Frankfurt shehiride xitaygha qarshi birleshme namayish ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-06-07
Élxet
Pikir
Share
Print
dolqun-eysa-4-iyun-namayish-1.jpg
dolqun-eysa-4-iyun-namayish-1.jpg
Photo: RFA

4-Iyun küni gérmaniyening frankfurt shehiridiki xitay konsulxanisi aldida xitay démokratliri, Uyghurlar, tibetler, jenubiy mongghuliyelikler we gérmanlar xitaygha qarshi birleshme namayish élip bardi.

D u q ijra'iye komitéti mudiri dolqun eysa ependining neq meydandin bergen melumatigha asaslan'ghanda, bu qétimqi namayishqa Uyghurlar, tibetler, mongghullar, gérmanlar we xitay démokratik teshkilatlirining köpligen rehberliri hem ezaliri qatnashqan.

Namayishta erkinlik, démokratiye telepliri sho'ar qilip towlan'ghan. Uyghurlarmu "Sherqiy türkistan'gha azadliq" dep sho'ar towlighan.

"Xitay démokratik fédiratsiyesi" ning bash katipi pen yungdungning bildürüshiche, bügünki bu namayishta bayanat élan qilish, bu qétimqi yighin'gha qatnashqan barliq teshkilatlar imza qoyghan xitay merkizi komitéti we xitay xelq qurultiyigha qaritip yézilghan ochuq xetni xitay konsullirigha tapshurush, muxbirlarning so'allirigha jawab bérish, herqaysi teshkilat rehberliri nutuq sözlesh qatarliq bir yürüsh pa'aliyetler élip bérilghan.

Pen yungdung mundaq deydu: "Bizning bügünki bu namayishni uyushturushtiki meqsitimiz, xitay kommunist hakimiyitidin kishilik hoquq weziyitini özgertishni, démokratiyeni ilgiri sürüshni, bir partiyilik mustebit tüzümge xatime bérip, démokratiyeni omumlashturush yoligha méngishni, her millet xelqining öz ‏- özini idare qilish hem erkinlik arzulirini berbat qilmasliqni, xelqning awazigha qulaq sélishni telep qilishtin ibaret."

U yene shularni tilgha aldi: "Bizning shi jinpingdin kütken ümidlirimiz köpükke aylandi. Xelq kompartiyidin pütünley ümidsizlendi. Xitaydiki weziyet künséri nacharlashmaqta, pütün dunyadiki muhajir xitaylar, teywenlikler, xongkongluqlar hemde Uyghur, tibet, mongghul xelqliri kompartiyening mustebit hökümranliqining axirlishishini ümid qilmaqta. Xitayda peqet démokratiye wujudqa chiqqandila, bu ümidni emeliyleshtürgili bolidu."

Namayish meydanidin ziyaritimizni qobul qilghan dalay lamaning yawropadiki wekili lofangnama bu qétimqi namayish heqqide chüshenche bérip, 4-iyun tyen'enmén qirghinchiliqini untumasliqning tarixiy ehmiyitining zorluqini tekitlidi.
U mundaq dédi: "Xitay kommunistik partiyisi hakimiyet béshigha chiqqandin buyan, insaniyet dunyasi üchün tügimes apet we ziyankeshliklerni élip keldi. Xitay xelqidin sirt, Uyghurlar, mongghullar we tibetlerning medeniyiti, en'enisi, étiqadini éghir derijide depsende qildi. Kompartiyining bu xildiki zorawanliqi pütkül xitayda, jümlidin bizning milliy rayonlirimizda hélimu dawamlishiwatidu."

U yene shularni bayan qildi: "4-Iyun tyen'enmén oqughuchilar herikiti kompartiyening mustebit siyasitige qarshi heriket idi. Bu heriket 27 yil ilgiri qanliq basturuldi. Uning shahitliri mana, arimizda turuptu. U qanliq paji'eni her da'im eslep turush kérek. Waqti ötti, ötmüshke te'elluq weqe, alliqachan tarixqa aylinip ketti dep untup kétishke hergiz bolmaydu. Bu eslimini ewladlargha miras qaldurush lazim."

Dalay lamaning yawropadiki bu wekili yene mundaq dédi: "Bügün bizning bu yerge yighilip namayish ötküzüshimizmu, kompartiyening qanliq qirghinchiliqlirini untup qalmighanliqimizni we menggü untumaydighanliqimizni dunyagha jakarlash üchündur. Shuning bilen birge, xitay mustebit hökümitining zorawan siyasiti astida Uyghur, mongghul, tibet atliq milletlerning éghir derijide xorluqlargha, kemsitishlerge, qirghin qilishlargha uchrawatqanliqini bildürüsh üchündur."

Bu qétimqi namayishqa qatnashqan "Jenubiy mongghuliye xelq partiyisi" ning re'isi temsilto ependimu neq meydanda turup ziyaritimizni qobul qildi. Uningdin bügünki bu namayish sépige qoshulushtiki meqsitini sorighinimizda, u mundaq dep jawab berdi: "Biz bügünki bu namayishta ilham toxtigha oxshash kishilik heqliri xitay hakimiyiti teripidin depsende qilin'ghan barliq insanlargha erkinlik tilewatimiz. Uyghur, mongghul, tibet, xitay démokratliri oxshash mewqede turup, xitay kompartiyisining zorawan siyasiti astida kishilik heqliridin ayrilghan her millet xelqining awazini anglitiwatimiz."

Temsilto yene shularni eskertti: "Tyen'enmén weqesi buningdin 27 yil ilgiri bolup ötken bir weqe. Bu weqede xitay kommunistik partiyisi özining xelqini, oqughuchilirini qanliq qirghin qildi. Biraq, kompartiyening sherqiy türkistan, tibet we jenubiy mongghuliyediki qirghinchiliqliri uningdinmu ilgiri bashlan'ghan we uningdin kéyinmu dawamlishiwatidu. Biz bügünki bu namayishta yalghuz tyen'enmén weqesinila emes, Uyghur, tibet, mongghul xelqliri uchrighan qanliq basturushlarnimu xatirilewatimiz. Pütkül xitaygha démokratiye telep qilip sho'ar towlash bilen birge, sherqiy türkistan'gha, tibetke, jenubiy mongghuliyege azadliq telep qiliwatimiz. Namayish sépimizda hemme millettin wekiller bar. Biz bir yaqidin bash, bir yengdin qol chiqirip, kommunist xitay hökümitini aghdurup tashlash yolida küreshlirimizni dawamlashturushimiz kérek."

Bügünki bu namayish sépige gérmaniye yashliridin terkib tapqan bir naxsha-muzika ömigimu qoshulghan bolup, ular xitay konsulxanisining aldida "Erkinlik!" dégen naxshini orunlighan.

Namayish xatimiside yawropaning herqaysi jayliridin kelgen onlighan teshkilatning wekilliri öz-ara pikirliship, kéler nöwetlik xitay, Uyghur, tibet, mongghul teshkilatliri wekillirining yene bir qétimliq uchrishish mesilisi heqqide söhbetler élip barghan.

Toluq bet