Lop nahiye 1-ottura mektep oqughuchilirigha bérilgen wede emeliylishemdu?

Muxbirimiz irade
2013.05.14
aliy-maarip-305.jpg Uyghur aptonom rayonidiki aliy mektep oqughuchilirigha bolghan idiyiwi we siyasiy xizmet yighini.
Shinjang uniwérsitéti tori

13-May küni xotenning lop nahiyilik 1-ottura mektipide, Uyghur oqughuchilar ders tashlap, mektep wiwiskilirining Uyghurche yézilmasliq ehwaligha naraziliq bildürgen.

Bu oqughuchilar mektep rehberliri we nahiyilik ma'arip idarisi rehberliridin Uyghurche wiwiska ésish toghrisida wede alghandin kéyin, andin dersni dawam qilishqa qoshulghan. Mezkur weqe Uyghur élining ichi we sirtida küchlük inkas qozghighan bolsimu, emma yerlik organlardiki xadimlar weqedin xewersizlikini ilgiri sürüshti.

Lop nahiyilik birinchi ottura mektepning yéngi oqutush binasi béyjing shehirining yardem bérishi bilen nahiyining sana'et rayonigha sélin'ghan bolup, bu yil 4-ayda oqutquchi, oqughuchilar yéngi mektep rayonigha köchüp oqush bashlighan iken. Emma mektep qurulushi téxi pütüp bolalmighanliqtin téxi wiwiskilirimu toluq ésilip bolalmighan 1-ottura mektepning oqughuchiliri 13-may küni adettikidek mektepke kelgende bolsa, yéngi oqutush rayonining aldidiki derwazining ikki teripige altun rengde hel bérip yézilghan xitayche xetni shundaqla oqutush binasi, tejribixana binasi,kutupxanigha ésilghan wiwiskilarningmu peqet xitayche xet bilenla yézilghanliqini, hetta Uyghurchisini yézishqa orunmu qoyup qoyulmighanliqini bayqighandin kéyin qattiq heyran qélishqan. Buning bilen oqughuchi we oqutquchilar mektep rehberlikidin buninggha chüshenche bérishni telep qilip ders tashlighan.

Weqe heqqide Uyghur éli ichidiki bir munazire tor bétide bérilgen tepsiliy uchurda éytilishiche, mekteptiki qiz-oghul oqughuchilar bolup, alahazel 600-700 etrapidiki Uyghur oqughuchi ehwalgha birdek naraziliq bildürüp ders tashlighan bolup, mektep rehberliki deslepte buning béyjingning yardimi bilen sélin'ghan mektep ikenlikini, mektep aldigha yézilghan xetning maw zédungning sözi ikenlikini, shunglashqa Uyghurchisini yézishning hajiti yoqluqini, buni özgertishke bolmaydighanliqini ilgiri sürgen we oqughuchilarni tarqilip kétishke buyrughan. Lékin oqughuchilar bu yerning shinjang Uyghur aptonom rayoni ikenlikini, maw zédungning sözi bolsimu, uning Uyghurchisi yézilishi kéreklikini, buning jungxu'a xelq jumhuriyitining asasiy qanuni,milliy térritoriyilik aptonomiye qanuni we shinjang Uyghur aptonom rayonining til-yéziq xizmiti nizami qatarliqlar bergen hoquqi ikenlikini éytip, 3sa'ettek ders tashlap tirkeshken.

Axiri nahiyilik ma'arip idarisi rehberliri weqege ariliship, wiwiskilarni Uyghurche yézishqa wede bergendin kéyinla, 3 sa'et dawamlashqan naraziliq herikiti tinch shekilde axirlashqan. Oqughuchilar 4-sa'etlik derske normal qatnashqan. Mezkur weqe Uyghur éli ichidiki tor betlerde shundaqla Uyghur biz torida resimliri bilen élan qilinip, Uyghur éli ichidiki munazire tor betliride küchlük inkas qozghighan bolsimu, emma ejeblinerliki, biz lop nahiyilik ma'arip idarisige téléfon qilghinimizda, téléfonimizgha chiqqan kadir özining weqedin xewersizlikini ilgiri sürüp, bizning so'allirimizni jawabsiz qoydi.

Uyghur éli ichidiki munazire tor betliride weqege qayturulghan inkaslarda tordashlar birdek lop nahiyilik 1-ottura mektipi oqughuchilirining qanunni körsitip turup, öz heq-hoquqini qoghdighanliqigha, ana tilni qoghdighanliqigha medhiye oqughan. Chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliri Uyghur aptonom rayonida milliy til yéziqni ishlitishning qanunda ochuq békitilgenlikini, Uyghur élide yüz bériwatqan bu xildiki weqelerning xitay hökümitining özi békitken qanun'gha özi hörmet qilmaydighanliqini körsitip béridighanliqini bildürdi.

Alimjan inayet ependi xitay hökümitining Uyghur élide qiliwatqan bundaq qanunsizliqlirining intayin köplükini, emma u lop 1-ottura mektep oqughuchilirining mezkur mesilige tutqan sezgür we keskin pozitsiyisining bir yéngiliq ikenlikini eskertti.

Hazirghiche ashkarilan'ghan uchurlarda lop nahiyilik ma'arip idarisi rehberlirining oqughuchilargha Uyghurche wiwiska ésip bérishni wede qilghanliqi melum bolsimu, emma közetküchiler nöwette da'irilerning bergen wedisige emel qilidighan-qilmaydighanliqi, bu balilarning kéyin awarichilikke uchraydighan-uchrimaydighanliqigha bekrek qiziqmaqta. Chünki xitayning asasiy qanunlirida herqandaq kishining qarshiliq bildürüsh, erz qilish, yighilish ötküzüsh, namayish qilish erkinliki barliqi ochuq békitilgen bolsimu, emma xitayda, bolupmu Uyghur élide buning emeliyleshmesliki, da'irilerning herqandaq bir naraziliq herikitini térrorluqqa, zorawanliqqa yaki chet'ellerdiki küchlerge baghlap bir terep qilish en'enisi bolghanliqtin da'irilerning weqege qanchilik derijide semimiy mu'amile qilidighanliqigha qarita guman qozghimaqta. Mesilen, Uyghur éli ichidiki tor bettiki inkaslarning biride “Lopta ademning eqlige sighmaydighan siyasetler bek köp. Nechche yilning aldida mushuninggha oxshap kétidighan ishlar sewebidin türmige kirip ketken yüzligen adem téxi chiqip bolalmidi. Shinjangdiki 84 nahiye ichide lop nahiyisining türmiliride jinayetchi eng köp. Hey shu atalmish qanunning izzitini qoghdighan balilirimizning bundin kéyinki teqdiri qandaq bular” dep inkas yazghan bolsa, yene bireylen “Barliq jeryanni iz qoghlap turup közitish kérek, sezgürlüki éship ketkenler mundaqla boldi qilmay, buni chet'eldiki mewhum düshmen'ge baghlap, oqughuchilarning idiyisini burmilighan perde arqisidiki küshkürtküchilerni éniqlaymiz, dep oqughuchilargha bésimgha ishlitishi, ata-anisini qistishi turghan gep” dep yazghan.

Alimjan inayet ependi mushundaq éhtimalning mewjutluqi üstide toxtilip, buninggha oqughuchilarning ömlük, birlik arqiliq taqabil turushi kéreklikini, Uyghurlarning heq-hoquqlirini depsende qilidighan weqelerge mana mushundaq sezgür mu'amile qilghandila andin uning téximu kéngiyip kétishining aldini alghili bolidighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.