Gérmaniye prézidéntining xitay ziyariti we Uyghurlar mesilisi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016.03.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Germaniye-prezident-gauk-305.jpg Maniye prézidénti jo'achim ga'uk ependi.
wikipedia.org

Gérmaniye prézidénti ga'uk 20-mart bashlighan xitay ziyariti esnasida kishilik hoquq mesilisini tekrar tilgha aldi.

Gérmaniye axbarat agéntliqining eskertishiche, bu qétimqi 5 künlük ziyaret, gérmaniye prézidéntining 6 yildin buyanqi xitayni tunji qétim ziyaret qilishi bolup, prézidént ga'ukning 60 kishilik ziyaretchiler ömiki terkibide yene gérmaniye kishilik hoquq komitétigha yéngidin mes'ulluqqa teyinlen'gen berbél koflérmu bar.

Gérmaniye awazining 23-marttiki xewiride bayan qilinishiche, ga'uk ependi xitaydiki ziyariti esnasida, bügün'ge qeder béyjing we shangxeyde ziyarette bolghan. Béyjingdiki partiye mektipi we shangxeydiki tungji uniwérsitétida léksiye sözligen. Sözide kishilik hoquq, démokratiye, qanun bilen dölet idare qilish we kishilik qimmet qarishini tilgha alghan. Xitay re'isi shi jinping we bir qisim kishilik hoquq pa'aliyetchiliri bilen körüshken. U yene bügün shi'enni ziyaret qilish üchün yürüp ketken.

Gérmaniye awazining bildürüshiche, prézidént ga'ukning xitaydiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliri bilen uchrishish ishi gérmaniyening shangxeydiki konsulxanisida élip bérilghan. Xitay bixeterlik küchliri ga'uk bilen uchrashmaqchi bolghan xitay kishilik hoquq adwokati mu shawping qatarliqlarni tosup qélish arqiliq bu qétimqi uchrishishni yoqqa chiqirishqa urun'ghan bolsimu, meqsitige yitelmigen.

Diqqetni chékidighini, gérmaniye prézidénti ga'ukning xitay ziyariti gérmaniye we yawropa axbarat wasitiliride Uyghurlar mesilisini yene bir qétim otturigha tartip chiqardi.

Gérmaniye prézidénti ga'uk xitay ziyaritini bashlashtin ilgirila, uning xitay démokratliri, Uyghurlar, tibetler, falun'gongchilar we xitaydiki xristi'anlar mesilisini otturigha qoyidighanliqi bir heptidin buyan gérmaniyediki metbu'atlarda bayan qilinip kelgen idi.

19-Mart d u q bayanatchisi dilshat rishit gérmaniye axbarat agéntliqigha söz qilip, gérmaniye prézidénti ga'ukning xitay ziyariti mezgilide Uyghurlarning kishilik heq-hoquqining depsende qilinish mesilisini tilgha élishini telep qilghan. Uning bayanati derhal köpligen axbarat wasitiliride köchürüp tarqitilghan.

Bügün dilshat rishit bu xususta ziyaritimizni qobul qilghanda, özining béyjingda ziyarette boluwatqan gérmaniye kishilik hoquq komitéti mes'uli berbél ependi bilen téléfonda körüshkenlikini we uningdin xitayda Uyghurlar mesilisini otturigha qoyush bilen birge, gérmaniye wekillirining mumkin bolsa Uyghur élinimu ziyaret qilishini ümid qilidighanliqini bildürgenlikini eskertti. U sözide yene, bu heqtiki bayanatni béyjingdiki muxbirlar arqiliq xelq'aragha tarqitishning ehmiyiti heqqidimu eskertish berdi.

Http://www.gfbv.de Torining xewirige asaslan'ghanda, 19-mart küni yene “Xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati” asiya ishliri bölümi xadimi ulrik délyus gérmaniye prézidénti ga'ukqa ochuq xet yézip “Gérmaniye prézidéntining xitay ziyariti mezgilide diniy étiqadi we erkinliki tajawuzgha uchrawatqan Uyghurlar, tibetlikler hem xitaydiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, adwokatlar, falun'gongchilar hem xitaydiki xristi'anlar mesilisini otturigha qoyush mejburiyiti barliqi” ni tekitligen.

Ulrik délyus ependi bügün ziyaritimizni qobul qilghanda, prézidéntqa yézilghan ochuq xettin sirt, gérmaniye prézidénti ga'uk xitay ziyaritini bashlashtin 4 kün ilgiri yene, uninggha Uyghurlar heqqide ayrim tepsiliy bir melumat yollighanliqinimu tilgha aldi.

U sözide, bu doklatning ilham toxti mesilisi, Uyghur ziyaliylirining tutqun qilinishi we teqibleshke uchrishi, Uyghurlarning diniy étiqadining depsende qilinishi, xitay tutqa qiliwalghan bölgünchilik, térrorluq niqabi astida Uyghurlarning qattiq basturushlargha uchrawatqanliqi qatarliq keng sahelerni öz ichige alghanliqini eskertti.

Gérmaniye awazining 20-marttiki xewiride bayan qilinishiche, xelq'ara kechürüm teshkilati xitay ishliri mutexessisi patrik po'onmu 19-mart élan qilghan bayanatida, gérmaniye prézidénti ga'uktin “Ipade erkinlikining bir hökümet üchün neqeder muhimliqini xitay da'irilirige bildürüshi” ni iltimas qilghan.

Patrik po'on bayanatida yene, ga'uk ependining sherqiy gérmaniyediki zamanlirida kishilik hoquq üchün élip barghan özining shexsiy küresh tejribilirini xitay emeldarlirigha sözlep bérishini tewsiye qilghan.

Gérmaniye awazida ilgiri sürülüshiche, “Bérlin mérkator xitay tetqiqat merkizi” ning xitay ishliri mutexessisi kiristin xanim ga'ukning xitay ziyaritidin ilgiri pikir bayan qilip “Meyli tibet yaki Uyghur diyaridiki künséri küchiyiwatqan basturush bolsun yaki kishilik hoquq adwokatlirining üzlüksiz qolgha élinishi, teqib qilinishi bolsun, yaki jéjyangningdiki chérkawlarning kristlirining yulup tashlinishi yaki xongkong tongluwen kitabxanisi xadimlirining tuyuqsiz ghayib bolushi bolsun, bularning hemmisi shi jinping hökümranliqidiki xitayda puqralar jem'iyitining qattiq wasitiler bilen basturuluwatqanliqini körsitidu” ghanliqini bildürgen hemde eslidinla ipade erkinliki we démokratiye üchün küresh qilip kelgen ga'uk ependi üchün bu qétimqi xitay ziyariti, özining xitayning siyasiy we ijtima'iy weziyitige bolghan pozitsiyisini bildüridighan bir purset hésablinidighanliqini tekitligen.

Gérmaniye metbu'atlirining tilgha élishiche, “Kommunizmning düshmini bolghan ga'uk ependi, bügün kommunizmning méhmini bolmaqta.”

Prézidént ga'uk esli ikki gérmaniye birlishishtin ilgiri sherqiy gérmaniyede yashap, kishilik hoquq kürishi bilen shughullan'ghan siyasiy aktip bolup, uning kommunistik réjimgha qarshi turush, erkinlik we démokratiye üchün küresh qilishtek özgiche bir hayat kechmishliri bolghan.

2014-Yili shi jinping xanimi bilen gérmaniyeni ziyaret qilghanda, ga'uk uni kütüwalghan we uninggha xitaydiki kishilik hoquq, démokratiye toghriliq söz achqan. Shi jinping bolsa, ga'ukni xitaygha bérip, xitaydiki emeliyetni öz közi bilen körüshke teklip qilghan.

Biraq, prézidént ga'uk bu qétimqi xitay ziyaritide kishilik hoquq mesilisini tilgha alghan bolsimu, Uyghurlar mesilisi toghriliq éghiz achqan-achmighanliqi hazirche melum emes.

Emma, ötken yili 6-ayda d u q rehberlirini qobul qilghan gérmaniye tashqi ishlar ministirliqi kishilik hoquq orgini mes'uli shitra'us ependi, xitay bilen bolghan munasiwetlerde gérmaniye terepning her qétim Uyghurlar mesilisini tilgha élip kéliwatqanliqini bildürgen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.