Yerlik da'iriler ilida pasportqa iltimas qilghuchilarning DNA si élinidighanliqini delillidi

Muxbirimiz erkin
2016.06.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
pasport-yighish-uqturushi-ghulja.jpg Ahalilerning pasportlirini birdek saqchixanigha tapshurushini telep qilip chiqirilghan uqturush. 2015-Yili 30-aprél, ghulja.
Social Media

Ili oblasti saqchi da'iriliri yéqinda chiqarghan pasport béjirish belgilimiside pasportqa iltimas qilghuchilardin özining barmaq izi, awazi we DNA ülgisini saqchi da'irilirige tapshurushni telep qilghan. Yerlik da'iriler charshenbe küni mezkur belgilimini delillidi. Emma, bu belgilime Uyghur pa'aliyetchilirini we kishilik hoquq teshkilatlirini endishige salghan.

Ili rayonida pasportqa iltimas qilghuchilarning awazi, barmaq izi, DNA si qatarliq bi'ologiyelik uchurlirini élish tüzümi 1-iyun resmiy yolgha qoyulghan. Gerche bu belgilimini ili oblastliq j x idarisining torida uchratmighan bolsaqmu, emma yerlik axbaratlarda xewer qilindi.

Ili oblastliq partkomning organ epkari-“Ili géziti” ning yéqinda tartqan xewiride, chet'elge chiqish üchün pasportqa iltimas sun'ghan yaki teywen'ge bérish, xongkong, awménni sayahet qilish yol xéti telep qilghan her qandaq kishining barmaq izidin bashqa, awazi we DNA ülgisini tapshurushi kéreklikini, buni tapshurmighanlargha pasport we yol xéti ishlep bérilmeydighanliqini bildürgen.

Melum bolushiche, pasportqa iltimas qilghuchilar özi turushluq rayondiki saqchi ponkitigha bérip, awazi, barmaq izi, qan ülgisini tapshurghandila pasport bashqarmisi andin kishilerning iltimasini qobul qilidiken.
Ilining melum nahiyesidiki bir saqchi ponkitining xadimi charshenbe küni iltimas qilghuchilarning DNA ülgisi telep qilinidighanliqini delillidi.

Saqchi: “DNA Dégenni özimiz tekshürimiz bu yerde, mushu saqchixanida, qan alimiz mundaq. Barmaq izini alidighu ‛juwén seyji‚ dep. Awaz alidighan ish bar. Süretni alimiz. Uningdin kéyin azraq qan élip, mundaq qeghezdek nersige témitimiz. DNA Dégen ashu qan. Ju wén seyji, barmaq izini aldurup, shularning hemmisini püttürgendin kéyin, pasport béjiridighan orun'gha bérip iltimas qilsa bolidu” dédi.

Yuqiriqi saqchi yene bu belgilime barliq milletlerge oxshash yolgha qoyulidighanliqini bildürüp, “Ashuni püttürmise pasport béjirelmeydu” dep körsetti.

Saqchi: “Buninggha amal yoq, bu pasport ishlitidighan ademlerning hemmisige bar. Bu qaysi millet bolsa oxshash, hemmisige birdek yolgha qoyulidu. Ashuni püttürmise, pasport béjirelmeydu. Her qandaq döletke barsingiz ashundaq.” dédi.

Bu tüzümning ili rayonidila yolgha qoyulghan yerlik belgilime ikenliki yaki uning aptonom rayondiki bashqa wilayet, nahiyelerde ijra qilinidighanliqi hazir melum emes. Qeshqer wilayitidiki melum bir saqchi ponkitining xadimi, özining tewelikidiki rayonda pasportqa barmaq izi telep qilinidighanliqini, emma qan örniki élish telep qilinmaydighanliqini bildürdi.

U, pasportqa qan örniki élinidighanliqini “Men uqmaydikenmen” dep körsetti.

Saqchi: “Barmaq izi tekshürüp, qan tekshürtmeydu. Saqchi ponkitining özide alidu, barmaq izini. Ani men éniq uqmaydikenmen. Qan élishni nahiyedin orunlashturamdikin tekshüridighan-tekshürmeydighanliqini. DNA Ni emes, barmaq izini saqchixanida alidu. DNA Ni ete saqchixanigha kelsingiz, barmaq izi alamdu, DNA alamdu, néme alidu? bashliq dep bersun” dédi.

Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti ötken yili 8‏-ayda pasport islahatini tézlitip, Uyghurlargha pasport béjirishni asanlitidighanliqini bildürgen. J x nazaritining eyni chaghdiki uqturushida, rayondiki barliq puqralargha birdek pasport siyasiti yürgüzülidighanliqini, bezi resmiyetlerning qisqartilidighanliqini élan qilghan. Emma Uyghur pa'aliyetchiler xitayning Uyghurlargha bu siyasetni toluq ijra qilishi gumanliq, dep qaraydighanliqini bildürgen.

Bu qétim ili oblastliq j x idarisining yuqiriqi belgilimini chiqirishi Uyghur teshkilatlirini bi'aram qildi. Charshenbe küni, d u q ning mu'awin re'isi ümid agahi pasport iltimas qilghuchilarning DNA sini telep qilish shexsi bi'ologiyelik uchurining mexpiyetlikige xilap, dep körsetti.

Ümid agahi: “Barmaq izini élish xelq'ara qanunlarda yolgha qoyulghan bir nerse. U pasport élish, chet'elge chiqip -kirish, chégradin ötüsh dégenlerde bolup turidu. Emma uning DNA ni élish, awazini élish dégen gep, u insanning kishilik hoquqigha dexli terz qilghanliq. U ishpiyonluq bilen insanlarning ichki mexpiyetlikini kontrol qiliwalghanliq. Buni hergizmu döletning bixeterlik mesilisige baghlap qarashqa bolmaydu. Shunglashqa buni hergiz ‛normal hadise‚ dep qarimaymiz. Buninggha biz pütünley qarshi, esli bu insanning kishilik hoquqini depsende qilidighan bir ish bu” dep körsetti.

Ümid agahining körsitishiche, xitay hökümiti xelq'ara kishilik hoquq ölchemlirige emel qilmaydighan bir dölet bolghachqa, uning DNA ülgisini qandaq meqsetler üchün ishlitidighanliqini nazaret qilish qiyinken.

U, shunga bu belgilime “Ademde wehime peyda qilidu,” dédi.

Ümid agahi: “Bu insanda wehime qozghaydighan nahayiti xeterlik bir nerse. Chünki, dunya DNA din paydilinip bi'ologiyelik nersilerni ishlepchiqirishqa qarshi. Xitay dégen u tebi'iylikke qarshi, dinsiz bir hökümet bolghanliqi üchün, insaniy shepqet bolmighan bir hökümet bolghanliqi üchün, u insanlarning mexpiyetlikini qolgha chüshürüwalsa, intayin xeterlik. Buningdin qattiq endishe qilidighan bir mesile bu” dep körsetti.

Ili oblasti Uyghur ilining milletler eng köp ariliship olturaqlashqan rayoni. Xitayning hökümet statistikisidin melum bolushiche, pütün ili oblastining hazirqi omumiy nopusi 3 milyon bolup, uning 6.25 Pirsentini Uyghurlar, 1.21 Pirsentini qazaqlar, 36% ni xitay köchmenler teshkil qilghan.

Xitay hökümiti ilgiri ili oblastida Uyghurlargha pasport béjirishini qattiq kontrol qilip kelgen. U 2014-yili aran 20 ming pasport béjirgen. Emma 2015‏-yili 8‏-ayda pasport béjirish resmiyiti qisqartilghachqa, ötken yili 100 ming adem pasport alghan. Xitay axbarat wasitilirining ashkarilishiche, ili oblasti bu yilning deslepki 4 éyida 67 ming pasport béjirgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.