Шивейтсарийә мәктәплиридә уйғур ирқий қирғинчилиқи тонуштурулди

Берндин ихтиярий мухбиримиз һәбибулла изчи тәйярлиди
2024.03.28
shiwitsariye-doklat-03 Әндили қараханли әпәнди доклат сунмақта. 2024-Йили 27-март, зуг, шиветсарийә
RFA/Hebibulla

27-Март күни шивейтсарийәниң зуг (Zug) иштатидики иштатлиқ оттура мәктәптә оқуғучиларға уйғур ирқи қирғинчилиқини чөридигән һалда “шәрқий түркистанниң тарихи, бүгүни вә һазирқи вәзийити” темисида доклат берилди. Шундақла “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” темисидики архипларда хатириләнгән тутқунларниң сүрәтлири көргәзмә қилинди. Бу паалийәтни зуг иштатлиқ оттура мәктәп вә шивейтсарийә уйғур җәмийити тәшкиллигән болуп, паалийәт зуг иштатиниң әң чоң алий оқутуш юрти болған иштатлиқ оттура мәктипидә өткүзүлгән.

Әндили қараханли шәрқий түркистан вә икки җумһурийәт һәққидә мәлумат бериватиду. 2024-Йили 27-март, зуг, шиветсарийә
Әндили қараханли шәрқий түркистан вә икки җумһурийәт һәққидә мәлумат бериватиду. 2024-Йили 27-март, зуг, шиветсарийә
RFA/Hebibulla

Бу паалийәтни тәшкиллигүчиләрдин бири болған әндили қараханли бу мунасивәт билән радийомизниң зияритини қобул қилди. У бу қетимқи паалийәтни орунлаштурушниң мәқсити һәққидә мәлумат берип, бу паалийәткә қатнашқан оқуғучилар бу мәктәпниң һәр хил саһәләр үчүн нуқтилиқ тәрбийәләватқан оқуғучилири икәнликини, бу шивейтсарийә уйғур җәмийитиниң һәр қайси университет вә алий мәктәпләрдә давам қиливатқан “шәрқий түркистан вә уйғурлар” темисидики тонуштуруш паалийитиниң бир қисми икәнлики һәққидә тәпсилий мәлумат берип өтти.

Паалийәтниң доклат бериш басқучида әндили қараханли сүрәтлик вә синлиқ доклат арқилиқ уйғурлар вә уларниң вәтини һәққидә әтраплиқ чүшәнчә бәрди. Оқуғучилар билән лиққидә толған залда алди билән чоң екранда “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” темисидики архипларда хатириләнгән тутқунлар һәққидики син филими қоюлди. Арқидин дәлил-испатлар вә рәсимләр арқилиқ йорутуп берилгән “уйғурларни биләмсиз? шәрқий түркистанни биләмсиз? ” дегән темида доклат сунулди. Оқуғучиларниң пүтүн диққити билән сүрәтләргә вә доклатқа берилгән җиддий қияпитидин бу мәзмунларниң улар үчүн толиму қизиқарлиқ вә тәсирлик болуватқанлиқини байқаш қийин әмәс иди. Оқуғучилар залға тизилған лагер тутқунлириниң сүрәтлиридики чүшәндүрүшләрдин бәзи тутқунларниң өзидинму кичик өсмүрләр икәнликини билгәндә һәйранлиқтин немә дейишини биләлмәй қалған иди.

Әндили әпәнди бу һәқтиму тохтилип, һазирқи яшларниң бир қисми иҗтимаий таратқулардин уйғурлар вә уйғур ирқий қирғинчилиқи һәққидә мәлум чүшәнчигә игә болған болсиму, әмма биваситә шу муһиттин кәлгәнләр билән учришип шу кишиләрниң ағзидин мәлумат елишниң тәсири башқичә болидиғанлиқини тәкитләп өтти.

Әндили қараханли шәрқий түркистан вә икки җумһурийәт һәққидә мәлумат бериватиду. 2024-Йили 27-март, зуг, шиветсарийә
Әндили қараханли шәрқий түркистан вә икки җумһурийәт һәққидә мәлумат бериватиду. 2024-Йили 27-март, зуг, шиветсарийә
RFA/Hebibulla

Бир саәттин артуқ давам қилған доклат сунуш вә уйғурларни тонуштуруштин кейин, оқуғучиларға соал сораш басқучи башланди. Оқуғучилар әндили қараханлидин “хитай һөкүмити немә сәвәбтин уйғурларға қарши қирғинчилиқ қилиду? ” , “хитай һөкүмитиниң қиливатқанлири ассимилятсийәдин һалқип, етник қирғинчилиққа айлинипту. Немә үчүн хәлқара җәмийәт буниңға актип позитсийәдә болмайду? ” , “силәр вәтиниңларда қалған туғқанлириңлар билән көрүшәләмсиләр? ” дегәндәк соалларни сорашқан. Уларниң бәс-бәстә қизғинлиқ билән бунчә көп соалларни соришидин өз һәйранлиқини йошуралмиған әндили бу һәқтиму қисқичә тохтилип өтти. Шуниңдәк бу хил паалийәтләрни көпләп уюштурушниң муһимлиқини әскәртти.

Бу қетимқи паалийәтниң вуҗудқа чиқиши үчүн шивейтсарийә уйғур җәмийитиму алди-кәйни болуп көплигән тиришчанлиқларни намаян қилған. Җүмлидин мәктәп рәһбәрликиниң “сиясий темиларда еһтиятчан болуш” тәк мәктәп сияситигә дәхли қилмиған һалда бу паалийәтниң әмәлгә ешишқа капаләтлик қилишта барлиқ имканийәтләрдин толуқ пайдиланған. Шивейтсарийә уйғур җәмийитиниң рәиси ризванай ханим бу мунасивәт билән радийомиз зияритини қобул қилғанда бу хил паалийәтләрниң өз нөвитидә шивейтсарийә яшлириға уйғурлар дуч келиватқан вәзийәтни тонуштуруш вә уйғур ирқи қирғинчилиқини аңлитишта муһим рол ойнайдиғанлиқини алаһидә тилға алиду. У бу һәқтә тохтилип, яшларниң адәттә тор дунясидики учурлар билән әң тез сүрәттә учришидиғанлиқини әскәртти вә “шәрқий түркистанни тонуштурушта яшларниң ролиға сәл қарашқа болмайду” деди.

Мәлум болушичә, бу мәктәпниң шивейтсарийә уйғур җәмийити билән бирлишип бу хил паалийәтни иккинчи қетим тәшкиллиши болуп, бу паалийәт баштин-ахир наһайити җанлиқ кәйпиятта аяғлашти. Мәктәп тәрәп гәрчә өзлириниң мунасивәтлик мәктәп сиясити түпәйлидин бу һәқтә радийомизниң зияритини қобул қилишқа аҗиз кәлгән болсиму, әмма бу хилдики паалийәтләрниң давамлиқ өткүзүлүшигә қарши турмайдиғанлиқини, буниң өз нөвитидә яшларниң билим қурулмисини техиму мустәһкәмләйдиғанлиқини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.