Ikki Uyghur sha'irning shé'irliri türk dunyasining nadir shé'irliri toplimigha kirgüzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2023.02.01
turk-dunyasi-shairliri-abdushukur-muhemmed-1.jpg Ezerbeyjanda neshr qilinidighan türk dunyasi sha'irliri toplimi BUTA6 ning muqawisi. 2023-Yili yanwar.
RFA/Arslan

Ezerbeyjanda neshr qilinidighan türk dunyasi sha'irlirining shé'irlar toplimi BUTA6 gha shiwétsiyede yashawatqan Uyghur sha'iri abdushükür muhemmedning “Qish” namliq shé'iri, türkiyede yashaydighan Uyghur sha'ire amine wayitning “Hesret” qatarliq shé'irliri we qisqiche terjimihali kirgüzüldi.

Ziyaritimizni qobul qilghan abdushükür muhemmed ependining bildürüshiche, merkizi ezerbeyjandiki “Ziyaliylar ojaghi ijtima'iy birliki” namda chong bir jem'iyet bolup, bu jem'iyetning qarmiqida 2016-yilidin bashlap türk dunyasi sha'irliri namda shé'irlar toplimi neshr qilmaqta iken, bu jem'iyet her yili bir san we her sanda türk dunyasigha tewe 20 etrapida türkiy sha'irlarning ijadiyet shé'irliri, terjimihali resimliri bilen qoshup élan qilinidiken. Bu jem'iyet türk dunyasi sha'irliri namdiki toplamni jem'iy 12 san chiqirishni pilanlighaniken.

Bu toplamning 6-sani yéqinda neshrdin chiqqan bolup bu san'gha özbék, qazaq, qirghiz, ézer sha'irliridin sirt yene abdushükür muhemmedning “Qish”, amine wayitning “Güzel yurtum”, “Ümid”, “Hesret”, qatarliq bir qanche shé'irliri we qisqiche terjimihali kirgüzülgen.

Ziyaritimizni qobul qilghan abdushükür muhemmed ependi, türk dunyasi sha'irlirining shé'irlar toplimigha Uyghurlarning shé'irlirining kirgüzülüshi, Uyghur edebiyati we Uyghurlarni türk dunyasida tonushturushtiki wasite dep qaraydighanliqini bildürdi.

Abdushükür muhemmed ependi, türk dunyasi sha'irliri toplimida élan qilin'ghan shé'irlirining mezmuni toghrisida toxtilip, bularning wetenperwerlik, öz yurtini séghinish, yurtqa bolghan muhebbet, muhajiret hayattiki ichki tuyghu we azablinishqa oxshash mezmunlarni ipadileydighanliqini bildürdi.

Ezerbeyjanda neshr qilinidighan türk dunyasi sha'irliri toplimi BUTA6 gha kirgüzülgen shiwétsiyede yashawatqan Uyghur sha'iri abdushükür muhemmedning “Qish” namliq shé'iri we qisqiche terjimihali. 2023-Yili yanwar.
Ezerbeyjanda neshr qilinidighan türk dunyasi sha'irliri toplimi BUTA6 gha kirgüzülgen shiwétsiyede yashawatqan Uyghur sha'iri abdushükür muhemmedning “Qish” namliq shé'iri we qisqiche terjimihali. 2023-Yili yanwar.
RFA/Arslan

Abdushükür muhemmed ependining mezkur toplamda élan qilin'ghan “Qish” témidiki shé'iri töwendikiche:

Qarning yumshaq ap'aq qolliri,

Tonglap ketti quchaqlap méni,

Belkim ular tétip baqmighan,

Mendek téxi weten derdini.

Dirdiyip turidu kochida soghuq,

Kiyimsiz chiqqan ghéribni kütüp,

Yashtek éqip öttüm kochidin,

Titrep turghan ghazangni körüp.

Tash yürek ademning siyaqiy goya,

Külreng burgha kiyin'gen quyash,

Belkim umu kiyindi shundaq,

Kündishi qishqa bérelmey berdash.

Sha'ir abdushükür ependi, bu shé'irda özining musapirliq hayattiki bir xil azab, ghemkinlik, tenhaliq, yalghuzluq qatarliq rohiy keypiyatlirini ipadileydighanliqini, bu xil keypiyatning chet'ellerde musapir bolup yashawatqan köpinche Uyghurlarning hayatining bir qismi bolup ketkenlikni bildürdi.

Ezerbeyjanda neshr qilinidighan türk dunyasi sha'irliri toplimi BUTA6 gha kirgüzülgen türkiyede yashawatqan Uyghur sha'ire amine wahitning “Hesret” namliq shé'iri we qisqiche terjimihali. 2023-Yili yanwar.
Ezerbeyjanda neshr qilinidighan türk dunyasi sha'irliri toplimi BUTA6 gha kirgüzülgen türkiyede yashawatqan Uyghur sha'ire amine wahitning “Hesret” namliq shé'iri we qisqiche terjimihali. 2023-Yili yanwar.
RFA/Arslan

U yene shé'irining mezmuni heqqide mundaq dédi: “Qish Uyghur shé'iriyitide simwolluq menige ige bolup, zulumning, azabning simwoli qilip teswirlinidu, shuning üchün bu shé'irgha qish dep téma qoyuldi”.

Biz yene türk dunyasi sha'irlirining toplimida shé'irliri élan qilin'ghan Uyghur sha'ire amine wayit xanim bilen söhbet élip barduq.

Amine xanimning bildürüshiche mezkur toplamgha uning, “Güzel yurtum”, “Ümid”, “Hesret”, “Jimjit istanbul”, “Shé'ir we yalghuzluq”, dégen témilardiki 6 parche shé'iri kirgüzülgen bolup, amine xanim 2017-yilidin bashlap uruq tughqanliri bilen alaqe üzülüp qalghandin kéyin uruq-tughqanliri we weten yurtigha bolghan séghinishini teswirlep yazghan.

Sha'ire aminening mezkur toplamgha biraqla 6 parche shé'irining tallinip kirgüzülüshimu kem uchraydighan ehwallardin bolup, u, tallash telipi we ölchimi yuqiri bolghan mundaq toplamgha shé'irliri eng köp kirgüzülgen Uyghur sha'iresidur. Amine xanim ottura mektepte oquwatqan chaghliridin bashlap shé'ir yézip kéliwatqan bolup, aqsuda neshr qilinidighan “Möljertagh” qatarliq bir qanche gézit-zhurnallarda shé'irliri élan qilin'ghaniken. U, Uyghur élidin ayrilghandin kéyinmu shé'ir oqush we yézishni dawamlashturuwatqan bolup bir qisim shé'irliri türkiyening “Qar delen” qatarliq zhurnallirida élan qilin'ghan. U yene bir qanche parche Uyghur shé'irini türkchige terjime qilip neshrge teyyarlighan.

Amine xanim özining toplamgha kirgen “Güzel yurtum” namliq shé'irining bezi misralirini mundaq oqudi:

Amine xanim Uyghur shé'ir we edebiyatigha ige chiqish kérekliki toghrisida toxtilip mundaq dédi: “Uyghur edebiyatimiz hazir éghir bir xirisqa yoluqup, yoq bolup kétishtek paji'ening aldida turuwatidu, wetende nurghun yazghuchilirimiz sha'irlirimiz, lagirlarda, türmilerde yétiwatidu. Shuning üchün méning weten sirtidiki yazghuchi sha'irlirimizdin kütidighinim, özimizning ana tilida shé'ir yazghandin sirt yene ana tilida yézilghan ésil eserlirimizni özimiz yashawatqan döletlerning tillirigha terjime qilip oqurmenlerge sunush, bu arqiliq yoq bolup kétish aldida turuwatqan Uyghur edebiyatimizgha ige chiqish we xelqlerge tonushturushimiz kérek dep oylaymen”.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.