Xitay köchmenliri bezi döletlerni köchmen qobul qilish siyasetlirini özgertishke mejburlimaqta

Muxbirimiz irade
2013.08.16
xitay-kochmen-305.jpg Gensu, xunen, we sichüendin kelgen xitay köchmenliri ürümchi kochilirida. 2010-Yili 14-noyabir.
AFP

Melumatlardin qarighanda, chet'ellerge köchüp chiqiwatqan xitay köchmenlirining sanining mislisiz derijide köpiyip kétishi bezi döletlerni bi'aram qilip, ularni özlirining köchmen qobul qilish siyasi'etlirige özgertish kirgüzüshke mejbur qilghan. Bolupmu meblegh salghuchi süpitide köchiwatqan xitay puqralirining barghan döletliride öy bahalirining ziyade örlep kétishini keltürüp chiqirishi yerlik ahalilerning qattiq naraziliqini qozghighanliqtin, hökümetler buninggha qarita tedbir élishqa bashlighan. Töwende buning tepsilatini muxbirimiz iradedin anglighaysiler.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, meblegh sélish sherti arqiliq köchmen qobul qilish amérika, kanada we awstraliye qatarliq döletler yolgha qoyup kéliwatqan köchmen qobul qilish siyasetlirining biri. Emma yéqinqi yillardin buyan xitay iqtisadining örlishi netijisde barliqqa kelgen xitay baylirining we bir qisim xitay emeldarlirining özining bisatini üzlüksz bu döletlerge özliri yaki biwaste tughqanliri arqiliq yötkishi we shu arqiliq shu döletlerde dawamliq turidighan hoquqlargha érishishni qoghlishishi netijiside bezi döletlerde xitay nopusi barghanséri köpiyishke bashlighan.

Amérikining qanunida, amérikigha bir milyon dollar meblegh sélish we ikki yil ichide eng az dégende on kishige ish pursiti yaritish sherti astida köchmenlerge amérikigha dawamliq olturaqlishish yolini achidighan yéshil kart bérilishi békitilgen. Amérikining bezi rayonlirida bolsa bu reqem hetta 500 ming dollar meblegh sélish ölchimi boyiche élip bérilghan. Kanada we awstraliye qatarliq döletlerningmu öz aldigha oxshimighan miqdar we oxshimighan shertler astida mushuninggha oxshash siyasetliri bar idi. Emma bu siyasettin paydilinip olturaqliship qéliwatqan xitay köchmenlirining sanining heddin ziyade éiship kétishi bu döletlerni temtiritip qoyghan.

Amérikidiki s n b s téliwiziyiside bérilgen bir xewerde körsitilishiche, her yili xitaydin iqtisadiy meblegh sélish yoli bilen chet'ellerge köchüp kétiwatqanlar sani 150 mingdin ashidighan bolup, ötken 12 ay ichidila xitaydin sirtqa éqip ketken pulning sani 225 milyard dollardin ashqan. Sirtqa köchüp kétiwatqan puldarlar asasen béyjing, shangxey, gu'angdung, jéjyang, jyangsu qatarliq ölke, sheherlerdin bolup, ularning asasliq menzil döliti birinchi bolup amérika, undin qalsa kanada we awstraliye iken.

“Dunya junggoluqlar heptiliki” namliq zhurnalda élan qilin'ghan bir maqalide körsitilishiche, nöwette kanada, awstraliye we hetta sin'gapor qatarliq döletler buninggha qarita bir qisim tedbirlerni élip, xitay köchmenlirining sanini kontrol qilishqa mejbur bolghan. Mesilen, kanada bu heqtiki siyasitige resmiy özgertish kirgüzüp 2012 - yili 7 - ayning 1 - künidin itibaren iqtisadiy meblegh sélish yoli arqiliq köchidighan köchmenlerni qobul qilishni resmiy toxtatqan. Mezkur zhurnalda körsitilishiche, buningdin kéyin bashqa döletlermu asta - asta mushu xil wastilerni yolgha qoyushi mumkin iken.

Xitay köchmenlirige qarita tedbir élishqa bashlighan döletlerning yene biri bolsa sin'gapor bolup, sin'gaporda hazir xitay köchmenlirini qarshi almasliq xahishi éghirlashqan. Uningda éytilishiche, ötken yili 5 - ayda 31 yashliq xitay bay özining qimmet bahaliq aptomobilini sin'gapor sheher ichide téz sür'et bilen heydep 3 kishining hayatigha zamin bolush weqesi eslidila xitay köchmenlerge naraziliqi téship turghan sin'gapor xelqining qattiq naraziliqini qozghap, xitay köchmenlirige bolghan köz qarashni téximu yamanlashturuwetken. Buning bilen sin'gapor da'iriliri xitay köchmenlerni qobul qilishqa da'ir tüzümlirini chingitqan.

Awstraliye bolsa xitay köchmenliri eng köp yer - mülk sétiwalidighan dölet bolup, xitay puqralirining awstraliyidiki öy sétiwélish qizghinliqi awstraliyide öy - mülk bahasining örlep kétishini keltürüp chiqirip, yerlik awstraliyiklerni bi'aram qilishqa bashlighan. Uningda éytilishiche, bu xil ehwal hazir awstraliyilik iqtisadshunaslarning diqqi'ini tartiwatqan bolup, öy baziridiki baha iqtisadning tengpungliqigha qarap tengshilidiken. Emma hazir awstraliyidiki öy bazirigha tesir körsitiwatqan amil bolsa xitay köchmenliri bolup qalghan. Bezi awstraliyikler “Junggoluq baylar awstraliyige kélip, awstraliyining awam puqraliri olturidighan öyning tennerqini ashurup, ulargha qolaysizliq epkeldi” dégen we awstraliye da'irilirining buninggha qarita pat yéqinda tedbir élishini telep qilghan.

Matériyallardin qarighanda, yéngi zéllandiyidiki köchmenlerning eng asasliq qismimu yenila xitay köchmenliridin terkip tapidiken. Hazir yéngi zéllandiyide xitay köchmenliridin bizar bolush keypiyati alliburun shekillen'gen bolup, hetta ular aghzaki hujum qilish nishanigha aylan'ghan. Hetta xitay puqralirini “Yéngi zéllandiyidiki rak késili” dep haqaretlesh weqeliri we féysibuk torida mexsus xitay köchmenlirige qarshi sehipiler échilghan. Melum bolushiche, köpiyiwatqan xitay köchmenliri yéngi zéllandiyining öy - mülk bazirighimu bésim peyda qilghan iken.

Xitay baylirining öz mal - bisatini chet'ellerge yötkesh arqiliq u döletlerde olturaqliship qélish qizghinliqi xitay pulining sirtqa éqip kétish mesilisnimu keltürüp chiqarmaqta. Xitay emeldarlirining hoquqidin paydilinip yighqan mal - bisatini chet'ellerge yötkishi omumyüzlük körülüwatqan bir mesile we bu arqiliq xitaydin chiqip ketken pulning heddi hésabi yoq. Emma yéqinqi yillardin buyan xitaydiki shexsi karxanichilarning bisatini chet'ellerge köplep yötkishi we her yili nurghun shexsi karxanichining chet'ellerde olturaqliship qélishi bolsa, nöwette xitay hökümitining béshini qatttiq qaturuwatqan we shundaqla uning xelq'aradiki obrazighimu biwaste tesir yetküzüwatqan bir mesile. Közetküchiler bolsa bu ehwalning xitaydiki döletni qanun arqiliq idare qilish bilen biwaste munasiwetlik ikenlikini bildürmekte.

Amérikidiki forbés gézitining xewiridin qarighanda, yéqinqi yillardin buyan iqtisadiy meblegh yoli bilen köchmenlikke éltimas qilghanlarning sani xitayda bo shiley weqesi yüz bergendin kéyin nechche hesse örlep ketken bolup, bu xitay puqralirining köchüshide dölettiki siyasiy ishenchsizlikning muhim rol oynawatqanliqini éniq körsitip béridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.