Хотән илчидики бир мәсчит сичүәндики ичкийим карханисиниң тармиқиға айландурулмақта

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2017-09-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғурларниң ресторанлирида һарақ сетиш мәҗбурлиниватқан мәзгилдә, мәлум мәсчиттә намаз өтүватқан уйғурлар. 2015-Йили 16-апрел, хотән.
Уйғурларниң ресторанлирида һарақ сетиш мәҗбурлиниватқан мәзгилдә, мәлум мәсчиттә намаз өтүватқан уйғурлар. 2015-Йили 16-апрел, хотән.
AFP

Хитай өткән йилиниң оттурилиридин башлап уйғур аптоном районида «мәсчитләрни әлалаштуруш» намида мәсчитләрни қисқартиш һәрикити башлиған иди. Бултурқи шу һәрикәттә қәшқәр тоққузақ наһийисидә миңларчә мәсчит чеқилған, қулуп селинған вә яки өзгәртилгән иди. Мәлум болушичә, уйғур аптоном районида бу һәрикәт техи аяғлашмиған, нөвәттә хотәнниң илчи қатарлиқ бир қисим җайлирида йәнила давамлашмақта.

Әҗәблинәрлики, даириләр бу мәсчитләрни өзгәртиштә униң етиқадчи амминиң нәзиридә муқәддәс вә мубарәк бир җай икәнликидәк муһим вә назук бир нуқтини нәзәрдин сақит қилмақта.

Даириләр илчидики аяғ арамәһәллә мәсчитини сичүәнниң бир ичкийим карханисиниң тармиқиға айландурмақта. Арамәһәллә кәнт секретариниң баян қилишичә, мәзкур мәсчит сичүәндики бир ич кийим карханисиға өткүзүп берилиду. Кархана йәрлик аһалиләрдин 15 нәпәр ишчи қобул қилиду вә уларни 15 кийим тикиш машиниси билән тәминләйду. Ишчилар тиккән ич кийимлириниң саниға асасән мааш алиду.

Нөвәттә арамәһәллидин 15 киши мәзкур карханиниң лоптики бир тармақ орнида шагирт ишчи сүпитидә ишлимәктә вә һүнәр өгәнмәктә. Кәнт секретариниң дейишичә, нөвәттә лопта ишләватқан шагирт ишчилар айда 1400 йүәндин мааш алмақта вә аяғ арамәһәллә мәсчити ичкийим карханисиға айландурулғандин кейин һәр бир ишчиниң 3000 йүәндин мааш елиш еһтималлиқи пәрәз қилинмақта.

Мана бу ишниң иқтисадий тәрипи, әмма муһаҗирәттики уйғур паалийәтчиләр билән көзәткүчиләр, бу түр иҗраатларниң мәниви, сиясий вә әхлақий тәрәплирини нәзәрдә тутмақта. Америкида яшаватқан сиясий көзәткүчи, доктор қаһар баратниң баян қилишичә, мәсчит бир ибадәт орни болуш сүпити билән, әгәр у еһтияҗдин қалған тәқдирдиму, у қоғдилиши, әгәр өзгәртишкә тоғра кәлсә бу өзгәртиш диний тәлимат вә принсипларни чәткә қақмаслиқ, униңға һөрмәт қилиш шәклидә елип берилиши керәк.

Өткәндә илчи йезисидики бир мәсчитниң аталмиш мәдәнийәт паалийити өйигә өзгәртилгәнлики һәққидә пикир баян қилған қаһар барат әпәнди, мәсчитни тақиғанниң үстигә, уни диний тәлиматларға зит бир паалийәт яки ишләпчиқириш орниға өзгәртишниң етиқадчи амминиң һессиятини зәхмиләндүридиғанлиқини илгири сүргән иди. 

Бәзи паалийәтчиләрниң қаришичә, хитай даирилириниң мәсчитләр билән ичкириләп һәпилишиши, йәни етиқадчи амминиң назук һессиятлирини зәхмиләндүрүштин өзини тартмаслиқи мәқсәтлик вә пиланлиқ бир иш. Дуня уйғур қурултийи диний ишлар комитетиниң мудири турғунҗан алавудун, хитайниң һейтта мәсчитләрдә байрақ чиқириш мурасими өткүзүшини әнә шундақ изаһлиған иди.

Мәлум болушичә, уйғур аптоном районида әслидә һәр бир мәһәллидә бирдин дегүдәк мәсчит бар болуп, даириләр аталмиш «мәсчитләрни әлалаштуруш» һәрикитини башлиғандин кейин, мәзкур җайларда пәқәт һәр бир кәнттә бирдинла мәсчит сақлап қелинған. Көзәткүчиләрниң қаришичә, даириләр мәсчитләрниң санини азайтиш арқилиқ районда диний етиқадни, һеч болмиди дегәндә кәйпиятни суслаштурушни көзлимәктә. Әмма көзәткүчиләр хитайниң бу нуқтидиму чотни хата соқуватқанлиқини илгири сүрмәктә. Доктор қаһар барат, уйғур районида йеқинқи йилларда барғансери күчийиватқан диний етиқадни хитайниң уйғурларға селиватқан зулуми, җүмлидин диний чәклимилири билән биваситә мунасивәтлик дәп қарайду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт