Xitay dölet re'isi shi jinpingning bügünki siyasetlirining arqa körünüshi heqqide mulahiziler

Muxbirimiz irade
2020-12-29
Share
Xitay dölet re'isi shi jinpingning bügünki siyasetlirining arqa körünüshi heqqide mulahiziler Xitay re'isi shi jinping dunya intérnét yighinida sözlewatqan körünüsh. 2015-Yili 16-dékabir, wuxen.
AFP

Wal-sitrit zhornili: "Amérika qandaq qilip shi jinpingni xata mölcherlidi-arzu qilin'ghan globalist we otturigha chiqqan déktator"

Amérika we yawropada xitay tehditi deydighan tonushning zoriyishigha egiship, kéngeymichilik siyasitini qopalliq bilen ijra qiliwatqan, u yerdiki 2 milyon etrapida Uyghurni jaza lagérlirigha qamighan we xongkongda zorawanliq siyasiti yürgüzüwatqan shi jinpingning arqa körünüshi heqqidiki mulahizilermu kücheymekte.

Yéqinda "Wal-sitrit zhornili" da élan qilin'ghan "Amérika qandaq qilip shi jinpingni xata mölcherlidi-arzu qilin'ghan globalist we otturigha chiqqan déktator" mawzuluq maqalide del amérikaning shi jinpingni xata perez qilishi we shundaqla uning bügünkidek bir hakimmutleq, mustebit rehber bolup chiqishining sewebliri mulahize qilin'ghan.

Maqalide körsitilishiche, amérika shi jinping 2012-yili hoquqni élishtin burun bu kishining qandaq bir lidir bolidighanliqini mölcherlep béqish üchün uni bir qanche qétim "Yoqlap" baqqan. Xitaydiki we amérikadiki bir qanche qétimliq uchrishishlar netijiside amérika uni biz bilen yaxshi munasiwet qurushni we dunya tertipige maslishishni xalaydighan biri bolushi mumkin, dep xulase chiqarghan. Beziler hetta shi jinpingning xitayda keng kölemlik iqtisadiy islahatlarni qilishini ümid qilishqan.

Biraq aptor maqaliside bu yekünlerni "Soghuq munasiwetler urushidin kéyinki dewrdiki eng chong istratégiyilik xata perezlerning biri" dep bahalighan. Aptorning bayan qilishiche, shi jinping perez qilin'ghanning del eksiche heriketlerde bolghan. Aptor mundaq dégen:

"Kéyinki sekkiz yilda shi jinping xitayning kelgüsige qarita keng da'irilik we ashqun milletchilik rohi bilen xitayning kelgüsini belgileshni qarar qildi. U özining kontrol qilish istikini we siyasiy iqtidarini namayan qildi. U özini maw zédunggha sélishturup tenqidchilerni we yoshurun reqiblirini tarmar qildi, kompartiyini janlandurdi, hetta dölet re'isining wezipe ötesh mudditini bikar qildi. U xalisa ömür boyi hökümranliq qilish hoquqigha ige boldi. U döletning yéngilinishi üchün 'xitay arzusi' ni wede qilip, xitay armiyisini xitayning zémin detalashlirini ijra qilishqa seperwer qildi, xitaydiki bir milyon'gha yéqin musulmanni jaza lagérlirigha solap, xongkongdiki siyasiy erkinlikni cheklidi. Hazir tajisiman wirus xitayda tézginlen'gen bolsimu, amérikida keng tarqalghanliqtin, u özining uslubini yeni pen-téxnika bilen qudretlendürülgen markisizmni erkin bazar démokratiyesining ewzel tallishi süpitide yer shari xaraktérlik mesililerning 'xitayche hel qilish charisi' süpitide teshwiq qilmaqta."

Undaqta shi jinpingning bundaq bir rehber bolup chiqishidiki seweb néme?

Maqale aptori jérimiy péyjning qarishiche, bu shi jinpingning baliliq we yashliq chaghlirida bashtin kechürgenliri bilen zich baghlinishliq. Yeni shi jinpingning dadisining yuqiri derijilik partiye rehberlikidin qaldurulushi, uning yézilarda ötken ösmürlük dewri, armiyege kirishi we partiye serxilliridiki milletchi we "Yéngi sol" éqimi bilen uchrishishlirini öz ichige alidu.

Shi jinpingni yéqindin bilidighan kishilerning "Wal-sitrit zhurnili" gézitigha éytip bérishiche, uning dadisi shi jungshün 1962-yili partiye rehberlikidin qoghlap chiqirilghandin kéyin xitayning ottura qismigha palan'ghan we shu yerde bir traktor zawutida ishligen we bu a'ile 13 yil japaliq hayatni bashtin kechürgen. Shi jongshün heqqide kitab yéziwatqan amérika uniwérsitétining proféssori joséf torigyanning "Wal-sitrit zhurnili" gézitige shi jinpingning dadisi shi jungshünni yene "Pewqul'adde intizamchan we rehimsiz dada" dep teswirligen. 1966-Yili "Medeniyet inqilabi" qozghalghandin kéyin bu a'ile "Qizil qoghdighuchilar" ning qattiq tehditlirige duch kelgen. Bu yillarda shi jinping mektepke baralmighan.

Bu heqte türkiyediki xitay ishliri mutexessi, tarix oqutquchisi doktor erkin ekrem pikir bayan qilip, shi jinpingning mustebit bolup chiqishidiki seweblerning biri uning muntizim ma'arip terbiyesi almighanliqida dep körsetti. Erkin ekrem yene shi jinping hakimiyetke olturghanda siyasiy arqa körünüshi küchlük lidér emeslikini, shunga uning öz ornini mustehkemlesh üchün mushundaq yolgha mangghanliqini bildürdi.

"Wal-sitrit zhornili" diki maqalining aptori jérimiy péyjning qarishiche, 2012-yilidiki bo shiley weqesimu shi jinpingning mustebit burulushini tézleshtürüshige seweb bolghan. Bu weqe küchlük we hoquqni merkezleshtürgen bir rehberlikning teshebbuschilirini jasaretletdürgen, shi jinpingni bolsa reqiblirini yoqitishi, partiyeni qaytidin qurushi we partiye idé'ologiyesini özgertishi üchün kéreklik bahane bilen teminligen.

Maqalide bayan qilinishiche, shi jinpingning dadisining partiyediki rehberlik wezipisidin qoghlap chiqirilip sürgün hayatigha mehkum qilinishi shi jinpingning zalim we mustebit xaraktirining yétilishige asas salghan bolsa, yene shu dadisining kimliki xitay ichi we chet'ellerdikilerning shi jinping heqqide xam xiyallarni sürüshige seweb bolghan. Maqalide aptor mundaq dégen:

"Xitay ichi we chet'eldiki nurghun kishilerning xitayning bu yéngi rehbiri heqqidiki bir xataliqi bolsa uni xitaydiki iqtisadiy islahatning bashlamchisi we mawzidung ölgendin kéyin bir kishilik hakimiyetke qarshi turghan dadisi shi jungshünning izidin mangidu, dep qarash boldi. . . Bu a'ilini bilidighan kishilerning sözige qarighanda, u dadisigha oxshash, partiyige bolghan ishenchisini dawamliq saqlap, a'ilisining béshigha kelgen bextsizlikni mawzidungning yénida xizmet qilidighanlardin körgen, dadisining bextsizlikidin sawaq alghan."

Shi jinpingning dadisining shi jungshün bolushi eyni chaghda Uyghurlarningmu uning Uyghurlargha nisbeten kengchil siyaset yürgüzüshi mumkin, dep perez qilishigha seweb bolghan iken. Erkin ekrem ependining éytishiche, shi jungshün eyni yillarda Uyghur élini zalimliq bilen idare qilghan wang jénni tenqidlep, mawzidunggha "Az sanliq millet rayonlirini yumshaq qolluq bilen idare qilish kérek, ularning örp-adetlirige hörmet qilinishi kérek" dep meslihet bergen biri bolush süpiti bilen shu dewrdiki Uyghurlarning xursenlikige érishken iken.

Halbuki, ümid qilin'ghanning eksiche ashkarilan'ghan ispatlar shi jinping hazir Uyghur élide yolgha qoyuluwatqan jaza lagérlirining we irqiy qirghinchiliq dep bahaliniwatqan zalim siyasetlerning bash binakari ikenlikini körsitip turmaqta.

Maqalide shi jinping heqqide yene mundaq diyilgen: "Uni yéqindin bilidighan kishilerning éytishiche shi jinpingning öz sergüzeshtiliridin yekünligen xulase shuki, 'siyaset dégen ghelibe qilghuchi hemme paydini alidighan bir meydan riqabet؛ yene biri, küchni heqiqiy türde qolgha alghuche özining köz qarishini qet'iy yoshurush kérek'tin ibaret boldi. . . U wezipige olturghandin kéyin, uning kontrol qilish tuyghusi we tengdashlirigha ishenmeydighanliqi aydinglashti, u ortaq qarar chiqirishtin yiraqliship, chiriklikke qarshi turush herikiti arqiliq yoshurun reqiblirini nishanlidi. U muqim iqtisadning partiyening uzun muddet mewjutluqini saqlap qélishta hel qilghuch ehmiyetke ige ikenlikini tonup yetti."

Maqalide körsitilishiche, shi jinping 1979-yili dadisining yardimi bilen eyni chaghdiki xitayning dölet mudapiyesige mes'ul mu'awin bash ministiri géng byawning sékritari bolghan, u bu jeryanda géng biyawgha egiship amérikaghamu kelgen, amérika bilen bolghan herbiy uchrishishlargha qatnashqan. Bu uning xitay armiyesini yéqindin chüshinishige, ichkiy siyasetlerni chüshinishige asas salghan. Shunga u wezipige olturghanda aldi bilen armiyediki hoquqini mustehkemligen. U géng byyawning yénidin ayrilghandin kéyin 25 yil boyiche yerlik hökümetlerde xizmet qilghan. 2007-Yili eng yuqiri qarar chiqirish orgini bolghan siyasiy byuro da'imiy ezaliqigha östürülgen. Del shu waqitta u özining hazirqi aliy siyasiy meslihetchisi bolghan sabiq akadémik wang xunning bilen tonushqan. Hazir 65 yashqa kirgen wang xunning 1980-yillarning otturilirida 'xitay zamaniwilishish üchün erkinleshtürüshke emes, belki pen-téxnika we ilimni asas qilghan mustebitlikke mohtaj' deydighan 'yéngiche mustebit' ni terghib qilidighan éqimning rehbiri süpitide otturigha chiqqan iken. Shunga shi jinping textke chiqqandin kéyinmu asasliq shu kishining pikirliri boyiche ish körgen.

Aptorning qarishiche, shi jinping esli amérika heqqidiki köz qarishini 2009-yili téxi mu'awin dölet re'isi waqtida méksikani ziyaret qilghanda ipadilep bolghan iken. U shu qétimliq ziyaritide amérikani isharet qilip turup "Qorsiqi toq bir qisim chet'ellikler, qilidighan ishi yoq, bizning ishlirimizgha chat kerdi. Biz bu döletlerge inqilab, namratliq yaki achliq éksport qilmiduq, buninggha néme dégülük?" dégen iken. U undin kéyinki birqanche qétimliq sözide yene, xitayning küchlük bir merkizi rehberlikke éhtiyaji barliqi heqqide toxtulush arqiliq özining qandaq siyaset yürgüzidighanliqi heqqide ségnal bergen bolsimu, biraq bu ségnallar toghra oqulmay qalghan.

Erkin ekrem ependining qarishiche, gherbliklerning shi jinpingni chüshenmesliki, uning qandaq rehber bolidighanliqini xata mölcherlishi yenila ularning xitay tarixini, siyasiy tarixini, xitay medeniyitini chüshenmeslikining netijisi, dep qarashqa bolidiken.

Maqalide körsitilishiche, shi jinping xitayda omumyüzlük halda qarshi éliniwatqan rehber iken, bir qisim nurghunlar uni qollaydiken. Bir qisimliri bolsa uni qollisimu emma uni "Muresse qilish rohi kemchil, hem uning bu kemchilikini tüzitidighan méxanizmmu yoq" dep endishe qilidiken.

Aptorning maqale axirida nurghun tetqiqatchilarning sözlirige asasen xulase qilishiche, "Xitayda tajisman wirusni kontrol qilish arqiliq téximu abroy qazan'ghan shi jinpingning özige bolghan ishenchi téximu ashqan, u 2035-yilighiche xitayning ishlepchiqirish omumiy qimmitini bir qatlashqa wede bergen. Uning axirqi meqsiti 'insaniyet medeniyiti üchün yéngi tertip yaritish'tin ibaret."

Aptorning bayan qilishiche, nurghun közetküchiler we uni yéqindin bilidighan kishiler shi jinping gerche xitayda künsayin qérilishiwatqan nopus, qerz mesilisidek riqabetlerge uchrisimu, yene kélip Uyghur musulmanlirini lagérgha solighanliqi we xongkongdiki erkinlikni chekligenliki sewebidin gherb démokratik ellirining qattiq naraziliqigha uchrisimu, emma bilginini jahilliq bilen qiliwéridighan xaraktirgha ige, dep qaraydiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet