Ширзат бавдун билән "миллий мустәқиллиқни пиланлиған" лиқи ейтилған таһир аббас: "ширзат бавудун билән һечқачан көрүшүп бақмидим"

Уйғур аптоном районлуқ сиясий қанун комитетиниң сабиқ муавин секретари ширзат бавудун узун мәзгил һалқилиқ орунға йошурунувалған "икки йүзлимичи" дәп җазаланған.
Мухбиримиз әркин
2021-04-12
Share
Ширзат бавдун билән Уйғур аптоном районлуқ сиясий қанун комитетиниң сабиқ муавин секретари ширзат бавудун син көрүнүшидә иқрар қилдурулуватқан көрүнүш. 2021-Йили апрел.
Social Media

Уйғур аптоном районлуқ сиясий қанун комитетиниң сабиқ муавин секретари ширзат бавудун хитайниң аталмиш "шинҗаңдики радикаллиқни түгитиш күриши" дә узун мәзгил һалқилиқ орунға йошурунувалған "икки йүзлимичи" дәп җазаланған юқири дәриҗилик уйғур әмәлдарлириниң бири. Уйғур аптоном районлуқ юқири сот 6-апрел униң билән уйғур аптоном районлуқ маарип назаритиниң сабиқ назири саттар савутниң икки йил кечиктүрүлүп өлүмгә буйрулғанлиқини елан қилған.

Бу икки юқири дәриҗилик уйғур һөкүмәт әмәлдари "бөлгүнчилик", "террорлуққа" четилиш, "диний радикаллиқ" ни тарқитиш билән әйибләнгән. юқири сотниң қарарида ширзат бавудунниң 2003-йили қарақаш наһийәлик җ х идарисиниң башлиқи болуп турған мәзгилдә "шәрқий түркистан ислам һәрикити" ниң ғоллуқ әзаси таһир аббас билән учурушуп, "миллий мустәқиллиқ" ни пиланлиғанлиқи, ширзат бавудунниң уларға ярдәм қилишқа вәдә бәргәнлики илгири сүрүлгән.

Юқири сотниң қарарида йәнә ширзат бавудунниң 2006-йили қарақаш наһийәлик чоң мәсчитниң хатипи аблаҗан бекир билән һәҗгә берип, таһир аббас билән көрүшкәнлики вә өзара учур алмаштурғанлиқи билдүрүлгәниди. Бирақ бу делода "шәрқий түркистан ислам һәрикити" ниң ғоллуқ әзаси, дәп көрситилгән қарақашлиқ таһир аббас 9-апрел радийомизниң зияритини қобул қилип, хитай даирилириниң әйибләшлиригә җаваб бәрди.

2017-Йилдин бери түркийәдә яшап келиватқан таһир аббасниң ейтишичә, у һечқачан ш т и һ ниң әза болуп бақмиған, һечқачан ширзат бавдун вә аблаҗан бекир билән көрүшүп бақмиған яки улар билән тонушлуқиму болмиғаникән. У: "бу әйибләшләрниң тамамән ялғанлиқи" ни билдүрди.

Таһир аббас: "бу видейониң тәпсилатини бизму көрдуқ. Бу видейо тамамән ялған. Ширзат бавудун, дегәнни мушу қетим видейода көрдүм. Мениң исмим чиққанлиқи үчүн немә гәпту, дәп көрдуқ. Униң һәммиси ялған. Мән 2006-йили һәрәмгиму бармиған, мән 2002-йилдин кейин вәтәнгиму берип бақмиған, 2002-йили берип бир ай туруп той қилип йенип кәлгәндин бери. Ширзат бавдун, дегән адәмни, униңдин кейин аблаҗан дамоллам дегән адәм биләнму тонушмаймиз. Һечқандақ алақимиз йоқ. Пәқәт бизниң 10-20 йил мисирда турғанлиқимиз бар. Мисирда оқуш материяллири дукини вә ашхана ечип, 2017-йилидики вәқәдә түркийәгә йенип кәлгән".

Мухбир: 2003-йили қарақашқа барғанда ширзат билән көрүшкәнликиңиз ялғанму?

Таһир аббас: "мән вәтәнгә 2002-йили барған. 2002-Йили барғанда икки күндин кейин сақчиханидин адәм кәптикән. Сақчиханиға берип сөһбәт өткүзимиз, деди. Барсам, бир ай солап қойди. Солап қойғандин кейин уни-буни сорап гунаһ тапалмай бир айдин кейин қоюп бәргән. Қоюп бәргәндин кейин 15 күн ичидә той қилип йенип чиққан. Йенип чиқип униңдин кейин вәтәнгә берип бақмидим".

Мухбир: 2006-йили аблаҗан бәкир дамоллам билән ширзат мәккигә барғанда "сиз билән көрүшти" дегиничу?

Таһир аббас: "аблаҗан дамолламниму тонумаймән. Қарақашлиқ болған билән җамәниң имами шу адәм болуптикән, шундақ, дәп аңлиған. Бирақ у адәм билән йүзтуранә көрүшүп бақмиған. У адәм мени йүзтуранә көрсә тонумайду. Мәнму көрсәм тонумаймән. Униң билән һечқандақ мунасивитимиз вә алақимиз йоқ. 2006-Йили мәккидә көрүшкинимизму ялған, мән 2006-йили мәккә тәрәпкиму бармиған".

Уйғур аптоном районлуқ юқири сотниң қарарида, ширзат бавудунниң көрсәткән "алаһидә хизмити" үчүн "шәрқий түркистан ислам һәрикити" тәрипидин шинҗаңда "мустәқил дөләт" қурулғандин кейин униң рәһбәрликигә намзат қилип бекитилгәнлики, униң 2015-йили чәтәлгә хизмәт тәкшүрүшкә чиққанда чәтәлдикиләрни истихбарат билән тәминлигәнлики, башқиларни "шәрқий түркистан ислам һәрикити" тәшкилатиға қатнишишқа қизиқтурғанлиқи, униң йәнә қарақаш чоң мәсчитиниң хатипи аблаҗан бәкирниң әдлийә ишлириға арилишишини қоллап, диний затларни қизиниң тойида "қанунсиз қуран оқуш" паалийитигә тәклип қилғанлиқи илгири сүрүлгән.

Униңда қизиниң тойидики "қанунсиз қуран оқуш" паалийитиниң қандақ паалийәт икәнликигә чүшәнчә берилмигән болсиму, бирақ көзәткүчиләр ширзат бавудунниң қизиниң никаһини оқуған болуши мумкинлики, һалбуки хитайниң илгири уйғурларниң тойида "никаһ оқуш" ни "диний радикаллиқниң ипадиси" дәп чәклигәнликини билдүрмәктә.

Ширзат бавдун йеқинда хитай телевизийә қанили CGTNдә өзиниң "шәрқий түркистан террорлуқ тәшкилати" ға қандақ ярдәм қилғанлиқлирини "иқрар қилған".

Америкадики адвокатларниң ейтишичә, хитай һөкүмити бундақ делоларда қийин-қистақни кәң көләмлик ишлитидикән. Америкидики хитай кишилик һоқуқ адвокати тең бияв: "сиясий қанун комитети секретариниң делосиниң тәпсилий әһвалини билмәймиз, чүнки хитай һазир пүтүнләй бир қара қута. Болупму шинҗаңдики делолар техиму шундақ. Шуңа бу делоларниң тәпсилий әһвалини билгили болмайду. Бирақ хитайда бу хил делоларға қийин-қистақ, роһи бесимни өз ичигә алған һәр хил вастиларни ишлитиду. Бу кишиләр қаттиқ бесим вә қийин-қистақ астида уларға маслишиду. Қийин-қистақ астида улар немә десә шуни қилиши мумкин" деди.

Хитай һөкүмити 2017-йилдики чоң тутқунда террорлуқ, радикаллиққа қарши бәзи йәрлик мүҗмәл қанун-низамларни чиқирип, уйғурларни шуниң билән җазалиған. Буниңда даириләр 2016-йилдин кейин чиқирилған бу қанун-низамлар билән буниңдин 10-15 йил бурунқи иш-һәрикәтлирини җазалиғаниди. Адвокат тең биявниң ейтишичә, бу әһвал хәлқара қанун принсиплириға пүтүнләй хилап икән.

У мундақ деди: "буни биз қанунда қанунни кәйнигә яндуруп тәтбиқлаш, дәймиз. Бундақ қилиш қанунниң принсипиға пүтүнләй хилап. Хитайда болсиму, һазир чиқарған қанун бурун болған ишларға тәдбиқланмайду. Наһайити ениқки, бу қанунниң принсипиға хилап. Қанунни кәйнигә яндуруп ишләтмәслик пүтүн дөләтләр әмәл қилидиған принсип. Әсли хитайниң қанунидиму буниңға йол қоймайду".

Бирақ тең бияв, уйғурларниң һазирқи вәзийити қанун мәсилисидин һалқип бир "ирқий қирғинчилиқ" дәвригә туруватқанлиқини билдүрди.

Уйғур аптоном районлуқ юқири сотниң қарарида ширзат бавудунниң йәнә "шәрқий түркистан ислам һәрикити" ни бир милйон 200 миң йүән нәқ пул вә бир йүрүш өй билән тәминлигәнлики илгири сүрүлгән. Бирақ вәзийәттин хәвәрдар бәзи кишиләр, бу пулниң қарақаштики бирәр йүздәк мусулманниң бәдәл һәҗ үчүн бәргән пули билән мунасивәтлик болуши мумкинлики, бу пулниң өз вақтида қарақаш чоң мәсчитиниң хатипи аблаҗан бәкиргә һавалә қилинғанлиқини билдүрмәктә.

Уларниң ейтишичә, аблаҗан бәкир бу пулни 2006-йили һәҗгә барғанда биргә елип чиқип, мәккидики биригә бәдәл һәҗ қилип қоюши үчүн бәргән. Бирақ мәзкур һәҗ өмики тәркибидики ширзат бавудунниң әйни чағда аблаҗан бәкир бәдәл һәҗ үчүн елип маңған бу пулни даириләргә мәлум қилмиған болуши, у қолға елинғанда бу вәқә униң "шәрқий түркистан ислам һәрикити" ни пул билән тәминлигәнликиниң "җинайи пакити" дәп униңға артилған болуш еһтималлиқи күчлүк икән.

Вәзийәттин хәвәрдар кишиләр, аблаҗан бәкирниң чоң тутқунда қолға елинип, узун йиллиқ кесилгәнлики, униңға бәдәл һәҗ үчүн пул бәргән кишиләрниңму тутқун қилинип кесилгәнликини билдүрмәктә. Көзәткүчиләрниң билдүрүшичә, америка һөкүмити "шәрқий түркистан ислам һәрикити" намлиқ бундақ бир тәшкилатниң мәвҗутлуқи испатланмиғанлиқини билдүрүп, уни өзиниң "террорлуқ тизимлики" дин чиқиривәткән вақитта хитайниң ширзат бавудунни бу тәшкилат билән бағлап җазалиши диққәт қозғайдикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт