Xitay hökümiti sattar sawut we “Uyghur edebiyati derslik tüzüsh guruppisi” heqqide bir qisim uchurlarni ashkarilighan

Obzorchi yalqun rozi ependi(solda), Uyghur aptonom rayonluq ma'arip nazaritining sabiq naziri sattar sawut ependi(ongda).

1-Mart küni béyjingda ötküzülgen “69-Qétimliq shinjanggha da'ir axbarat élan qilish yighini” da, ma shingruy Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékritari bolghan dewrdimu xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitining ögermeydighanliqidin signal bérilgen.

Analizchilarning bildürüshiche, bu qétimliq axbarat élan qilish yighinida ilgiriki kona muqamlar qayta tekrarlan'ghan. Emma axbarat élan qilish yighinida, tutqundiki Uyghur aptonum rayunluq ma'arip nazaritining sabiq naziri sattar sawut we u yétekchilik qilghan “Uyghur edebiyati derslik tüzüsh guruppisi” délosi heqqide tunji qétim ashkarilan'ghan bir qisim uchurlar diqqet qozghaydiken.

Axbarat élan qilish yighinida Uyghur aptonom rayonluq yoqiri sot mehkimisining mu'awin bashliqi wang langtaw mezkur délo heqqide toxtilip, 2000-yllarning bashlirida tüzülgen “Ottura-bashlan'ghuche mektepler üchün Uyghur edebiyati dersliki” ning Uyghur yash-ösmürlirini “Xitay

Kimliklidin yiraqlashturush” ni meqset qilip tüzülgenliki, mezkur dersliklerde “Milliy bölgünchilik, diniy esebiylik, térorluq we döletni parchilash” idiyesini terghip qilidighan 84 parche tékistning mewjutluqini, bu dersliklerning “13 Yilda 2 milyon 300 ming Uyghur ösmürni zeherligenliki” ni bildürgen.

Mezkur axbarat élan qilish yighinida ismi tilgha élin'ghan, “Milliy bölgünchilik, diniy esebiylik we döletni parchilash” jinayiti bilen eyiblen'gen yalqun rozining 2016-yili 12-ayning axiri tutqun qilin'ghanliqi, kéyinche uninggha 15 yilliq qamaq jazasi bérilgenliki ashkarilan'ghan idi.

Yalqun rozining amérikadiki oghli kamaltürük yalqun radiyomiz ziyaritimizni qobul qilip, dadisi heqqide melumat berdi

Kamaltürk awwal xitay hökümitining 1-mart küni béyjingda échilghan “69-Qétimliq shinjanggha da'ir axbarat élan qilish yighini” da, tutqundiki ma'arip nazaritining sabiq naziri satar sawut, shinjang ma'arip neshriyatining sabiq bashliqi abdurazaq sayim, derslik guruppisining tehrirliridin dadisi yalqun rozi we wahitqan osman qatarliqlarning ismini alahide tilgha élip chüshendürüsh bérishke mejbur bolushida, nöwette barghanche küchiyiwatqan xelq'ara bésimning seweb bolghanliqini bildürdi.

Kamaltürükning tekilishiche, “Uyghur edebiyat dersliki” seweblik naheq tutqun qilin'ghan we éghir jazasha höküm qilin'ghan ma'arip nazaritining sabiq naziri sattar sawut we dadisi yalqun rozilargha artilghan atalmish “Milliy bölgünchilik, diniy esebiylik, térorluq we döletni parchilash” jinayiti, pütünley töhmet iken.

Kamaltürk “Uyghur edebiyati dersliki” tüzülgen eyni dewr heqqidimu toxtilip ötti.

Uning bildürüshiche, 2000-yillarning bashlirida xitay ma'arip ménistérliqining testiqi bilen pidagogika qa'idisige uyghun qilip tüzülgen we neshr qilin'ghan “Uyghur edebiyati” derslikliri, emeliyette xitay ma'arip ministérliqining derslik belgilimiliri boyiche tüzülgen iken. Shunga bu dersliklerni tüzüshke qatnashqan Uyghur ziyalilirigha artilghan “Jinayetler” xelq'ara qanuniy belgilimilerge xilap bolupla qalmastin, belki xitayning özining dölet qanunighimu xilap iken.

Gérmaniyediki Uyghur pa'aliyetchiliridin musteqil analizchi enwer exmet ependimu ziyaritimizni qobul qildi. U 1-mart küni béyjingda échilghan “69-Qétimliq shinjanggha da'ir axbarat élan qilish yighini” da, “Uyghur edebiyat dersliki” tüzüshke rehberlik qilghan sabiq nazir sattar sawut we derslik tüzüsh guruppisidiki yalqun, rozi, wahitjan osman qatarliq ziyalilar heqqidiki eyibleshlerge alahide diqqet qilghanliqini bildürdi.

Enwer exmet özining “Ürümchi kechlik géziti” de muxbir bolup ishligen mezgilliride “Uyghur edebiyat dersliki” ni tüzüshke qatnashqan sha'ir wahitjan osman bilen yéqin dostluq munasiwitide bolghanliqi we ma'arip nazaritining naziri sattar sawutnimu köp qétim ziyaret qilghanliqini tilgha aldi.

Enwer exmet ependining bildürüshiche, Uyghur millitining serkiliridin hésablinidighan bu ziyalilarning xitay hökümiti teripidin tutqun qilinip jazalinishigha ulardiki öz millitige bolghan söygü, Uyghur ewlatlirigha bolghan mesuliyetchanliq we milletke bashlamchiliq qilalaydighan roh sewep bolghan iken.

Enwer eximet ependining tekitlishiche, xitay hökümitining meqsiti Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq yürgüzüsh bilen birlikte yene Uyghurlarni medeniyet jehettin pütün millet boyiche xitaylashturup yoqitishni emelge ashurush iken. Shundaq bolghini üchün Uyghur xelqige yétekchilik qilalaydighan Uyghur ziyaliliri xitay hökümitining nezeride eng chong tosalghu hésablan'ghan we yoqitish obyéktigha aylan'ghan iken.