Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши трамп һөкүмитини уйғурлар мәсилиси бойичә җиддий тәдбир елишқа чақирди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018.10.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
omer-qanat-state-department.jpg Мәркизи вашингтондики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң мудири өмәр қанат әпәнди америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлгән юмилақ үстәл йиғинида уйғурлар мәсилисини оттуриға қоймақта. 2018-Йили 2-өктәбир, вашингтон.
RFA

“уйғурлар йүзләнгән җиддий вәзийәт нөвәттә дуняға ашкара болди, биз бу зулумни испатлайдиған пәйттин өтүп болдуқ, бизла әмәс хәлқаралиқ мәтбуатлар, һәтта ғәрблик мутәхәссисләрму буниңға қаттиқ бир инкас қайтурулмиса хитай һөкүмити омумйүзлүк қирғинчилиққа өтүши мумкин дәп агаһландурмақта. Чүнки һазир бу мәсилә инсан һәқлири мәсилисидин һалқип болди шундақла дуня тарихида гитлер заманисидин кейин қайта йүз бәрмәйдиғанлиқи һәққидә вәдиләр берилгән бундақ бир қирғинчилиққа нөвәттә уйғурлар йүзләнмәктә. Һазир йәнә күтидиған немә қалди? бу паҗиәниң алдини елиш үчүн америка шундақла хәлқара җәмийәт баянат биләнла чәклинип қалса болмайду, биз америкидин қилалмайдиған ишларни тәләп қилмаймиз, америка һөкүмитиниң қолида бир йүрүш ембарго түрлири вә ембарго васитилири бар, америка һөкүмитидин һеч болмиғанда ‛йәр шари магнитиский қануни‚ ни җиддий иҗра қилишни тәләп қилимиз.”

Бу баянлар мәркизи вашингтондики UHRP йәни уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң мудири өмәр қанат тәрипидин 2-өктәбир күни америка дөләт мәҗлисидә трамп һөкүмитиниң хәлқара диний әркинликкә мәсул алаһидә әлчиси сам бровнбәк риясәтчиликидә өткүзүлгән юмилақ үстәл йиғинида оттуриға қоюлған.

Бу йиғин һәққидә зияритимизни қобул қилған өмәр қанат әпәндиниң билдүрүшичә, хәлқара диний әркинликини илгири сүрүш юмилақ үстәл йиғиниға 40 тин артуқ хәлқаралиқ тәшкилатлар вә америка һөкүмәт органлиридин кәлгән вәкилләр қатнашқан. Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң мудири өмәр қанат әпәнди уйғурларниң нөвәттики вәзийити, хитайниң уйғур елида қурған җаза лагерлири, хитайниң уйғурларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқни мәқсәт қилған бир йүрүш сиясәтлири һәққидә доклат бәргән.

Өмәр қанат әпәнди өзиниң бир саәт давам қилған бу йиғинда бәргән доклатида мундақ дегән: “америка һөкүмитила әмәс бәлки хитай хәлқи вә хәлқара җәмийәт әгәр хитай компартийәсиниң уйғурлар үстидин елип бериватқан бу хил ирқий қирғинчилиқ һәмдә инсанийәткә қарши җинайәтлирини тосуп қелиш үчүн җиддий һәрикәт қилмиса, хитайниң җинайәтлиригә йешил чирағ йеқип бәргән болиду.”

Өмәр қанат әпәнди доклатида хитайниң уйғур дияридики лагерларға қамалған тутқунларни мәхпий һалда хитай өлкилиригә йөткәшкә башлиғанлиқини әмәлийәттә қирғинчилиқниң сигнали дәп қарайдиғанлиқини оттуриға қойған. У мундақ дәйду: “хитай һөкүмитиниң бу уйғурларни хитай өлкилиридә еритип йоқ қилиш мәқситини йоқ дейәлмәймиз.”

Өмәр қанат әпәнди йәнә мундақ дегән: “уйғурлар һазир йүзлиниватқан мәсилә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң кишилик һоқуқ кеңишидә оттуриға қоюлидиған мәсилидин нөвәттә аллиқачан б д т хәвпсизлик кеңишидә оттуриға қоюлушқа тегишлик мәсилигә айланди. Чүнки уйғурлар нөвәттә 2-дуня уруши мәзгилидә йәһудийлар учриған миллий қирғинчилиқларға дуч келиватиду дуня һазир буни көрүватиду, һөкүмәтләр әмди буниңға җиддий тәдбир елиши керәк.”

Мәзкур йиғинда христиан хитайларниң вәкиллириму қатнашқан болуп, уларму хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан нөвәттики сиясәтлирини “қирғинчилиқ” дәп әйиблигән. Бу һәқтә тохталған өмәр қанат әпәнди йәнә мундақ дәйду: “хәлқара җәмийәт қаттиқ бир тәдбир қоллиниши керәк. Әгәрдә хитайниң уйғурларға қаратқан қирғинчилиқ сиясити җиддий тосуп қелинмайдикән, хитай дуняниң сүкүтидин илһам елип бу қирғинчилиқни йәниму кеңәйтиши мумкин. У чағда уйғурлардин кейин тибәт, хитай хәлқи һәтта әтраптики башқа дөләтләрму бу қирғинчилиқлардин мустәсна қалмаслиқи мумкин. Хитай һөкүмитиниң бу сияситигә қарши чиқмиғанда хитайға охшаш башқа диктатор дөләтләрниңму бу хилдики қирғинчилиқларни елип беришиға йешил чирағ йеқилиду. Шуңа уйғурлар учраватқан бу қирғинчилиқни тосушта хитайларниңму, пүтүн дуня җамаәтчиликиниң инсаний мәсулийити бар.”

Буниң алдида, йәни 27-июл күни америка ташқи ишлар министирлиқиниң уюштуруши билән ечилған хәлқара диний әркинликини илгири сүрүш йиғининиң хуласә баянатида хитайни диний әркинлик җәһәттә хәлқара әһдинамиләр бойичә бәргән вәдисигә әмәл қилишқа вә уйғур районидики йиғивелиш лагерлирини дәрһал тақашқа чақирған иди. Йиғинида сөз қилған америка ташқи ишлар министирлиқиниң хәлқара диний әркинликкә мәсул алаһидә әлчиси сам бровнбәк хитайниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситидин қаттиқ әндишиләнгәнликини билдүргән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.