Amérikadiki Uyghur jama'iti "Ikki jumhuriyet küni" ni daghdughiliq xatirilidi

Muxbirimiz eziz
2017-11-20
Élxet
Pikir
Share
Print
  "Sherqiy türkistan milliy armiyisi" formisidiki yashlar zalgha bayraq élip kirmekte
2017-yili 19-noyabir, washin'gton shehri
"Sherqiy türkistan milliy armiyisi" formisidiki yashlar zalgha bayraq élip kirmekte 2017-yili 19-noyabir, washin'gton shehri
RFA

Muhajirettiki Uyghurlar üchün 12-noyabir küni untulghusiz bir xatire kündur. Chünki 1933-yili we 1944-yili Uyghurlar ikki qétim sherqiy türkistan jumhuriyitining dunyagha kelgenlikini élan qilip, Uyghur yéqinqi zaman tarixidiki eng shanliq sehipilerni yaratqan idi. Shuningdin buyan Uyghurlar her xil shekiller arqiliq bu qutluq künni xatirileshni üzüp qoyghan emes.

Amérikadiki Uyghur jama'iti bu yilqi "Ikki jumhuriyet xatire küni" ni 19-noyabir chüshtin kéyin wirjiniye shitatining fayrfaks shehride kütiwaldi. Amérika Uyghur birleshmisi teshkilligen 2017-yilliq xatirilesh pa'aliyiti gerche ötken heptide gérmaniyening myunxén shehride ötküzülgen dunya Uyghur qurultiyining pewqul'adde qurultiyi sewebidin bir hepte kéchikken bolsimu, Uyghur jama'iti kötirenggü roh we shadiyane keypiyat ichide pa'aliyet zaligha toplandi.

Bu qétimliq xatirilesh pa'aliyitige sha'ir tahir hamut riyasetchilik qildi. U amérika Uyghur birleshmisige wakaliten barliq Uyghurlarning qutluq bayrimini tebriklidi. U bashlash sözide "12-Noyabir" ning Uyghurlar üchün némilerdin dérek béridighanliqi heqqide qisqiche chüshenche berdi. Axirida Uyghurlarning, bolupmu muhajirettiki Uyghurlarning néme üchün "12-Noyabir" künini xatirilishi lazimliqi heqqide toxtilip ötti.

Ikkinchi qedemde bügünki pa'aliyetning küntertipi boyiche 1944-yilidiki "Sherqiy türkistan milliy armiyisi" ning formisini kiygen ikki jüp oghul-qiz muzika sadasi ichide ay-yultuzluq kök bayraqni kötirip zalgha kirip keldi. Pütün zaldikiler ornidin turup, güldüras alqish sadaliri ichide hörmet bildürdi. Andin "Sherqiy türkistan dölet marshi" orundaldi, köpchilik  birdek ornidin turup, chin qelbidin hörmet we éhtiram bildürdi.

Bu basquchlardin kéyin bügünki jumhuriyet xatirisige qedem teshrip qilghan dunya Uyghur qurultiyining aliy rehbiri rabiye qadir xanim sözge teklip qilindi.

Rabiye qadir xanim munberge chiqqach aldi bilen ay-yultuzluq kök bayraqni söyüp hörmet bildürdi, andin bügünki xatire kün munasiwiti bilen weten ichi we sirtidiki barliq Uyghurlarni chin qelbidin tebrikleydighanliqini bildürdi. U sözining dawamida hazirqi dunyada eng qudretlik si'iyasiy küchlerdin biri, dep qariliwatqan xitayning Uyghurlarni pütünley yoq qiliwétishke aldirawatqanliqining özi Uyghurlarning yoqalmaydighanliqidin bir bisharet ikenlikini tekitlidi.

Uyghurlarning yéqinqi zaman tarixida wujutqa kelgen ikki qétimliq sherqiy türkistan jumhuriyitining dunyagha kélishi hemde yoqitilishi heqqidiki tepsilatlar hazirqi köp qisim yashlargha yenila unche tonushluq emes. Mana mushu ehwalni közde tutup, amérika Uyghur birleshmisi bu qétim yashlargha we qiziqquchilargha bir qétimliq resimlik bayan orunlashturdi. Pa'aliyet ishtrakchiliridin bireylen teyyarlap kelgen ikki jumhuriyet yilnamisi heqqidiki resimler toplimi asasida amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen bu toplamni bashtin ayaq chüshendürüp chiqti.

Bu toplamda 1933-yilidiki birinchi sherqiy türkistan islam jumhuriyitining qurulishidin bashlap, 1944-yilidiki ikkinchi qétimliq sherqiy türkistan jumhuriyit  yoqitilishning aldi-keynidiki tarixiy muhit zor sandiki foto resimler, qolyazmilar, basma buyumlar qatarliqlar arqiliq tepsili eks ettürülgen idi.

Bu qétimqi jumhuriyet xatirisi üchün teyyarlan'ghan pa'aliyetning yene bir mezmuni hazirqi zaman Uyghur tarixidiki mutepekkürlar we qelem sahiblirining yazmilirini ünlük oqush boldi. Buningda muhemmed émin bughra, memtili tewpiq, lutpulla mutellip, abduréhim ötkür qatarliqlarning eserliridin tallanmilar oquldi.

Shu qatarda Uyghur ösmürlermu bu heqte özliri teyyarlap kelgen shé'irlarni oqudi. Wirjiniyediki Uyghur ösmürlerning ana til saheside duch kéliwatqan müshkülatlirini hel qilish arzusida otturigha chiqqan "Ghemguzar ana" (Ana Care) yekshenbilik mektipining oqughuchilirimu özlirining bu qétimqi pa'aliyetke quruq kelmigenlikini ipadilep "Ilipbeni tügettim" namliq shé'irni oqudi.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen bu qétimqi pa'aliyet heqqide toxtilip, bundaq pa'aliyetlerning hazirqidek weziyette zor ehmiyetke ige ikenlikini alahide tekitlidi.

Pa'aliyetning axirida xelq naxshiliri éytildi, shuningdek pa'aliyetke ishtrak qilghuchilar bayram tentenisi üchün samagha chüshti.

Toluq bet