнчилик, диний әсәбийлик, терорлуқ вә дөләтни парчилаш” җинайити, пүтүнләй төһмәт икән.

Камалтүрк “уйғур әдәбияти дәрслики” түзүлгән әйни дәвр һәққидиму тохтилип өтти.

Униң билдүрүшичә, 2000-йилларниң башлирида хитай маарип менистерлиқиниң тәстиқи билән пидагогика қаидисигә уйғун қилип түзүлгән вә нәшр қилинған “уйғур әдәбияти” дәрсликлири, әмәлийәттә хитай маарип министерлиқиниң дәрслик бәлгилимилири бойичә түзүлгән икән. Шуңа бу дәрсликләрни түзүшкә қатнашқан уйғур зиялилириға артилған “җинайәтләр” хәлқара қануний бәлгилимиләргә хилап болупла қалмастин, бәлки хитайниң өзиниң дөләт қануниғиму хилап икән.

Германийәдики уйғур паалийәтчилиридин мустәқил анализчи әнвәр әхмәт әпәндиму зияритимизни қобул қилди. У 1-март күни бейҗиңда ечилған “69-қетимлиқ шинҗаңға даир ахбарат елан қилиш йиғини” да, “уйғур әдәбият дәрслики” түзүшкә рәһбәрлик қилған сабиқ назир саттар савут вә дәрслик түзүш гурупписидики ялқун, рози, ваһитҗан осман қатарлиқ зиялилар һәққидики әйибләшләргә алаһидә диққәт қилғанлиқини билдүрди.

Әнвәр әхмәт өзиниң “үрүмчи кәчлик гезити” дә мухбир болуп ишлигән мәзгиллиридә “уйғур әдәбият дәрслики” ни түзүшкә қатнашқан шаир ваһитҗан осман билән йеқин достлуқ мунасивитидә болғанлиқи вә маарип назаритиниң назири саттар савутниму көп қетим зиярәт қилғанлиқини тилға алди.

Әнвәр әхмәт әпәндиниң билдүрүшичә, уйғур миллитиниң сәркилиридин һесаблинидиған бу зиялиларниң хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинип җазалинишиға улардики өз миллитигә болған сөйгү, уйғур әвлатлириға болған мәсулийәтчанлиқ вә милләткә башламчилиқ қилалайдиған роһ сәвәп болған икән.

Әнвәр әхимәт әпәндиниң тәкитлишичә, хитай һөкүмитиниң мәқсити уйғурларға қарита ирқий қирғинчилиқ йүргүзүш билән бирликтә йәнә уйғурларни мәдәнийәт җәһәттин пүтүн милләт бойичә хитайлаштуруп йоқитишни әмәлгә ашуруш икән. Шундақ болғини үчүн уйғур хәлқигә йетәкчилик қилалайдиған уйғур зиялилири хитай һөкүмитиниң нәзәридә әң чоң тосалғу һесабланған вә йоқитиш обйектиға айланған икән.