Германийә сиясий сәһнисидә уйғурларға мунасивәтлик йеңилиқлар

Ихтиярий мухбиримиз илһам
2019-02-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Германийәдики һәрқайси партийәләрниң германийә парламентиға уйғурлар тоғрилиқ сунған доклатиниң германчә рәсмий нусхиси.
Германийәдики һәрқайси партийәләрниң германийә парламентиға уйғурлар тоғрилиқ сунған доклатиниң германчә рәсмий нусхиси.
Gérmaniye Parlamént torbéti

Өткән йили 11-айниң 6-күни бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңиши йиғинида уйғурларниң кишилик һәқ-һоқуқлири мәхсус музакиригә қоюлған иди. Шуниңдин бир күн өтүпла, йәни 11-айниң 7-күни германийә парламентида парламент әзалири вә тәһдит астидики милләтләр тәшкилатиниң мәсули улрих делиус әпәндиләрниң иштирак қилиши билән һазирланған әтигәнлик чай сөһбити нәтиҗисидә германийәниң сиясий сәһнисидә «уйғур кишилик һоқуқ һәптиси» башланған иди.

Өткән йили 11-айниң 8-күни уйғур кишилик һоқуқ мәсилиси, германийә дөләт тарихида тунҗи қетим парламентниң күнтәртипигә киргүзүлүп, мәхсус муназиригә қоюлған иди. Илтимаста германийә һөкүмитиниң хитай һөкүмитини қайил қилип, хитайдики уйғурларға қаритилған чекидин ашқан зораванлиқ һәрикәтлирини дәрһал тохтитишқа чақириш, хитай һөкүмитини бирләшкән дөләтләр тәшкилати билән мустәқил кишилик һоқуқ көзәткүчилирини уйғур елигә берип мәхсус тәкшүрүшигә йол қоюшқа мақул кәлтүрүш, уйғур вә қазақларни түркүмләп тутқун қилиш һәрикәтлирини дәрһал тохтитиш, барлиқ тутуп туруш орунлири вә җаза лагерларни тақаш вә қолға елинғанларни шәртсиз қоюп бериш шундақла йәнә германийә һөкүмитигә қарашлиқ һәрқайси мунасивәтлик орунларға мәхсус буйруқ чүшүрүп, сиясий панаһлиқ тилигүчи уйғурларни қайтурмаслиқ тәләп қилинған иди.

Бу йүксилиш арқидинла германийә ташқи ишлар министири һайко маасниң хитай зияритидә уйғур дияридики лагерлар мәсилисини алаһидә тилға елиши, буниңға улинипла тибәт пайтәхти ласада өткүзүлгән германийә-хитай кишилик һоқуқ сөһбитидә германийә парламентиниң кишилик һоқуқ вәкили кофләр ханимниң уйғур мәсилисини алаһидә тәкитлигәнлики вә һәтта уйғур дияриға берип нәқ мәйдан тәкшүрүш арзусини оттуриға қоюши билән техиму чоң тәсир қозғиған иди. Бу мәсилә йәнә германийә президенти улрик валтер стайнмейр әпәндиниң хитай зиярити җәрянида уйғур мәсилисини қисмән болсиму тилға елиши билән давам қилди. Германийәдики кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә уйғур сиясий актиплири юқириқи тиришчанлиқлар нәтиҗисидә алди билән уйғур сиясий панаһлиқ тилигүчиләрниң қәтий қайтурулмаслиқи вә 4-айда диққәтсизликтин қайтуруветилгән адил исимлик уйғур йигит һәққидә дәсләпки учурға еришиштәк нәтиҗиләр билән кона йилни узитип, йеңи йилға киргәниди.

2019-Йили 1-айниң 16-күни германийә йешилләр партийәси тәрипидин парламентқа сунулған юқириқи илтимас христиан демократлар бирлики вә христиан сотсиялистлар бирлики, сотсиял демократлар партийәси вә германийә үчүн алтернатиф партийәлириниң рәт қилиши, әркин демократлар билән йешилләр партийәлириниң қобул аваз бериши шундақла сол партийәниң сүкүттә турувелиши билән рәт қилинди.

Әмма бу рәт қилиш әлвәттә уйғурлар вә уйғур дияри дуч келиватқан кишилик һоқуқ мәсилири һәққидә елип берилидиған мулаһизә вә муназириләр бу дөләт парламентида тилға елинмайду дегәнлик әмәс иди.

Германийә парламентиниң 1-айниң 23-күни елан қилған, йешилләр партийәси музакиригә сунған илтимас һәққидики 19/7294 номурлуқ ахирқи тәвсийә вә доклат һөҗитидә 16-январдики музакирә асасида қәләмгә елинған юқириқи рәт қилиш сәвәблири орун алған иди.

Мәзкур доклатта мундақ дейилгән: «хитай әлчиханисиниң йәни хитай һөкүмитиниң бу муназиригә көрсәткән инкаси толиму һәддидин ашқанлиқ. Хитай бу қилмиши арқилиқ германийәдики әркин сайланған парламент әзалириниң қандақ тема һәққидә сөзләш вә сөзлимәсликни бәлгиләп беришкә урунди». Доклатта йәнә уйғур диярида йүз бериватқан чекидин ашқан инсан һәқлирини дәхли-тәруз қилиш қилмишлиридин хәвәрдар болғанлиқлири баян қилинип, бу хил зораванлиқларниң пәқәтла уйғурларниң вә яки мусулманларниңла бешиға келип қалмай, бәлки йәнә қазақ вә тибәткә охшаш милләтләрниң, христиан муритлириниңму харлиниватқанлиқи тәкитлинип, хитайдики инсан һәқлири мәсилилирини техиму әтраплиқ вә тәпсилий йорутуп беридиған муназирә илтимаслири тәйярлаш керәклики йезилған.

Һөҗҗәттә йәнә уйғур диярида худди фантазийә филимлиридинму көргили болмайдиған дәриҗидики шәхсий учурларни тизгинләшниң давам қиливатқанлиқи, хитай һөкүмитиниң бу йол билән инсанларни контрол қилишқа урунуватқанлиқи баян қилинип, германийәниң буниңға охшишип кетидиған мәсилиләргә нисбәтән бурунқидинму қаттиқ қоллуқ билән муамилә қилиши керәклики тәкитләнгән.

Мәзкур һөҗҗәттә йәнә германийә үчүн алтернатиф партийәсиму хитай әлчиханисиниң германийә парламентиниң хизмитигә арилишишқа урунушини һәддидин ашқанлиқ дәп қарайдиғанлиқини, германийә парламентиниң бу темини музакирә қилишқа һәқлиқ икәнликини билдүргән.

Йешиллар партийәсиниң илтимасини қоллап аваз бәргән әркин демократлар партийәси хитайдики барлиқ инсан һәқлири дәпсәндичилики һәрикәтлирини бирла илтимас билән ипадиләп болушниң мумкин әмәсликини баян қилған. Һөҗҗәтниң ахирида йәнә уйғур дияридики вәзийәтниң йеқинқи вақитларда адәмниң қорққисини кәлтүргүдәк дәриҗидә яманлишип кәткәнлики йәнә бир қисим әслитилгән.

Һөҗҗәттә орун алған доклатниң мәзмунидин қариғанда, германийә парламенти алдимиздики күнләрдә уйғур кишилик һоқуқлири һәққидә елип берилидиған техиму көп вә кәскин муназириләргә сәһнә болидиғанлиқи мәлум болмақта.

Тәһдит астидики милләтләр тәшкилатиниң берлинда турушлуқ вәкили стәфан зибенрок әпәнди зияритимизни қобул қилип, өз қарашлирини оттуриға қойди.

У мундақ деди: «өткән йили 11-айниң бешида елип берилған паалийәтләр яхши бир башлиниш. Бу бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң җәнвәдики паалийитиниң давами болған иди. Кишини хушал қилидиғини шуки, нурғун дөләтләр уйғур кишилик һоқуқиға алаһидә диққәт қиливатиду. Уни һәргизму кичик бир иш дәп көрмәсликкә селиш позитсийәсидә болмастин, бәлки инсаний һәқ-һоқуқларға барғансери көңүл бөлүватиду. Биз юқириқи илтимасниң парламентта давамлиқ муназиригә қоюлмайдиғанлиқидин хәвәр таптуқ. Әлвәттә, биз бу әһвални дәрһал тәкшүримиз. Вә униң рәт қилиниш сәвәбини ениқлап чиқишқа тиришимиз. Биз илтимасниң давамлиқ муназиригә қоюлуши үчүн йетәрлик қоллиғучи тапалайдиғанлиқимизға ишинимиз.»

У йәнә бундин кейинки хизмәт пиланини мундақ хуласилиди: «мән өзүм шәхсән төвәндикидәк 3 түрлүк илгириләш йөнилишимиз бар дәп қараймән. Алди билән биз дуня кишилик һоқуқ хитабнамиси мақулланғанлиқиға 70 йил болған бу дәврдә, иккинчи дуня дуня урушиниң тәҗрибилиридин наһайити яхши дәрс алған бир дөләттә наһәқчиликләргә қарши туридиған, иқтисадий мәнпәәтни дәп инсан һәқлирини нәзәрдин сақит қилмайдиған кишиләрниң йәнила көп санлиқни тәшкил қилидиғанлиқиға ишинимиз. Биз мунасивәтлик шәхс вә орунлар билән алақилишип, уйғур диярида йүз бериватқан ишларни техиму тәпсилий сүрүштүримиз вә бу мәсилиләрни һәл қилишниң йоллирини издәймиз. Униңдин башқа биз йәнә изчил һалда сүкүт қилип тинч турувелиш йолини талливалған ислам дөләтлирини һәрикәткә кәлтүрүшкә тиришимиз. Уларни худди малайсия, һиндонезийә, қисмән болсиму қазақистан вә қирғизистанларға охшаш өз диний қериндашлири болған уйғурларни қоғдашқа вә қоллашқа чақиримиз. Бу бизниң алдимиздики айларда қилмақчи болған ишлиримиздур.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт