Béyjing saqchi komandir: “Bizge térrorluq yüz berse, agahlandurush bermeyla biwaste oq chiqirish hoquqi bérildi”

Muxbirimiz méhriban
2014.05.26
kunming-weqesi-qoralliq-saqchi.jpg Kunmingda xitay puqralirigha pichaq bilen hujum qilish weqesidin kéyin, basturushqa kelgen qoralliq saqchilar. 2014-Yili 1-mart, kunming.
AFP


Yéqinqi ikki aydin buyan ürümchi, künming qatarliq sheherlerdiki poyiz wogzali we ürümchi etigenlik bazarda yüz bergen ammiwi sorunlargha hujum qilish weqeliridin kéyin, Uyghur rayoni we béyjing qatarliq xitay sheherliride “Térrorluq hujumidin saqlinish”namida qoralliq saqchi - eskerler köpeytilip tekshürüsh kücheytildi.

Bu ehwal puqralarning kündilik meshghulatlirigha qolaysizliq élip kélip naraziliq qozghighandin bashqa, xitay puqraliri arisida wehimilik keypiyatni kücheytiwetkenliki ilgiri sürülmekte.

22 - May ürümchide yüz bergen xelq baghchisining arqa derwazisidiki etigenlik bazargha partlatquch bomba bilen hujum qilish weqesidin kéyin, ürümchi qatarliq Uyghur sheherliride weziyet jiddiylishipla qalmastin, béyjing qatarliq xitay sheher ölkiliridimu weziyet jiddiyliship, ammwi sorunlardiki tekshürüsh kücheytildi.

Melum bolushiche, 22 - may ürümchi etigenlik bazarda yüz bergen zenjirsiman partlitish weqesidin kéyin, bashqa jaylardimu bu xil partlitish weqeliri yüz bérishi mumkinliki heqqide xewerlerning tarqilishi, xitay puqraliri arisidiki wehimini kücheytken. Xitay hökümet metbu'atlirida herqaysi sheherlerdiki ammiwi sorunlarda, bolupmu ayrodrom, poyiz istansisi, yoluchilar béketliri, soda merkezliri qatarliq jaylarda qoralliq saqchilar, saqchi aptomobilliri qatarliqlar köpeytilip, puqralargha qarita omumyüzlük tekshürüsh élip bériliwatqanliqi heqqidiki xewerler köpeygen. Xitay hökümet da'iriliri uchur - alaqe wastilirini kontrol qilip, yalghan xewer, wehimilik xewerlerni tarqatquchilarning qattiq jazalinidighanliqini uqturghan bolsimu, emma xitaydiki ammiwi tor béketliride yenila her xil wehimilik xewerlertarqalghan.

Xitayning béyjing kechlik gézitining 26 - maydiki xewiridin melum bolushiche, 23 - maydin bashlapo béyjing sheher kochiliride alahide saqchilar we qoralliq saqchi qisimliri kocha charlashqa orunlashturulghan.Xewerde déyilishiche, birnechche kündin buyan béyjing shehiridiki alahide saqchi qisimliri 3 adem bir guruppa bolup, kocha aylinip charlashqa orunlashturulghan. Bolupmu, adem köp toplishidighan soda merkezliri we ammiwi qatnash biketlirining nuqtiliq qoghdash da'irisige kirgüzülgen. Xewerde yene kocha charlawatqan alahide qisim eskerlirining her waqit oq chiqirish hoquqigha ige ikenliki alahide eskertilgen.

Béyjing kechlik gézitining xewiride muxbirining ziyaritini qobul qilghan alahide qisim saqchi etridining shya shungwéy isimlik komandirining“Biz béyjing shehiridiki soda merkizi, merkizi téliwiziye istansisi, yer asti poyiz wogzali we bu rayondiki 2 klométir da'ire ichidiki 11 ottura, bashlan'ghuch mektepning bixeterlik wezipisini üstimizge alduq. Charlashqa chiqqan her bir alahide saqchi xadimigha oq tarqitildi. Bizge térror gumandarliri bayqalsa, bir minut ichide bir terep qilish hoquqi bérildi” dégen sözliri neqil élin'ghan. Alahide saqchi etridining kocha charlash wezipisini ötewatqan li zilung isimlik bir komandiri muxbirgha “Birnechche kündin buyan bizge tarqitilghan oq adettiki mezgildikidin bir hesse köpeytildi, jama'et xewpsizlik ministirliqining buyruqigha asasen, térrorluq yüz berse, agahlandurush bermeyla biwaste oq chiqarsaq bolidu” dégen.

Nöwette béyjing shehiride dawamlishiwatqan bu xil qattiq tekshürüsh béyjing puqralirining kündilik xizmet we turmushigha her xil qolaysizliqlarni élip kélip, puqralarning naraziliqini qozghash bilen bille yene, béyjing sheher ahaliliridiki wehimilik keypiyatnimu kücheytken. Xitayning dungféng torining 26 - may düshenbe künidiki xewiride bayan qilinishiche, düshenbe küni etigen béyjing yer asti poyiz yolidiki 6 chong kirish éghizida élip bérilghan her bir yoluchining somkisini axturup qédirip tekshürüsh, wogzalning kirish ishigide uzun öchret peyda qilghan. Bu xil tekshürüsh sewebidin xizmet we bashqa ishlirigha kéchikip qéliwatqan yoluchilarning naraziliqi qozghalghan. Tekshürüshtin bizar bolghan bezi yoluchilar tekshürüshke mes'ul saqchilar bilen takallashsa, yene beziler tekshürüshni ret qilip, qolidiki somkilirini saqchilargha étip jidel chiqarghan. Xewerde yézilishiche, tekshürüshtin narazi bolup jidel chiqarghan bezi yoluchilarni qolgha élish ehwallirimu yüz bergen bolup, bir neper yoluchi tekshürüsh eswapini urup toxtitip qoyghini üchün, saqchilar teripidin élip kétilgen.

Béyjing qatarliq xitay sheherliride dawamlishiwatqan bu xil qattiq tekshürüsh, xitaydiki ammiwi tor béketliride küchlük munazirige seweb boldi. Bezi tordashlar bu xil qattiq tekshürüsh yoluchilarning bixeterliki üchün boluwatqanliqini bayan qilip, kishilerni sewrchan bolushqa chaqirghan. Emma yene bezi tordashlar nöwette yolgha qoyulghan bu xil ziyade qattiq tekshürüshning eksiche ünüm béridighanliqini tekitlep, puqralar arisida wehimilik keypiyatni kücheytishi mumkinlikini ilgiri sürgen.Bireylen öz ensirishini mundaq yazghan“Yoluchilarning somkisini échip qattiq tekshürüsh netijiside uzundin uzun öchret peyda boldi. Bu sewebtin eger weqe yüz berse kishilerni derhal tarqitish we yoluchilarning qéchish yolliri étilip qalidu. Öchirette turghan bireylenning qattiqraq waqirap qoyushimu yoluchilar arisida wehime peyda qilip, qéchishqa urun'ghan ademler topida dessilip yarilinish ehwallirini keltürüp chiqirishi mumkin.” yene bir tordash bayanida “Eger özini qoshup partlitishqa teyyarlan'ghan hujumchi öchirette turghan yoluchilar arisidila özini partlatsa, u halda tömür rishatka arqisida turghan herqandaq bir yoluchining qéchip qutulushi mumkin emes!” dep yazghan.

1 - Mart künming poyiz wogzalida yüz bergen pichaqliq hujum qilish weqesidin kéyin, xitayning béyjing, shangxey, gu'angju qatarliq sheherliridiki soda merkezliri we yer asti poyiz wogzallirida kishilerdiki wehime sewebidin dessilip yarilinish, hetta ölüm weqeliri yüz bergenliki xitay metbu'atlirida xewer qilin'ghan idi. Mesilen, bu yil 3 - ay mezgilide shangxey yer asti yolida qistangchiliq sewebidin puti dessilip chiqirap ketken bir ayal sewebidin yer asti poyiz wogzalida patparaqchiliq yüz bérip, 10 nechche ademning yarilinish weqesi yüz bergen. Gu'angju yer asti yolida bireylenning “Pichaqliq hujumi yüz berdi!”dep waqirishi seweblik, qéchishqa urun'ghan kishiler yer asti poyiz yolining ishikide qapsilip qélip, dessilip yarilinish weqesi yüz bergen idi.

Xitay weziyitini közetküchiler, bu heqte öz qarashlirini otturigha qoyup, nöwette xitayda dawamlishiwatqan “Térorluqqa zerbe bérish” namidiki bu xil qattiq tekshürüsh, weziyetni téximu murekkepleshtürüwétidighanliqini ilgiri sürdi. Ular bayanida xitay hökümet teshwiqatliridiki térrorluqqa zerbe bérishni heddidin ziyade tekitlesh we Uyghurlarni millet süpitide qarilap teswirlishining eksiche ünüm béridighanliqini bildürüp, bu ehwal Uyghurlarning naraziliqini téximu kücheytipla qamastin, belki xitay puqraliri arisidimu wehimilik keypiyatni peyda qilip, jem'iyet muqimliqini saqlashqa paydisiz amillarni keltürüp chiqirishi mumkinlikini tekitlimekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.