Uyghur kishilik hoquq qurulushi tramp hökümitini Uyghurlar mesilisi boyiche jiddiy tedbir élishqa chaqirdi

Muxbirimiz gülchéhre
2018-10-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Merkizi washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining mudiri ömer qanat ependi amérika dölet mejliside ötküzülgen yumilaq üstel yighinida Uyghurlar mesilisini otturigha qoymaqta. 2018-Yili 2-öktebir, washin'gton.
Merkizi washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining mudiri ömer qanat ependi amérika dölet mejliside ötküzülgen yumilaq üstel yighinida Uyghurlar mesilisini otturigha qoymaqta. 2018-Yili 2-öktebir, washin'gton.
RFA

"Uyghurlar yüzlen'gen jiddiy weziyet nöwette dunyagha ashkara boldi, biz bu zulumni ispatlaydighan peyttin ötüp bolduq, bizla emes xelq'araliq metbu'atlar, hetta gherblik mutexessislermu buninggha qattiq bir inkas qayturulmisa xitay hökümiti omumyüzlük qirghinchiliqqa ötüshi mumkin dep agahlandurmaqta. Chünki hazir bu mesile insan heqliri mesilisidin halqip boldi shundaqla dunya tarixida gitlér zamanisidin kéyin qayta yüz bermeydighanliqi heqqide wediler bérilgen bundaq bir qirghinchiliqqa nöwette Uyghurlar yüzlenmekte. Hazir yene kütidighan néme qaldi? bu paji'ening aldini élish üchün amérika shundaqla xelq'ara jem'iyet bayanat bilenla cheklinip qalsa bolmaydu, biz amérikidin qilalmaydighan ishlarni telep qilmaymiz, amérika hökümitining qolida bir yürüsh émbargo türliri we émbargo wasitiliri bar, amérika hökümitidin héch bolmighanda 'yer shari magnitiskiy qanuni' ni jiddiy ijra qilishni telep qilimiz."

Bu bayanlar merkizi washin'gtondiki UHRP yeni Uyghur kishilik hoquq qurulushining mudiri ömer qanat teripidin 2-öktebir küni amérika dölet mejliside tramp hökümitining xelq'ara diniy erkinlikke mes'ul alahide elchisi sam brownbek riyasetchilikide ötküzülgen yumilaq üstel yighinida otturigha qoyulghan.

Bu yighin heqqide ziyaritimizni qobul qilghan ömer qanat ependining bildürüshiche, xelq'ara diniy erkinlikini ilgiri sürüsh yumilaq üstel yighinigha 40 tin artuq xelq'araliq teshkilatlar we amérika hökümet organliridin kelgen wekiller qatnashqan. Uyghur kishilik hoquq qurulushining mudiri ömer qanat ependi Uyghurlarning nöwettiki weziyiti, xitayning Uyghur élida qurghan jaza lagérliri, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqni meqset qilghan bir yürüsh siyasetliri heqqide doklat bergen.

Ömer qanat ependi özining bir sa'et dawam qilghan bu yighinda bergen doklatida mundaq dégen: "Amérika hökümitila emes belki xitay xelqi we xelq'ara jem'iyet eger xitay kompartiyesining Uyghurlar üstidin élip bériwatqan bu xil irqiy qirghinchiliq hemde insaniyetke qarshi jinayetlirini tosup qélish üchün jiddiy heriket qilmisa, xitayning jinayetlirige yéshil chiragh yéqip bergen bolidu."

Ömer qanat ependi doklatida xitayning Uyghur diyaridiki lagérlargha qamalghan tutqunlarni mexpiy halda xitay ölkilirige yötkeshke bashlighanliqini emeliyette qirghinchiliqning signali dep qaraydighanliqini otturigha qoyghan. U mundaq deydu: "Xitay hökümitining bu Uyghurlarni xitay ölkiliride éritip yoq qilish meqsitini yoq déyelmeymiz."

Ömer qanat ependi yene mundaq dégen: "Uyghurlar hazir yüzliniwatqan mesile birleshken döletler teshkilatining kishilik hoquq kéngishide otturigha qoyulidighan mesilidin nöwette alliqachan b d t xewpsizlik kéngishide otturigha qoyulushqa tégishlik mesilige aylandi. Chünki Uyghurlar nöwette 2-dunya urushi mezgilide yehudiylar uchrighan milliy qirghinchiliqlargha duch kéliwatidu dunya hazir buni körüwatidu, hökümetler emdi buninggha jiddiy tedbir élishi kérek."

Mezkur yighinda xristi'an xitaylarning wekillirimu qatnashqan bolup, ularmu xitay hökümitining Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan nöwettiki siyasetlirini "Qirghinchiliq" dep eyibligen. Bu heqte toxtalghan ömer qanat ependi yene mundaq deydu: "Xelq'ara jem'iyet qattiq bir tedbir qollinishi kérek. Egerde xitayning Uyghurlargha qaratqan qirghinchiliq siyasiti jiddiy tosup qélinmaydiken, xitay dunyaning sükütidin ilham élip bu qirghinchiliqni yenimu kéngeytishi mumkin. U chaghda Uyghurlardin kéyin tibet, xitay xelqi hetta etraptiki bashqa döletlermu bu qirghinchiliqlardin mustesna qalmasliqi mumkin. Xitay hökümitining bu siyasitige qarshi chiqmighanda xitaygha oxshash bashqa diktator döletlerningmu bu xildiki qirghinchiliqlarni élip bérishigha yéshil chiragh yéqilidu. Shunga Uyghurlar uchrawatqan bu qirghinchiliqni tosushta xitaylarningmu, pütün dunya jama'etchilikining insaniy mes'uliyiti bar."

Buning aldida, yeni 27-iyul küni amérika tashqi ishlar ministirliqining uyushturushi bilen échilghan xelq'ara diniy erkinlikini ilgiri sürüsh yighinining xulase bayanatida xitayni diniy erkinlik jehette xelq'ara ehdinamiler boyiche bergen wedisige emel qilishqa we Uyghur rayonidiki yighiwélish lagérlirini derhal taqashqa chaqirghan idi. Yighinida söz qilghan amérika tashqi ishlar ministirliqining xelq'ara diniy erkinlikke mes'ul alahide elchisi sam brownbek xitayning Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitidin qattiq endishilen'genlikini bildürgen idi.

Toluq bet