Tordashlar hashar qatarliq tüzümlerning emeldin qalduralishini telep qildi

Ixtiyariy muxbirimiz batur
2013.05.27
20-Esirning-beshidiki-hashar-ishlewatqan-Uyghur-dixanlar-305.jpg Süret, shwétsiyede 1917 - yili neshr qilinghan 'musheqqetlik qedem - sherqi türkistandiki 25 yil' namliq kitabqa kirgüzülgen uyghur dixanlirining hashargha ishlewatqan körünüshliri élinghan süretlerdin biri.
'Musheqqetlik qedem - sherqi türkistandiki 25 yil' dégen kitabtin élindi. / Yalqun

Qeshqerdiki bir nahiye hakimi nahiye xelqige muraji'et qilip torda élan qilghan ochuq xet déhqanlarning öz yurtida mewjut mesililer üstidin shikayetname yézishigha seweb bolghan.

Mezkur ochuq xet élan qilin'ghandin kéyin, déhqanlar we bir qisim Uyghur tordashlar inkas yézip hashar qatarliq tüzümlerning tizdin emeldin qalduralishini telep qilghan.

Yéqinda yopurgha nahiyisi hakimi qeyser qéyum, Uyghur élidiki tor betlerde ochuq xet yézip, özining dawamliq türde tor betlerge kirip turidighanliqini, özining burundin tartip xelq üchün emeliy xizmet qilip, xelqni bextlik, xushal-xuram yashash imkaniyitige arzusining barliqini, buningdin kéyin yopurghida saqliniwatqan mesililerni hel qilish üchün küchining yétishiche tirishidighanliqini, bezi mesililerni pütün küchi bilen hel qilidighanliqini, bezi mesililerning hel bölishi üchün uzun waqit alidighanliqi, bezi mesililerni hel qilishqa öziningmu amalsiz qélishi mumkinliki, shunga köpchilikning ortaq tirishchanliq körsitish kéreklikini bayan qilip, ammining özige ishinishini, qollishini telep qilghan.

Bu xet tor betlerde élan qilin'ghandin kéyin Uyghurlar arisida qattiq ghula-ghula qozghighan bolup, yézilghan inkaslarda bezi tordashlar heyran qalghanliqini bayan qilip, hakimning gheyriti we jasaritini maxtap xelq üchün xizmet qilish rohini we ochuq-yoruqluqini alqishlighan.

Qeyser hakimning bu xétidin kéyin, tordashlar Uyghur élide omumyüzlük saqlinip kéliwatqan mesililerni tilgha élip, xitay asasiy qanuni we milliy térritoriyilik aptonomiye qanunini izchillashturush arqiliq, Uyghur élide yerlik emeldarlarning qanunni közge ilmay, mezkur qanunlarda Uyghurlargha bérilgen heq-hoquqlarni depsende qilishigha xatime bérishte yopurghining ülgilik nahiye bölishi tileklirini ipadilep inkas qayturghan. Tordashlar asasen mundaq üch türlük telepni otturigha qoyghan:

Uyghur élide 21-esirdimu dawam qiliwatqan, Uyghur déhqanlirining bélini püküwatqan hashar alwini bolup, tordashlar hasharning fé'odalizmning yadnamisi ikenlikini, Uyghur déhqanliriningmu xitay ölkiliridiki xitay déhqanliri bilen oxshash junggo puqrasi ikenlikini, xitayda emeldin qaldurulghan hasharning Uyghur rayonidimu emeldin qaldurulushi kéreklikini telep qilghan.

Uyghur rayonida muqimliq bahanisi bilen kéchilerde qalaymiqan öy tekshürüsh, yollargha tosuq quruq Uyghurlarnila tekshürüshtek tengsiz we qanunsiz qilmishlarni toxtitish, “Asasiy qanun” we “Milliy térritoriyilik aptonomiye qanuni” da puqralargha bérilgen diniy étiqad erkinlikini izchillashturup, puqralarning diniy étiqadigha hörmet qilish kérekliki telep qilinip, Uyghur élidiki xitay hökümiti emeldarlirining bu qanunsiz qilmishliri, Uyghurlarning heq-hoquqlirini depsende qilishining Uyghur élidiki muqimsizliqni keltürüp chiqiriwatqan asasliq amil ikenliki eskertip ötülgen.

Uyghur élide atalmish qosh tilliq ma'arip sho'ari astida, xitay tiligha mejburiy kechürüsh siyasitining Uyghurlarda naraziliq peyda qiliwatqanliqini, mekteplerde yasalmiliq ehwallirining éghirliqi, Uyghur perzentlirining bu siyasetning qurbani bolup kétiwatqanliqi, shunga asasiy qanuni we milliy térritoriyilik aptonomiye qanuni we ma'arip qanunidiki munasiwetlik qanunlarni izchillashturup, ma'arip saheside Uyghurlargha séliniwatqan ziyankeshlikke xatime bérish telep qilin'ghan.

Tordashlar yuqirida yazghan inkaslar Uyghur élide mewjut ijtima'iy we siyasiy ré'alliqining bir qismi bolup, Uyghur xelq yoluquwatqan bu xildiki tengsizlikler kishilik hoquq organlirining yilliq doklatlirida orup élipla qalmay radi'omizdimu xewer qilin'ghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.