Рабийә қадир ханим: хитай аталмиш "22-апрел террорлуқ вәқәси" ниң тәпсилатини ашкарилиши керәк

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2017-01-12
Share
rabiye-qadir-2016-5-iyul-erkin-asiya-radiosi.jpg Д у қ рәиси рабийә қадир ханим 5-июл үрүмчи қирғинчилиқиниң 7 йиллиқини хатириләш йүзисидин әркин асия радийосида баянат бәрди. 2016-Йили 5-июл, вашингтон.
RFA

Хитай ахбарати 8-январ күни хотәндә 3 гумандарниң етип өлтүрүлүш вәқәсини хәвәр қилиш җәрянида ашкариланған вә 2015-йили йүз бәргәнлики тилға елинған аталмиш "22-апрел террорлуқ вәқәси" муһаҗирәттики уйғур паалийәтчилириниң диққәт вә әндишисини қозғиди. Дуня уйғур қурултийи рәиси рабийә қадир ханим, мәзкур вәқәниң йүз берип бир йил 9 айғичә йошурун тутулушини, буниңға охшиған йәнә көплигән вәқәниң һазирғичә сир тутулуватқанлиқиниң испати дәп қарайду.

Рабийә ханим йәнә мәзкур вәқәдә уйғурлар тәрипидин елип берилған бир һәққаний күрәш вә яки хитай қораллиқ күчлири садир қилған еғир бир җинайәт дунядин йошурулуватқан болуши мумкин дәп тәхмин қилиду вә хитай даирилирини вәқәниң тәпсилатини ашкарилашқа чақириду.

Биз вәқә һәққидики пәрәз вә чақириқлирини билиш үчүн рабийә ханим билән сөһбәт елип бардуқ.

Соал: дуня уйғур қурултийиниң "22-апрел вәқәси" дейилгән бир вәқәдин хәвири болғанму?
Җаваб: хәвиримиз болған әмәс, мәйли хитай, мәйли чәтәл ахбаратида бу һәқтә һечнәрсә дейилмигән. Шуңа вәқәниң йүз берип 1 йил 9 айдин кейин ашкарилиниши бизни әндишигә селиватиду.

Соал: силәр әндишилиниватқан нуқта қайси?
Җаваб: шәрқи түркистанда мана мушуниңға охшиған көплигән қанлиқ вәқәләрниң болғанлиқи вә униңдин бизниң вә дуняниң хәвәрсиз қалғанлиқи. Техиму муһими еғир бир паҗиә яки чоң бир дөләт террориниң сир тутулуватқанлиқи.

Соал: район вәзийитини йеқиндин билгүчиләр болуш сүпитиңлар билән 22-апрел вәқәсини қандақ бир вәқә болуши мумкин дәп тәхмин қилисиләр?
Җаваб: илгири көп қетим йүз бәргәнгә охшаш террор дейилгән бу вәқәдә көп санда киши өлгән, һәтта хитай қораллиқ күчлири хитай хәлқиму қобул қилалмайдиған дәриҗидә бир вәһшийликни садир қилған, вәқәдә өлгәнләр арисида ана, балилар болуши мумкин.

Соал: уйғур районида 2014-йили майда қаттиқ зәрбә бериш долқуни қозғалған, 22-апрел вәқәси әнә шуниңдин бир йил кейингә тоғра келиду, вәқә шу қаттиқ зәрбә бериш җәрянида яки шуниң ақивити сүпитидә пәйда болған дәп тәхмин қилишқиму боламду сизчә?
Җаваб: әлвәттә болиду, чүнки қаттиқ зәрбә бериш җәрянида йүзләрчә мәйдан очуқ мәйдан соти ечилди, миңларчә киши түрмигә ташланди; мана бу зулумға, бу бастурушқа қарши бир исян, бир күрәш оттуриға чиққан вә бу һәққаний күрәшни дунядин йошуруш үчүн вәқәни йошуруп келиватқан болуши мумкин. Йүз бәргән вәқәдики қарши тәрәпниң йоли шүбһисиз дәриҗидә тоғра, күриши һәқлиқ болғанлиқи үчүн, уни ашкарилашқа җүрәт қилалмиған болуши мумкин.

Соал: хитай хәлқара сәһниләрдә өзлириниң қанун дөлити икәнликини, йүз бәргән вәқәләрни қанун бойичә бир тәрәп қиливатқанлиқини илгири сүриду, хитайниң 22-апрел вәқәсини шунчә узунғичә ашкарилимаслиқи шу тәшвиқатиға уйғунму?
Җаваб: көрүп туруватимиз, түркийә рейно террорлуқ вәқәсидә, америка бостон, фирансийә париж террорлуқ вәқәлиридә вәқәниң җәрянини тәпсилий хәвәр қилди, опиратсийәләрни қәдәмму-қәдәмму, күнму-күн хәвәр қилип турди. Дуняниң башқа җайлиридики террорлуқларни ашкарилиғили болидую, немә үчүн хотәндикисини болмайду? чүнки, хитайниң қорқидиған бир йери бар, у болсиму һәрикәтләр террорлуқ әмәс, зулумға қарши һәрикәт, әркинлик күриши. Хитайниң садир қиливатқини бир қанун дөлитидә йүз беришини тәхминму қилғили болидиған ишлар әмәс.

Соал: бу вәқә һәққидә хәлқара җамаәттин яки хитай тәрәптин күтидиғанлириңиз немә?
Җаваб: әгәр хитай һөкүмити өзигә ишәнсә, иҗраатлири қануний даиридә давам қиливатқан болса, вәқәниң тәпсилатини ашкарилиши керәк, исми йоқ, җисми йоқ кишиләрни террорлуқ билән әйиблигәндин, уларниң кимликлирини ашкарилиши, аилә тарихий, маарип арқа көрүнүши, вәқәгә түрткә болған сәвәбләрни ашкарилиши керәк. Хитайниң террорлуқ дәп атиған бир вәқәниң учини чиқирип қоюп тәпсилатини ашкарилимаслиқи, мәлум мәнидин ейтқанда хәлқара җамаәтни көзгә илмиғанлиқи, хәлқара әһдинамиләрни дәпсәндә қилғанлиқи вә бу қилмишидин көрәңлигәнлики. Биз шуңа хәлқара тәшкилатларни 22-апрел вәқәсиниң тәпсилатини ениқлаш үчүн мустәқил тәкшүрүш елип беришқа вә буниң тегишлик йоллири үчүн һәрикәткә чақиримиз. Ахирида әскәртидиғиним, хитай даирилири хитай көчмәнлирини үркүтмәслик үчүн бу хил вәқәләрни сир тутуватқан болуши мумкин, хитай көчмәнлири өз бихәтәрликини көздә тутуп болсиму, хитай һөкүмитидин бу хил вәқәләрни ашкарилашни тәләп қилиши, бастуруш һәрикәтлиридин һесаб сориши керәк.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт