Түрмидин чиқипла вапат болған сабиқ кәнт секретариға даир бәзи тәпсилатлар ашкариланди

Мухбиримиз әркин
2017.04.17
urumchi-sheherlik-1-turme-2.jpg Үрүмчи шәһәрлик 1-түрмә. 2014-Йили 24-сентәбир, үрүмчи.
RFA

Даириләр поскам түрмисидә бир йерим йил ятқан абабәкри сайитниязниң кесили еғирлишип, өлүм гирдабиға келип қалғанда әгритерәк кәнтиниң партийә секретарини чақирип, уни кәнт даирилиригә кепилликкә қоюп бәргән.

Түрмә даирилириниң кесили еғирлишип, өлүм гирдабиға берип қалған бир бимарни дәрһал дохтурханиға апириш орниға немә үчүн кәнт даирилиригә кепилликкә бәргәнлики мәлум әмәс. Әмма биз бу соалларға җаваб тепиш үчүн издинип ахири, униң кесәллик әһвали, қолға елиниш сәвәби, аилиси вә уруқ туғқанлириниң әһвалиға даир бәзи учурларға ериштуқ. Поскам наһийәсидики бир йәрлик кадирниң ашкарилишичә, униң қолға елиниши бу аилидики диний кәйпият билән мунасивәтликкән.

Кадир: абабәкри сайитнияз, бу адәмниңки 2014‏-йили әтрапида оғли түрмигә кирип кәткән.Һазир бу йәрдә бари абдурахман. 3 Оғул, бу балиларниң чоңи абдукерим абабәкри, оттуранчиси абдурахман абабәкри, кичики мутәллип абабәкри. Мутәллип абабәкри чәткә чиқип кетиш дегән қанунсиз ишлар билән түрмигә елинған. Униңдин кейин 2015‏-йили 8‏-ай әтрапида, бир күни биз кәнттә чоң йиғин ечивататтуқ. Шу йәрдә шу абабәкрини сақчиханидин чиқип елип чиқип кәтти. У адәм бурун бизгә бир йил секретар болған.

Мухбир: ашу йиғин мәйданидин елип чиқип кәттима?
Кадир: һәә, шу йиғин мәйданидин елип чиқип кәткән. Униңдин кейин ашу 2016‏-йили 12‏-ай яки 2017‏-йили 1‏-ай әтрапида, ай, күни сақ есимдә қалмапту, наһийәдин сот ечилиду, дәп товлиди. Бизниң ячейка секретари уни қайтуруп елип чиққан пәйшәнбә күни. Пәйшәнбә күни елип чиқти бу адәмни, кейинки пәйшәнбә күни қаза қилип кәтти.

Мухбир: түрмидә бир йил ятқан болдиму бу адәм?
Кадир: шу, шу бир йил әтрапида турди. Бир йилдин сәл-пәл җиқрақ турди. Биз кәнт кепил болуп елип чиққан, игә болуп, биз яндуруп елип чиқип шу бир һәптидин кейин, саламәтлики таза яр бәрмәй дохтурханиға елип кирилди. Шуниңдин кейин өлүп кәтти. Әмма бу адәмниң аилисиниң диний кәйпияти сәл қоюқ. Бу адәмниң чоң оғли абдукерим абабәкри, дедим баям, пиландин сирт балиси бар, пиланлиқ туғут қануниға хилаплиқ қилди. Униңки тағисиниң балиси, нәврә туғқини абдуқадир әбәйдулла, буниңки бир оғли мутәллип абабәкри билән биргә тутулуп кәтти, һазир түрмидә.

Мухбир: абдуқадир әбәйдулланиң оғлини дәмсиз?
Кадир: һәә, оғли түрмидә, шулар туғқанлар. Униңдин кейин шу абдуқадир әбәйдулланиң иниси йүсүп қадир әбәйдулла дәймиз, шуму пиланлиқ туғутқа хилаплиқ қилди, арқа-арқидин икки қетим. Униңдин башқа абдуқадир әбәйдулланиң акиси һебулла әбәйдулла униңки оғлиму һазир түрмидә, бир қетим қоюп берилип, 2‏-қетим йәнә кирип кәтти.

Мухбир: һебулла әбәйдулланиң оғлиниң исмини биләмсиз?
Кадир: униң оғлиниң исми муһәммәт һебулла. Әмди маниңға қанчилик сот кәскәнликини билмидуқ. Бу кирип кәткәнгә 3 айдин ешип қалди. 2016‏-Йили 12-ай әтрапида кирип кәттиғу,дәймән. Шуниң билән абабәкри сайитнияз бизниң кәнттики қанунға бойсунмайдиғанларниң баш “җинайәтчиси”, нуқтилиқ аилә болуп қалди. Биз аилә зиярити, дәп һәтта аилисигә киргән вақтимиздиму мундақ бир иллиқ чирай йоқти шу аилидә. Хизмәт гурупписиға қапиқини қирлап, иллиқ чирай ачмайтти. Шуниң билән шу бир йилдин артуқрақ түрмидә туруп, яндуруп чиқип бир һәптидин кейин өлүп кәтти.

Мухбир: немишқа силәр капаләткә елип чиққантиңлар?
Кадир: бизгә ашу сот ачиду, дәп хәвәр кәлди, секретарға. Секретар наһийәлик сотқа чиқса, мушу адимиңларни тәрбийиләп яхши, адәм қилиңлар, дәп тапшуруп бериптикән. Секретар машинида елип чиқип, бир вақ тамақни биргә йәп иккиси. Әмди у адәм бир йилдин артуқ турғандин кейин түрмидә, солақханиниң тамиқи таза яхши әмәс, биз көрүп бақмидуқ, әмма башқилардин аңлидуқ. У йәрдә бир сомән йегүм бар, дәптикән, ашханиға биргә елип кирипту, секретар. Лекин тамақни йәп ашханидин чиқип болғучә йенип кетипту тамақ. Ашундақ өйгә елип чиқип қоюптикән. Шуниңдин кейин саламәтлики яхши болмай дохтурханиға елип берип, шу түрмидин чиқип бир һәптидин кейинлам өлди.

Мухбир: униң кичик оғли мутәллип абабәкри һазир йәнә түрмидиму, у һиҗрәткә маңған, дәп кесилгәнму?
Кадир: һәә, түрмидә һазир. Буни 5 йиллиқму, 6 йиллиқ кесиптикән. У асасән шу қанунға хилап, сиясәткә четишлиқ болуп, мушу бала, баям дегән абдуқадир әбәйдулланиң балиси, униңдин кейин йәнә шу мәһәллидин туруп өмәр, дәйдиған бир адәмниң балиси аблимит туруп, йәнә бизниң кәнттики абдухалиқ муһәммәтниң балиси алимҗан дәйдиған балилар чәткә чиқип кетишни ойлап, ақсуда тутулған. Аблимит туруп йәкәнниң игәчи йезисидики чазида тутулди. Мутәллип билән қалған иккиси ақсуда тутулуп кесилип кәткән балилар.

Мухбир: у абабәкри сайитниязни баям түрмидин чиқипла туюқсиз қайтиш болди, дедиңиз. Буниң сәвәбини ениқлиялидиңларма?
Кадир: яқ униң сәвәбини, шу дохтурханида кирип, 4-5 күн йетипту. Өйигә чиқип бир-икки күн турған охшайду. Мән у чиққандин кейин бир күни әтигәндә кичиккинә пурсәт чиқиптикән, көрүштүм. Адәттә өзи хели гәвдилик чоң адәм иди, хели устиханлиқ. Әмма бәк оруқлап, бәк йигләп кетиптикән. Шу 2минуттәк көрүшүп, алдираш чиқип кетип қалдим. Бирақ вапатиға немә сәвәб болди, хәвәр тапмидуқ.

Биз йәнә әгритерәк кәнтигә қарашлиқ гүлбағ йезисиниң муавин сақчихана башлиқиға телефон қилип, мәрһумға даир учур билән тәминләшни тәләп қилған болсақму, бирақ муавин сақчихана башлиқи турсун учур билән тәминләшни рәт қилди.

Сақчи: һәә, мән турсунҗан. Вай, мән әгритирәккә мәсул әмәстим. Қәтий билмәймән у ишни, мән билмәймән җумуң. Мениң қәтий хәвири йоқкән бу ишлардин. Немә сәвәбтин түрмигә киргәнликидинму хәвирим йоқкән.

Абабәкри сайитниязниң өлүми ахбарат васитилиридә ашкарилинип, чәтәлдики уйғур тәшкилатлириниң диққитини қозғайду. Д у қ бу йил 20‏-март елан қилған баянатида, поскам даирилирини абабәкри сайитниязниң өлүмигә чүшәнчә беришкә чақирған.

Д у қ баянатчиси дилшат ришит, қанун дохтурлириниң җәсәт тәкшүрүши елип бериши керәкликини әскәртип, “ медитсина, сәһийә тәкшүрүши елип берип, бу инсанниң өлүш сәвәбини толуқ ениқлаш, тән җазасиға учриған, таяқ йегән яки өзиниң тән саламәтликидә мәсилә бар-йоқлуқини инчикә тәкшүрүш керәк, дәп қараймән. Буниңдин өзини қачурғандин кейинлам, бу ишниң арқисида еғир бир мәсилә бар, дәп қарисақ хаталашмаймиз” дегән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.